Mańǵystaý – strategııalyq mańyzdy óńir

Quryq teńiz portyn aralaý barysynda Premer-mınıstrge jyl basynan beri júkterdi aýystyryp tıeý kólemi 1,5 mln tonnadan asqany, jyl sońyna qaraı kólemi 2,2 mln tonnaǵa deıin jetkiziletini baıandaldy. Bıyl tereńdetý jumystaryn aıaqtap, astyq termınalyn iske qosý josparlanyp otyr. Logıstıkalyq klaster qurý jáne parom flotyn jańartý jumystary júrgizilip jatyr. Jalpy, perspektıvaly jobalyq qýaty jylyna 6 mln tonna júkti quraıdy. Quryq teńiz porty jyl boıy avtokólik jáne temirjol paromdaryn qabyldaı alady, osy maqsatta mamandandyrylǵan 4 aılaq bar.

Munda O.Bektenovke energetıkada, munaı óńdeý, hımııa ónerkásibi jáne basqa da salalarda paıdalanylatyn «jasyl» sýtegin óndirý boıynsha qazaq-nemis ınvestısııalyq jobasy tanystyryldy. Kásiporynnyń qýaty 2 mln tonnaǵa jetedi. Investısııa kólemi 50 mlrd eýrodan asady. Jobany iske asyrý kezinde sý tushytý zaýyty men qýaty 40 GVt JEK stansasyn salý jáne paıdalaný josparlanyp otyr. Joba aıasynda 1,8 myń jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi.

Premer-mınıstr Aqtaý teńiz saýda portynyń qýatymen tanysty. Nysan Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytýda mańyzdy ról atqarady. О́ziniń tehnıkalyq parametrleri men qalyptasqan bıznes–úderisteri boıynsha port zamanaýı halyqaralyq standarttarǵa sáı­kes keledi. Tehnıkalyq jabdyq júk­terdiń keń aýqymyn óńdeýge múm­kindik beredi. Búgingi tańda ny­sannyń ótkizý qabileti 11 mln tonnadan asady. Munda úsh mu­naı quıý jáne úsh qurǵaq júk aı­­laǵy, jylyna 800 myń tonna aýyl sharýashylyǵy ónimin ót­kizý­ge qabiletti astyq termına­ly, sondaı-aq parom kesheni bar. Bıyl­­ǵy 8 aıda port arqyly júk­ter­­di aýystyryp tıeý kólemi 3 mln tonnadan asty, negizgi baǵyt­ta­ry – Iran, Túrikmenstan, Ázer­baı­­jan, Reseı jáne basqa da elder.

Munda Aqtaý porty bazasynda konteı­nerlik hab salý jospary týraly baıandaldy. Investor retinde Qytaıdyń eń iri port kompanııalarynyń biri «Lıanıýngan port kompanııalar toby» JShQ tartyldy. Investısııalyq joba tasymaldaýdy orta jáne uzaqmerzimdi josparlaýǵa yqpal etip, júkterdi jetkizýge qolaıly jaǵdaı jasaıdy dep kútiledi.

Premer-mınıstr halyq­aralyq kólik dálizderiniń túıis­ken jerinde ornalas­qan Mańǵys­taý oblysynyń strategııalyq mańyzdylyǵyn atap ótti.

«Memleket basshysy Úkimetke porttarymyzdy Kaspıı teńiziniń jetekshi hab­tarynyń birine aınaldyra otyryp, olardy túrlendirý boıynsha strategııalyq mindet qoıdy. Qazaqstannyń geogra­fııalyq ornalasýy – bizdiń artyqshylyǵymyz, ony bar múmkindiginshe paıdalaný kerek. Mańǵystaý oblysynyń qýatty tranzıttik, logıstıkalyq jáne ınf­raqurylymdy-servıstik ále­­ýeti óte joǵary, ony odan ári da­mytý qajet. Sondyqtan otan­dyq teńiz kólik-logıstıkalyq klas­terin keńeıtýge múmkindik bere­tin jańa jobalardy iske asyrý óte mańyzdy», dep atap ótti O.Bektenov.

О́ńirge jumys sapary barysynda Mem­leket basshysynyń bıylǵy maýsymda ótken týrızmdi damytý jónindegi keńeste bergen tapsyrmalarynyń oryndalýyna erekshe nazar aýdaryldy, Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń derekteri boıynsha bıyl óńirge 215 myńǵa jýyq demalýshy kelip, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda kelýshiler sany 9,5%-ǵa artqan. Salada kórsetilgen qyzmet kólemi 6,5 mlrd teńgege jetti. Keıingi eki jylda ob­lys­ta qonaqúıler men demalys oryndaryn salý boıynsha 4 iri ınvestısııalyq joba iske asyryldy. 2025-2027 jyldary týrızm salasyn­da 500-den astam jumys ornyn ashý arqyly taǵy 12 jobany iske qosý josparlanýda.

Kendirli kýrorttyq aımaǵy – Mańǵystaý oblysynyń tanymal oryndardyń biri. O.Bek­tenovke týrıstik aǵyndy arttyrýǵa baǵyttalǵan negizgi ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý josparlary týraly baıandaldy. Onyń qatarynda halyqaralyq áýejaı, qýattylyǵy táýligine 50 myń tekshe metr sý tushytý zaýyty kiredi. Sonymen qatar jalpy uzyndyǵy 156 shaqyrymdy quraıtyn «Jańaózen-Kendirli-Túrikmenstan shekarasy» jolyna ortasha jóndeý jumystary júrgizilmek.

