Bızneske 12,6 trln teńge kerek

Bankterde qarjy kóp

«DataHub – Data market – Data Economy» sessııasynda Birinshi nesıe bıýrosynyń bas dırektory Rýslan Omarov «International Data Corporation» halyqaralyq zertteý kompanııasynyń basshylarymen áńgimelesti. Talqylaý barysynda qazirgi derekter ekonomıkasy men derekter naryǵy qalaı jumys isteıtini belgili boldy. «Bıznestegi derekter: tutynýshylar men generatorlar» sessııasynda kommersııalyq sektordaǵy úlken derekter de talqylandy.

«Derekter bazasy kómegimen únemdeý nemese kóbirek tabys tabý, uıymdar arasyndaǵy derekter almasý arqyly bıznestiń jańa úlgilerin qalyptastyrý, el deńgeıinde derekter jınaý jáne memleketter arasynda almasý múmkindigi týyndaıdy. Bul bastamany júzege asyratyn kez keldi. Sebebi kompanııalarymyzdyń kóbi belgili bir dárejede óz bıznes-modelin derekterge negizdeıdi: Olar – jeke, merchandaızıng, logıstıka bolyp jalǵasyp kete beredi», deıdi Rýslan Omarov.

Aıtýynsha, elde bıznesti qarjy­lan­dyrý máselesin sheship almaı, derekter habyn qurý nátıjeli bolmaıdy. Memleket basshysy Jol­daý­da bıznesti qarjylandyrý óz deńgeıinde emes ekenin ashyp aıtyp, bankterdi korporatıvtik nesıe kólemin arttyrýǵa shaqyrdy. Bul másele tek osy joly emes, buǵan deıingi birneshe Joldaýda aıtylǵan bolatyn. Biraq bıznestiń kúıi kól jaǵasynda otyryp, shól qysqan balyqshymen birdeı. Ekinshi deńgeıli bankterde (EDB) qarjy jetedi, biraq bıznes nesıe alýǵa yqylasty emes. Sebebi nesıe paıyzy qymbat. Dál qazir bıznes segmenti 12,6 trln teńgege jetkiliksiz qarjylandyrylǵan. Bul soma kásipkerlerge óz isin damytý úshin qajet.

NPL ósip keledi

«Bızneske arnalǵan Úkimet» birinshi tal­qylaýy aıasynda memlekettik sek­tor ókilderi men qarjy uıymda­rynyń basshylary retteýdiń bıznes-ortany damytýǵa áserin sóz etti. «Boryshkerler klýbynyń» otyrysynda de­bıtorlyq bereshekti basqarýdyń bız­neske qatysty máseleleri kóterildi. Inkassasııa máselelerine Ulttyq kolleksıonerler palatasy, «Beeline» jáne «Bereke Bank» mamandary nazar aýdardy. «Bıznes úshin bıznes» talqylaýy barysynda «Halyk Bank», «Home Credit Bank», «Freedom» top-menedjerleri jáne bıznes salasy ókilderi bızneske qan­daı múmkindikter bar ekenin aıtty.

Qazir bıznes pen EDB arasyndaǵy qarjylandyrý úderisteri fors-majorlyq sıpat alyp otyr. Úkimet min­det­teıdi, bankter bolsa bul qadam­ǵa májbúrli baratyndaı keıip tany­tady. Elde tirkelgen bıznes sýbektileriniń azǵantaı bóliginiń ǵana nesıeni júreksinbeı alýǵa múmkindigi bar. Shaǵyn bızneste 400 myń bıznes sýbektisiniń 31 myńy, orta bıznestegi 6 myń nysannyń 1 myńy, iri bıznestegi 573 myń kompanııanyń 2 myńynyń ǵana nesıesi bar.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń (QNRDA) derekterine sáıkes, 2024 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha bank sektorynda merzimi ótken bereshegi 90 kúnnen asatyn qaryzdar deńgeıi (NPL90+) 3,1 paıyzdy qurady.

«NPL ósip keledi jáne bul túıindi sheshý kerek. Múmkin, eski nesıeler boıynsha qandaı da bir qaıta qurylymdaý týraly oılaný kerek shyǵar. Bereshektiń kóbi jabylǵan kompanııalardan keledi. Biraq bul nesıeler bankterdiń portfelinde ilýli tur. 2018 jylǵa deıin berilgen nesıe portfeli 7,6 trln teńge boldy. Problemaly nesıelerdiń birazy osy ýaqyt ishinde berilgen. Bul jaǵdaı bank pen bıznes arasyn alshaqtatyp jiberdi», dedi Rýslan Omarov.

