Túrkistan – damý dınamıkasy qarqyndy óńir

Oblys ortalyǵyna óń bergen nysandar

Memleket basshysy aqyn, ǵulama, búkil túrki dúnıesine ortaq rýhanı ustaz Qoja Ahmet Iаsaýıdiń jáne kesene aýmaǵynda jerlengen basqa da tarıhı tulǵalardyń rýhyna taǵzym etip, quran baǵyshtady. Qasym-Jomart Toqaevqa IýNESKO-nyń Dúnıejúzilik muralar tizimine engen kesenede júrgizilip jatqan keshendi ǵylymı-zertteý jumystary jóninde baıandaldy.

Sodan soń Prezıdent «Bilim-Inno­vasııa» lıseı-ınternatynda boldy. Oǵan oqý ornyndaǵy bilim berý úderisiniń ereksheligi men oqýshylardyń ǵylymı-zertteý jobalary tanystyryldy. Jyl basynda jańa ǵımarat paıdalanýǵa berilip, lıseı-ınternat Kentaýdan Túrkistan qalasyna kóshirilgen. Qazir munda 500-den asa oqýshy bilim alyp jatyr.

Lıseıde jaratylystaný-matematıka baǵytyna basymdyq beriledi. Atap aıtqanda, fızıka, hımııa, bıologııa, matematıka jáne ınformatıka pán­deri­nen sabaqtar aǵylshyn tilinde ótedi. Ustazdar oqýshylardyń akademııalyq jetistikterine den qoıady. Nátıjesinde, olar respýblıkalyq, halyqaralyq pán olımpıadalarynda jáne sport saıystarynda úzdik atanyp júr.

Prezıdent oqý jáne úıirme kabınet­terin, sport zalyn aralap kórip, oqý­shylarmen áńgimelesti. Memleket basshysy elimizdiń keleshegi jas urpaqtyń qolynda ekenin aıtyp, olardyń oqýda ozat bolýyna tilektestik bildirdi.

Búginde Túrkistan oblysynda «Jaıly mektep» ulttyq jobasy bo­ıynsha 14 myń oqýshyǵa arnalǵan 29 mek­­tep salynyp jatyr. Sonymen qatar sy­baı­­las jemqorlyq boıynsha isti bol­ǵan tul­ǵalardan tárkilengen qarjyǵa óńirde 20 bilim berý nysany boı kóteredi. Onyń 13-i bıyl paıdalanýǵa berilmek. Jyl sońyna deıin oblystaǵy 4 apatty jáne úsh aýysymdy 5 mekteptiń máselesi tolyǵymen sheshiledi.

Buǵan qosa Memleket basshysy Túrkistan qalasyndaǵy Muz saraıyn aralap kórdi. Zamanaýı úlgide jabdyqtal­ǵan keshende short-trek, mánerlep syrǵa­naý jáne hokkeı sııaqty qysqy sport túrlerimen jyl boıy aınalysýǵa qajetti barlyq jaǵdaı jasalǵan. Nysanda Italııa, Kanada, Germanııa, Fınlıandııa elderinde shyǵarylǵan qondyrǵylar ornatylǵan. Arnaıy tehnologııa alańnyń pishinin ózgertýge múmkindik beredi. Sol arqyly muz aıdynynda bir mezgilde birneshe sport túrimen shuǵyldanýǵa bolady.

Qasym-Jomart Toqaev Muz sara­ıyn­daǵy balalardyń ónerin tamashalady. Sondaı-aq bapkerlermen jáne sportshylarmen kezdesti. Sonda Prezı­dent otandyq sportshylardy ár­daıym qoldaıtynyn, jetistikterin baqy­­lap otyratynyn aıtyp, olarǵa sátti­lik tiledi. Jergilikti «Turan Tigers» hokkeı klýbynyń sportshylary Memleket basshysyna komandanyń jeıdesin syıǵa tartty.

Jalpy, Túrkistandy áleýmettik-ekono­mıkalyq damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa ar­nalǵan keshendi josparyna saı oblys or­ta­lyǵynda «Túrkistan-arena» stadıo­ny, kópbeıindi «Olımpık» ortalyǵy jáne Bekzat Sattarhanov atyndaǵy sport ke­sheni, «Turan» fýtbol akademııasy­nyń ǵı­maraty boı kótergen. Sonymen qatar 7 ten­nıs korty salynyp, jalpy uzyn­­dy­ǵy 51 shaqyrym velojol tóselgen. 

