ORK: Úgit-nasıhat jumysy aıaqtaldy

Otyrysqa Ortalyq referendým komıssııasynyń músheleri, beınekonferensııa rejiminde oblys­tardyń, Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń aýmaqtyq referendým komıssııalarynyń tór­aǵalary men músheleri jáne osy óńirlerdiń ákimderi apparattarynyń basshylary qatysty. Sondaı-aq munda Bas prokýrordyń, Mádenıet jáne aqparat, Sıfrlyq damý, Innovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrleriniń orynbasarlary, ishki men syrtqy ister mınıstrlikteriniń, sondaı-aq Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń (TMD) baı­qaýshylar mıssııasynyń ókilderi boldy. Buqara­lyq aqparat quraldary­nyń ókilderi de osy ortadan tabyldy.

Otyrysta 6 qazanǵa belg­ilengen respýblıka­lyq referendýmda daýys berý kúnine ýchaskelerdiń daıyndyǵy; akkredıttelgen qoǵamdyq birlestikter, kommersııalyq emes uıym­dar, buqaralyq aq­parat quraldary ókil­deriniń qatysýy; referen­dým ótkizý kezinde zańnamanyń saqtalýy; referendýmdy uıymdastyrý ári ótkizý barysynda jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qaraý týraly máseleler qaraldy.

Sóz basynda ORK tór­aǵasy Nurlan Ábdirov otyrysqa qatysýshylardy plebıssıt qatysýshy­lary­nyń daýys berý kúnine daıyndyǵyna áser etetin birqatar mańyzdy is-sharanyń iske asyrylýy týraly habardar etti. Osylaısha, 3 qyrkúıek­ten bastap ORK men AKR referendýmǵa daıyndyq jumystaryn júrgizip, uıymdastyrý sharalaryn qabyldady.

Birinshiden, refe­rendým naýqany aıasynda 9 qyrkúıekten 3 qazanǵa deıin daýys berý kúnine daıyndyqty uıymdastyrý máselelerin zerdeleý maqsatynda ORK músheleri elimizdiń barlyq 20 óńiri­ne baryp, referendým ýchaskelerin, olardyń mate­rıaldyq-tehnıkalyq jaraq­tandy­ry­lýyn, múgedektigi bar adam­dar úshin jaǵdaı jasaýdy, azamattardy re­fe­­rendýmǵa qatysýǵa qu­qyǵy bar azamattardyń tizimderimen tanystyrý jónindegi komıssııalardyń jumysyn, azamattardy aq­parattandyrý baǵy­tyn­daǵy jumysty jáne komıssııa múshelerin jergilikti deńgeıde oqytýdy uıym­dastyrýdy tekserdi.

Ekinshiden, bul naý­qannyń mańyzdy bóligi – referendým komıssııasy­nyń músheleri men basqa da plebıssıt qatysýshy­laryn oqytý. Oqý is-shara­lary kaskadty ádis bo­ıynsha ótti. Referendým­ǵa daıyndyq aıasynda komıssııa músheleri úshin 3 700-ge jýyq semınar uıymdastyryldy. Osy­laısha, barlyq deńgeıdegi komıssııanyń 70 myńnan asa múshesi oqytyldy.

Jergilikti deńgeı­de referen­dýmǵa qatysýshy­lardyń ártúrli sanattaryna osyndaı semınarlar uıymdastyrylǵanyn atap ótken jón. Aýmaqtyq komıssııalardyń derekteri boıynsha 24 myń adamdy qamtıtyn 550-den asa semınar ótti.

Referendým uıymdas­tyrýshylaryn oqytýdyń dástúrli formatymen qatar Ortalyq referen­dým komıssııasy baıqaý­ǵa qatysýǵa akkredıttelgen respýblıkalyq jáne óńirlik qoǵamdyq birles­tikteri, buqaralyq aqparat quraldary ókilderine, saıa­sı partııalarǵa arnalǵan onlaın-formatta semı­nar ótkizdi. Jalpy, azamat­tyq sektordyń 300-den asa ókil qamtyldy.

Turaqty seriktes «Shyraq» múgedek áıel­der qaýymdastyǵy» qoǵam­dyq birlestigimen bir­lesip, Astanadaǵy EQYU Baǵdarlamalar keńsesiniń qoldaýymen 18-19 qyrkúıekte refe­ren­dým ótkizý kezin­de mú­gedektigi bar adam­dardyń quqyqtaryn qam­tama­syz etý máseleleri jónin­de referendým komıs­sııalarynyń músheleri men áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetkerlerine onlaın-trenıng ótti.

Úshinshiden, qoǵamdyq birlestikterdi, onyń ishin­de saıası partııalardy, kommersııalyq emes uıymdardy akkredıtteý jumystary jalǵasyp jatyr.