«Eýrazııalyq bank» tóraǵasy Lázzat Satıevanyń aıtýynsha, bız­nesti nesıelendirýdiń ósýine eń aldymen joǵary bazalyq mólsherleme kedergi keltirip otyr.

«Ol qaryz qarajatyn qymbat­tatyp jiberýi múmkin. Nesıe alý tájirıbesi bar klıentter de mundaı jaǵdaıda jańasyn rásimdeýden bas tartady eken. Bul jerde másele bıznes jumysynyń aıqyndylyǵyna da baılanysty. Sebebi ishki naryqta kompanııa kóp, biraq qarjylyq esepteri ashyq kompanııalar az. Bul jaǵdaı bankterge nesıe qarajatyn qaıtarý múmkindigin baǵalaýdy qıyndatyp jiberedi. Biz birinshi kezekte salymshylarymyzdyń aldynda jaýaptymyz, sondyqtan sapaly, qaıtarymdy nesıe berýimiz kerek. Bıznestiń qarjylyq saýattylyq deńgeıin kótermeıinshe bul jaǵdaı jalǵasa beredi» deıdi.

Kepildik qory kásipker múddesin qorǵaı ma?

QNRDA jáne KASE ókilderiniń qatysýy­men ótken «Bıznestiń ósýin balama qarjylandyrý» taqyryptyq ses­sııasynda kásipkerlerdiń klas­sıkalyq nesıeleýge qosymsha qara­jatty qalaı jáne qaıdan tarta alatyny talqylandy. QNRDA tóraǵasy Mádına Ábilqasymova bıznesti nesıelendirý úderisiniń óz deńgeıinde júrýine kedergi bolatyn faktorlar týraly aıtyp berdi.

«EDB úshin qarjylandyrý bazasy – halyq pen bıznestiń depozıtteri. Shaǵyn jáne orta bızneste ashyqtyqtyń bolmaýy bıznes reıtıngisine, sol arqyly onyń tólem qabiletine áser etti. QNRDA Ulttyq reıtıngtik agenttik qurý arqyly osy kemshilikti joıýǵa kóterýge nıettenip otyr. Bıznesti qarjylandyrýdaǵy alshaqtyqty tek nesıe resýrstarynyń kómegimen jabý qajet emes. Biz bul máseleni aksıonerlerdiń kapıtaly nemese qor naryǵy arqyly sheshe alamyz. Biraq qazirgi jaǵdaı buǵan múmkindik berer emes. Naryqtaǵy kompanııalardyń kóbinde artyq nesıe bar, jarǵylyq kapıtaly jetkiliksiz. Sondyqtan tikeleı ınvestısııany damytý óte mańyzdy» deıdi M. Ábilqasymova.

Konferensııa barysynda memle­kettik qoldaý sharalary týraly da aıtyldy. «Damý» qorynyń basqarma tóraıymy Gaýhar Bóribaevanyń aıtýynsha, 2010 jyldan beri qor jalpy somasy 13 trln teńgeni quraıtyn 215 myń jobaǵa qoldaý kórsetti. 14 jyl ishinde ártúrli quraldy paıdalanǵan kompanııalar 7 trln teńge salyq tóledi. Demek, memleket salǵan árbir teńgeniń kirisi jeti esege deıin ósken.

«Qazir qor bıznestiń EDB aldyndaǵy kepildik quralyna mańyz berip otyr. 2025 jyly «Damý» qorynyń janynan kepildik qory ashylmaq. Bul qor kepil quralynyń sapasyna nazar aýdarady. Iаǵnı osy qor arqyly bıznestiń kepil quralynyń sapasyn arttyrýǵa kóńil bólinedi. Mundaı tájirıbe damyǵan elderdiń bárinde synnan ótken. Túrkııa men Ońtústik Koreıada «best practice» – úzdik tájirıbe dep atalady. Damyǵan elderde bul kepildik memlekettik qoldaýdyń basym quralyna aınalyp otyr», dedi «Damý» basshysy.

ALMATY