Budan keıin Prezıdent Túrkistanda jańadan boı kótergen «Dostyq úıiniń» jumysymen tanysty. Qasym-Jomart Toqaevtyń arnaıy tapsyrmasymen salynǵan keshende «Qoǵamdyq kelisim» mekemesi, oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy janyndaǵy Ardagerler keńesi, Analar keńesi, Medıasııa keńesi, sondaı-aq aımaqtaǵy 11 etnomádenı birlestiktiń ókildikteri ornalasqan.

Memleket basshysy ǵımaratty aralap kórip, jergilikti zııaly qaýymmen jáne Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshelerimen júzdesti.

– Qasterli Túrkistan jerine arnaıy kelip otyrmyn. Túrkistan óńiriniń keleshegi jarqyn dep oılaımyn. Jastarymyzǵa úlgi-ónege kórsetip júrgen ardagerlerge alǵys aıtqym keledi. Eń aldymen, jastarǵa qoldaý bildirýimiz kerek. Biz bárimiz birigip, el úshin eńbek etýimiz qajet. Syrttan keletin táýekelder az emes. Ahýaldy jaqsy bilesizder. Túrkistan oblysynda 50 ult ókili turady. Aýyzbirshilikti saqtaý jáne elimizdi damytý jolyndaǵy eren eńbekterińizge rızashylyq bildiremin. Qazaqstanda eshqashan eshqandaı fobııa bolǵan emes, bolmaıdy da. Biz – birligi myǵym, tolerantty, ustamdy ári eńbekqor halyqpyz. Eń bastysy – osy. Sondyqtan yntymaǵy jarasqan qoǵamnyń irgesin áli de bekite túsemiz, – dedi Q.Toqaev.

Memleket basshysy Túrkistannyń kórikti, taza qalaǵa aınalǵanyna nazar aýdardy. Bul rette Túrkistanǵa oblys mártebesin bergen elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi zor ekenin atap ótti.

Kezdesýde Aqsaqaldar keńesiniń tóraǵasy Sozaqbaı Ábdiqulov Túrki­s­tannyń oblysqa aınalǵan sátinen beri oryn alǵan oń ózgeristerge toqtalyp, halyq sany tyǵyz ornalasqan óńirge memleket tarapynan jasalyp jatqan qamqorlyq úshin alǵys aıtty.

О́ńirdiń áleýeti óndiris oryndarynan kórinedi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óńirdegi ınvestısııalyq jobalar shoǵyrlanǵan «SPK Turkistan» óndiristik parkin aralap kórdi.

О́ndiristik parktiń qurylysy 100 gektar jerge salynady. Qurylys eki kezeń boıynsha júzege asyrylady. Indýstrııalyq alańnyń birinshi kezeńinde 30 gektar jer telimi bólinip, tıisti ınfraqurylymmen jáne kommýnıkasııa jelilerimen qamtamasyz etildi. Bastapqyda jalpy quny 96,9 mlrd teńgeni quraıtyn 29 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Búginde ınvestısııa kólemi 36,5 mlrd teńge bolatyn 8 óndiris iske qosylyp, 712 jańa jumys orny ashyldy.

Memleket basshysy, eń aldymen, kókónis saqtaý qoımasymen tanys­ty. Munda 3,5 myń tonna kókónis pen 500 tonna bakaleıa ónimderin saqtap, Túrkistan, Kentaý jáne Arys qalalaryn maýsymaralyq kezeńde azyq-túlikpen qamtamasyz etedi. Jobany «Túrkistan» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy men «M-Adal» kompanııasy júzege asyrdy. Aldaǵy ýaqytta aımaqtaǵy Leńgir, Jetisaı, Shardara, Saryǵash sekildi iri eldi mekenderdi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlikpen qamtamasyz etý úshin Saryaǵash qalasynan 2 myń tonnalyq qoıma salý josparlanǵan.

Qasym-Jomart Toqaevqa jań­byr­latyp jáne tamshylatyp sýarý júıelerin shyǵaratyn «BNK Group» seriktestiginiń óndiris sehtary tanystyryldy. Kásiporyn amerıkalyq «Nelson Irrigation» kompanııasymen birlesip, «BNK Irrigation» saýda belgisimen aınalmaly jáne frontaldy jańbyrlatqysh mashınalar óndirisin iske qosqan. Kelesi kezekte tamshylatyp sýarý qon­dyrǵylaryn shyǵaratyn eki zaýyt ashýdy kózdep otyr. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, bul 2030 jylǵa deıin oblysta 216,3 myń gektar jerge sý únemdeý tehnologııasyn engizýge múmkindik beredi.

