Oblys ákiminiń orynbasary óńirdegi tilderdi oqytý ortalyǵy jumysynyń nátıjesinde keıingi jyldary «Tyńda! Túsin! Til úıren!», «Qazaq tilin kınofılmder arqyly oqytýǵa arnalǵan jattyǵýlar jınaǵy», «Qazaq tilin meńgertýge arnalǵan mátinder jınaǵy» atty ádistemelik quraldar baspa júzin kórgenin atap ótti. Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy dástúrli respýblıkalyq baıqaýda 2 jyl qatarynan ortalyqtyń memlekettik til oqytýshylary bas júldeni ıelendi.
Til ortalyǵynyń janyndaǵy ǵylymı keńes músheleriniń qatysýymen «Memlekettik tildegi as máziri men taǵam ataýlary: qazirgi jaǵdaıy, problemalary» atty monografııa-anyqtamalyq pen «Taǵam ataýlary» sózdigi jaryqqa shyqty. Bul ádistemelik quraldar kásipkerlerdiń as mázirlerin memlekettik tilde saýatty jazýy úshin Kásipkerlik palatasyna, qala, aýdan ákimdikterine jáne osy sala mamandaryn daıarlaıtyn arnaýly orta oqý oryndary men kitaphanalarǵa taratyldy.
«Qazirgi sıfrlandyrý dáýirindegi basty maqsat tilimizdi sıfrlyq keńistikte órkendetý ekeni belgili. Bul baǵytta «Til – Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy birneshe jobany qolǵa alǵanyn da bilemiz. Bizdiń óńirde de oblys ákiminiń qoldaýymen Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıteti janynan «Jasandy ıntellekt» ınstıtýty ashylyp, óńir jastary jasandy ıntellekt, kıberqaýipsizdik jáne ınformatıka mamandyqtaryn ıgerip jatyr. Aldaǵy ýaqytta jas mamandar jasandy ıntellekt arqyly memlekettik tildiń qoldaný aıasyn keńeıte túsedi degen senimdemiz», dedi oblys ákiminiń orynbasary.
2001 jyly respýblıkada alǵashqy bolyp memlekettik mekemelerde is qaǵazdar júrgizýdi memlekettik tilge kóshirgen óńirde búginde bul kórsetkish 99,6 paıyzǵa jetip otyr.
Jıynda A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Nursáýle Rsalıeva «Qazaq tili páni – tildegi ózgeristerdi eńserýdiń basty tetigi» atty habarlama jasady. Tildi bóten sózben bylǵaýdyń jastarǵa áserin túrli mysalmen túsindirgen ǵalym qazir kóp memleket osy máselege bas aýyrtyp otyrǵanyn aıtady. Bul baǵytta tili halyqaralyq qarym-qatynas tilderi qatarynda tursa da ony qorǵap, damytýdy jan-jaqty júrgizip kele jatqan fransýzdardan úlgi alýǵa bolady. Álemde 130 mıllıonnan astam adam sóıleıtin japon tiliniń jaǵdaıy jar shetinde tur dep aıta almaımyz. Sóıte tura japondar onyń tazalyǵyna erekshe talap qoıady, durys qoldanýyn qatty qadaǵalaıdy.
«Jaqynda ǵana Japonııada telearnalardyń biri baǵdarlamasynda aǵylshyn tilin kóbirek qoldanǵany úshin memleketke úlken aıyppul tóledi. Bul – tildi qorǵaý úshin jasalǵan amal. Til tazalyǵyn saqtaıtyn birden-bir oryn – mektep. Sondyqtan da bala tiline bastan mán berý kerek», deıdi ǵalym.
Ǵalymnyń aıtýynsha, osydan 10-15 jyl buryn eshkim «men oılaımyn» dep sóz bastamaıtyn. Osy kúni keıbir jýrnalıster osylaı sóz saptaıtyn bolyp júr. Elge bilim úıretetin muǵalim men ǵalymdar «men oılaımyn» dep sóz bastap, «úlken rahmetpen» pikirin túıindep jatqanda, basqalarǵa ne aıtamyz? «Mende shar, sende qýyrshaq» dep júrgen balanyń, «aıtý kerekpiz, barý kereksizder» dep sóıleıtin eresektiń tilin búgin túzemesek, erteń kesh bolady.
Konferensııada «Til – Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń atqarýshy dırektory Lıza Esbosyn «Jasandy ıntellekt ózegi – til», osy ortalyqtyń ǵalym hatshysy Gúlshat Túsipova «Qazaq tilin oqytý ádistemesi» taqyrybynda baıandama jasady.
Is-shara barysynda til janashyrlary memlekettik tildiń qoldanys aıasyn jetildirý boıynsha birqatar usynys aıtty.
Konferensııa sońynda oblys ákiminiń orynbasary Shahmardan Baımanov aımaqtaǵy tilderdi oqytý ortalyǵynyń qurylǵanyna 15 jyl tolýyna oraı óńirdegi til janashyrlaryn marapattady.
Qyzylorda