«Mańǵystaý oblysyndaǵy týrıstik áleýettiń odan ári damý perspektıvasy aıtarlyqtaı zor. Ol úshin óńirde teńiz, tańǵajaıyp peızajdar, tarıhı eskertkishter men kıeli oryndar bar. Sapaly serpilis úshin ınfraqurylymdy damytyp, ınvestısııa tartý jáne jańa nysandar salý qajet. Tıisti mınıstrlikter men ákimdikke bul máselelerdiń barlyǵyn erekshe baqylaýda ustaýdy tapsyramyn», dep atap ótti O.Bektenov.

Sonymen qatar Premer-mınıstr Mańǵystaý oblysyna jumys sapary barysynda Memleket basshysynyń halyq­qa Joldaýynda qoıylǵan min­detter sheńberinde Jańaózen mo­­no­­­qalasyn áleýmettik-ekono­mı­­­ka­lyq damytý boıynsha qabyl­­­da­­nyp jatqan sharalarmen ta­nys­ty. Atap aıtqanda, ın­fra­qu­ry­lymdy jańǵyrtý, bilim berý sapasyn arttyrý, halyqty jumyspen qamtý jáne basqa da mańyzdy baǵyttardyń qarqyny tekserildi.

Úkimet basshysy jańa óndi­risterdi ashýǵa basa nazar aýdara otyryp, monoqala ekonomıkasyn ártaraptandyrý josparymen tanysty. Jańaózende 150 myńnan asa adam turady. Boljam boıynsha, 2035 jylǵa qaraı halyq sany 200 myń turǵynnan asady. Kútile­tin ósimdi eskere otyryp, qala turǵyndaryn jumyspen qamtýdy, onyń ishinde halyqtyń bıznes-bastamalaryn qoldaý jónindegi sharalardy kúsheıtý arqyly qamtamasyz etýdiń mańyzy atap ótildi.

Turǵyn úı-kommýnaldyq ınfra­qury­lymdy damytýǵa basa nazar aýdaryldy. O.Bektenovke Jańaózen men oǵan irgeles jatqan aýyl­dyq eldi mekenderdiń ortalyq­tandyrylǵan sýmen, turmysqa qajetti gazben jáne elektr energııa­symen 100% qamtamasyz etilgeni baıandady. Turǵyndardy aýyzsýmen qamtamasyz etetin sý tazartý qurylysyn jańǵyrtý – monoqalanyń tirshiligin qam­tamasyz etýdegi mańyzdy joba sanalady. Nysannyń qýatyn arttyrý úshin 2025 jyly 30 myń tekshe metr kóleminde sý qorlaryn jınaqtaý úshin rezervýarlar salý jospar­lanyp otyr.

 Monoqalanyń ónerkásibin damytý jáne jańa óndiristerdi iske qosý elektr energııasynyń qosymsha kólemin talap etedi. «QazMunaıGaz» UK AQ men ıtalıalyq ENI kompanııasynyń ósip kele jatqan qajettilikterin jabý úshin jalpy qýaty 247 MVt gıbrıdti elektr stansasyn salý boıynsha ınvestısııalyq joba bastaldy. Joba JEK birlesken generasııasyn (kún jáne jel energetıkasy) paıdalanýdy jáne gaz elektr stansasyn salýdy kózdeıdi.

O.Bektenov turǵyndarǵa qoljetimdi ári sapaly bilim berý boıynsha qabyldanyp jat­qan sharalarmen tanysty. Máselen, Jańaózen­de «Jaıly mektep» Ulttyq jobasy aıasyn­da jyl sońyna deıin 1,2 myń oryndyq zamanaýı mektepti paıdalanýǵa berý josparlanýda. Kelesi jyly taǵy eki jaıly mekteptiń qurylysy kózdelgen. Sonymen qatar balalar men jastardy jan-jaqty damytý úshin 350 oryndyq Bolashaq Sarayi Oqýshylar saraıynyń qurylysy bastaldy. Nysan kelesi jyly qala turǵyndarynyń paıdalanýyna beriledi dep josparlanyp otyr.

Úkimet basshysyna qaladaǵy jańa gaz óńdeý zaýytynyń qury­lysy barysy týraly baıandaldy. Jobany iske qosý halyqtyń qosymsha gaz kólemine degen qajettiligin qamtamasyz etip qana qoımaı, eń bastysy – ónerkásiptiń odan ári damýyna jáne qosylǵan quny joǵary munaı-hımııa ónimderin jasaýǵa serpin beredi. Kásiporynnyń óndiristik qýaty 900 mlrd tekshe metr ilespe munaı jáne tabıǵı gaz qospasyn, sondaı-aq jylyna 5 myń tonna gaz kondensatyn quraıdy. Qurylys jumystary 2023 jyldyń qarasha aıynda bastaldy, eki iske qosý keshenin tolyq aıaqtaý 2027 jyl­dyń basyna josparlanǵan.

Premer-mınıstr gaz óńdeý kásipornynyń qurylysy óńir­diń ekonomıkalyq jáne áleý­met­tik damýy úshin keń aýqymda mýltı­plı­katıvti áser beretinin atap ótti.