Memleket basshysy bilim berý mekemelerine arnalǵan jıhaz shyǵara­tyn «Aqniet Holding» ónimderin kórdi. Keıingi úsh jylda kompanııa 50-ge jýyq mektepti jabdyqtaǵan. Munda «Jaıly mektep» standartyna saı jıhazdar, «KazMedPribor» kompa­nııa­symen birlesip, medısına mekeme­lerine arnalǵan jabdyqtar jasalady.

Budan keıin Prezıdent tońazytqysh jáne muzdatqysh jabdyqtaryn óndire­tin «Jasyl suyq Qazaqstan» kásiporny­nyń óndiris alańyna bardy. О́nimderin Ortalyq Azııa elderine ımporttap kele jatqan bolgarııalyq «UBC Group» holdıngi Túrkistan oblysynda eki iri óndiris jelisin ashý jóninde sheshim qabyldaǵan. Investor jobanyń birinshi kezeńine 5 mln eýro kóleminde qarjy quıady. «SPK Turkistan» aýmaǵyndaǵy óndiris alańynda 350-ge jýyq jumys orny ashylady. Al «Turan» arnaıy ekono­mıkalyq aımaǵynda iske qosy­latyn ekinshi zaýytqa 7,5 mlrd teńge ınvestısııa salynady. Nátıjesinde, aıyna 10 myńǵa deıin tońazytqysh jabdyǵyn shyǵaryp, myń adamdy jumyspen qamtý josparlanyp otyr.

Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev «Turan Su» mekemesiniń qyzmeti­men tanys­ty. 2019 jyly qurylǵan kásiporynnyń negizgi mindeti – memleket menshigin­degi ırrıgasııalyq júıeler men gıdrologııa­lyq qurylys jaılaryn kútip ustaý, jóndeý jáne rekonstrýksııalaý, eldi mekenderdi aǵyn sýmen qamtamasyz etý. «Turan Su» basshyly­ǵy jumysty tıimdi uıymdastyryp, ta­bysty eseleý arqyly qosymsha ınvestı­sııa­lyq jobalardy júzege asyra bas­taǵan. Atap aıtqanda, bıyl kásiporyn ındýstrııalyq park aýmaǵynda jylyna 9 myń gektarǵa tamshylatyp sýarý júıesin shyǵaratyn óndiristi iske qosty. Keleshekte kásiporyn sýarý júıelerine arnalǵan parabolalyq naýalar óndirisin jolǵa qoımaq.

Oblys ákimi Darhan Satybaldynyń aıtýynsha, óńir ekonomıkasynyń damýyna tyń serpin berý úshin Túrkistan oblysynda 2024-2027 jyldar aralyǵynda jalpy quny 2,5 trln teńge bolatyn 145 ınves­tısııalyq jobany júzege asyrý – basty maqsattardyń biri. Nátıjesinde, 20 myń­nan asa jańa jumys orny paıda bolady.

Prezıdentke qytaılyq «Xinjiang Lihua (Group) Co.Ltd» kompanııasymen óńirde maqtanyń elıtalyq suryptaryn ósirý jáne toqyma klasterin qurý jó­nin­d­e kelissózder júrgizilip jatqany baıandaldy.

Buǵan qosa iri jobalardyń qatarynda qýaty 926,5 MVt bý-gaz qondyrǵysynyń, 800 MVt kún jáne jel elektr stansa­larynyń, Túrkistan qalasyndaǵy bes juldyzdy qonaqúıdiń qurylysy, dron jáne beınebaqylaý kameralary, gaz qazandyqtary, turmystyq tehnıka, taý-ken jáne metallýrgııa keshenine arnalǵan qurylǵylar, alıýmınıı buıymdar óndirisi sekildi mańyzdy bastamalar bar.

Sonymen qatar Memleket basshysyna boılerler, transformatorlar men elektr tehnıkasy jabdyqtaryn, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn, qurylys materıaldary men hımııalyq zattar óndiretin, júgerini tereń óńdeıtin, sýsyn, kıim-keshek, aıaqkıim, jıhaz túrlerin shyǵaratyn kásiporyndar tanystyryldy.

