Barlyǵy tıyn toly qaltalardy kóterip júrýden sharshaǵan kópesterden bastaldy. Olar somaǵa balama retinde júretin qaǵaz alyp júrýdi usyndy. Osylaısha, tıyndardyń ornyna banknottardy paıdalaný ıdeıasy Eýropaǵa XIII ǵasyrda Marko Polo men Vılgelm Rýbrýk sııaqty saıahatshylardyń áńgimeleri arqyly keldi. Biraq vekselder qazirgi maǵynada tolyqqandy qaǵaz aqshaǵa 1661 jyly aınaldy. Dál sol kezde Stokgolmdegi Shvesııanyń ortalyq banki alǵashqy banknottardy shyǵara bastady.
Kózáınek kórinisi
Alǵashqy optıkalyq qurylǵy myń jyldan astam ýaqyt buryn paıda boldy. Olar oqýǵa arnalǵan tastar dep ataldy. Áripterdi úlkeıtý úshin hrýstal nemese áınek kesekterin kitap betindegi jazý boıymen júrgizip otyrǵan.
Bul ónertabys IX ǵasyrda ómir súrgen afrıkalyq astronom Abbas ıbn Fırnasqa tıesili. Árıne, mundaı tastardy paıdalaný asa yńǵaıly bolmady. Biraq Ibn Fırnastyń ónertabysyn ıtalııalyqtar shamamen 1290 jyly jetildirip, qaıta jańǵyrtty. Nátıjesinde, Venesııada lınzalar shyǵaratyn ortalyq paıda boldy. Al kózáınektiń qazirgiden asa aıyrmasy joq zamanaýı pishinin, optık ǵalym Edvard Skarlett 1727 jyly jasap shyǵardy.
Kóne kompas
Kompas Qytaıda shamamen 1088 jyly oılap tabylǵan. Bul ishinde kishkentaı magnıtteri bar aǵashtan jonylǵan balyq júzetin ydys boldy. Olar tumsyǵymen árdaıym ońtústikti kórsetip turatyn.
Eýropada kompas XII ǵasyrda paıda boldy. Onyń qurylymy óte qarapaıym boldy: magnıttelgen ıne tyǵynǵa bekitilip, stakandaǵy sýdyń betine qoıylatyn. Qazir qoldan júrgen pishinge uqsas kompasty ıtalııalyq Flavıo Djoııa HIV ǵasyrdyń basynda jasap shyqty.