Sodan soń Qasym-Jomart Toqaev oblystyń aýyl sharýashylyǵy ónim­deriniń kórmesin aralady. «SPK Turkistan» óndiristik parkinde uıymdasty­ryl­ǵan kórmege et, sút jáne balyq ónim­deri, sýsyn, balmuzdaq, shoko­lad túr­leri, sondaı-aq iri aýyl sharýa­shy­lyǵy birlestikteri ósirgen jemis-jıdekter men kókónister qoıylǵan.

Prezıdentke óńirde agroónerkásip keshenin damytýdyń negizgi baǵyttary tanystyryldy. Atap aıtqanda, ob­lys­ta aýyl sharýashylyǵy daqyldary­nyń ónimdiligin arttyrýǵa, sý únemdeý tehnologııalaryn engizýge, jylyjaılardy kóbeıtýge jáne ınvestısııa­lyq jobalardy júzege asyrýǵa den qoıylmaq. 2030 jylǵa qaraı óńirde sýarmaly jerlerdiń 40 paıyzyna sý únemdeý tehnologııalary engizilip, aýmaǵy 602 gektardy quraıtyn jańa jylyjaı keshenderi iske qosylady. Sonymen qatar aldaǵy úsh jylda 105 ınvestısııalyq jobany júzege asyrý arqyly 8 myńnan asa jańa jumys ornyn ashý kózdelgen.

Qasym-Jomart Toqaev kásipker­lermen áńgimelesip, aýyl sharýashy­lyǵynyń ónimdiligin arttyrý máselesi jóninde pikir almasty.

– Jumys óte sátti júzege asyrylyp jatyr eken. Úkimet óńirge kómek kórsetedi. Túrkistan oblysynyń jaǵdaıy jaman emes. Ákim jaqsy jumys istep jatyr. Qolynan is keledi. Sondyqtan oblystyń keleshegi zor dep oılaımyn. Barshańyzǵa sáttilik tileımin, – dedi Prezıdent.

Buǵan qosa Memleket basshysy sý únem­deý tehnologııasyn engizýdiń mańyz­dy ekenine nazar aýdardy.

Ordabasydaǵy oń ister

Osydan keıin Prezıdent Ordabasy aýdanynyń Badam aýlynda ornalas­qan «Bórte Mılka» JShS taýarly sút fermasyn aralap kórdi. 2016 jyly negizi qalanǵan bul kásiporyn Soltústik Qazaqstan oblysynyń tájirıbesine súıenip bıyl 403 bas sıyr satyp aldy. Nátıjesinde, qosymsha 15 jańa jumys orny ashyldy.

Jobaǵa memleketten jyldyq mól­sher­lemesi 2,5 paıyz bolatyn jeńil­detilgen 2,4 mlrd teńge nesıe berildi. Búginde qurylys jumystary tolyq aıaqtaldy. Ferma «DeLaval» shved te­h­nologııalyq keshenimen jabdyqtalǵan.

Ferma táýligine 25 tonna sút óńdep, 20-dan asa ónim túrin shyǵarady. Kásip­orynnyń taýary negizinen Túrkistan, Qyzylorda, Jambyl oblystaryna, sondaı-aq Shymkent, Almaty qalalaryna jetkiziledi.

Sonymen qatar Memleket basshysy atalǵan aýdanda «Jnray Group» seriktestigi bıyl iske qosqan tigin fabrıkasynyń jumysymen tanysty.

Aýmaǵy 6 myń sharshy metr bolatyn jeńil ónerkásip nysanyn ashýǵa mem­lekettik ındýstrııalandyrý baǵdar­la­masy aıasynda 1,4 mlrd teńge kóleminde qarjylaı qoldaý kórsetilgen.

Qasym-Jomart Toqaev fabrıkada kıim-keshek, tósek jabdyqtary jáne arnaıy kıim túrleri shyǵarylatyny jónin­de habardar boldy. Búginde kásip­orynda 300 adam jumys isteıdi. Keleshekte ónim túrlerin kóbeıtip, tiginshiler sanyn 500-ge deıin jetkizý josparlanǵan. Qajetti shıkizat kórshiles О́zbekstan men Qyrǵyzstan elderinen jetkiziledi.

Memleket basshysy tigin sehyn aralap kórip, ónim úlgilerimen tanysty.