Kún tártibindegi birin­shi máseleni talqylaý barysynda oblystardyń, Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń referendým komıssııalary tóraǵalarynyń óńirlerdegi daýys berý kúnine daıyndyq barysy týraly esepteri tyńdaldy. Olar bıýlletenderdi ýchas­kelerge jetkizý, esepten shyǵarý kýálikterin berý, ýchaskelerde aqparattyq jáne ádistemelik mate­rıal­dardyń bolýy, daýys berýge arnalǵan ýchaskeler­di materıaldyq-tehnıka­lyq jaraqtandyrý jáne múgedektigi bar adamdar­dyń quqyqtaryn iske asyrý úshin jaǵdaılardy qamtamasyz etý, komıssııa múshelerin oqytý, aza­mattardyń ótinishteri men shaǵymdaryn qaraý baǵytynda júrgizilgen is-sharalar týraly baıandady.

Máseleni talqylaý barysynda ORK tóraǵasy zańnamaǵa sáıkes da­ýys berý kúni sheteldegi Qazaqstan azamattary res­pýblıkadan tys jerlerde qurylǵan daýys berý ýchaskelerinde daýys bere alatynyn atap ótti. Bul ýchaskeler Syrtqy ister mınıstrliginiń saılaý okrýgine jatady. Taıaý Shyǵystaǵy áskerı-saıası jaǵdaıdyń shıelenisýin jáne el azamattarynyń qaýipsizdigine qaterdi eskere otyryp, Lıvandaǵy, Irandaǵy jáne Izraıl­degi elshilikter janyndaǵy referendým ýchaskeleriniń qyzmetin toqtata turý týraly sheshim qabyldandy.

Ortalyq referendým komıssııasynyń otyrysyna Syrtqy ister mınıstr­liginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Alýa Nadırkýlova qaty­syp, sheteldik ýchaskeler­diń basqa elderde daýys berýge daıyndyǵy týra­ly ha­bardar etti. Refe­rendýmda daýys berý úshin bar­ly­ǵy 10 323 ýchaske, onyń ishin­­­de 59 eldegi sheteldik me­ke­­me­ler janynan ashyl­ǵan 74 ýchas­ke jumys isteıdi.

Eki onlaın-servıstiń daýys berý kúnindegi jumysy týraly Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Rostıslav Konıashkın baıandady. Ol azamattardy tirkeý orny týraly málimetterdi tekserý jónindegi servıs referendýmnyń 4 622 ýchaskesinde, al Qazaqstanda tirkelmegen azamattardy tirkeý jónindegi servıs 196 ýchaskede qoljetimdi bolatynyn habarlady.

Kún tártibindegi ekin­shi másele boıynsha ORK múshesi Anastasııa Shegor­sova baıandama jasady. Ol referendým ko­mıs­sııalarynyń músheleri men daýys berýge quqyǵy bar adamdardan basqa, referendým ýchaskesin­de qatysýshylardyń taǵy tórt sanaty bolýy múmkin ekenin túsindirdi. Olar – akkredıttelgen qoǵamdyq birlestikterdiń, kommersııalyq emes uıymdardyń jáne saıası partııalardyń baıqaý­shylary; shet memleketter men halyqaralyq uıym­dardyń akkredıttelgen baıqaýshylary; sheteldik BAQ ókilderi; otandyq BAQ ókilderi. A.Shegorsova daýys berý kúni ýchaskelerde atalǵan sanattaǵy adamdardyń bolýynyń zańnamalyq aspektilerine, olarǵa qajet qujattarǵa jáne basqa da rásimdik máselelerge egjeı-teg­jeı toqtaldy.

Kún tártibindegi úshinshi máselege kóshken Nurlan Ábdirov 4 qazan refe­rendým aldyndaǵy úgit­tiń sońǵy kúni ekenin atap ótti. 5 qazan, saǵat 00.00-den bastap – tynyshtyq kúni. Tynyshtyq kúni jáne refe­rendým kúni úgitke baılanysty kez kelgen áreketke tyıym salynady. Bul úshin zańnamada quqyqtyq jaýapkershilik qarastyrylǵan.

Sonymen qatar da­ýys berý kúni buqaralyq aqparat quraldarynda jáne onlaın-platformalarda qoǵamdyq pikirge saýal salý nátıjelerin, referendýmǵa baılanysty ózge de zertteýlerdi, daýys berý nátıjeleriniń boljamdaryn jarııalaýǵa jol berilmeıdi. Daýys berý kúni daýys berýge arnalǵan úı-jaıda qoǵamdyq pikirge saýal salýǵa da tyıym salynady.

Respýblıkalyq referendým aldynda úgit júrgizý kezinde zańna­manyń saqtalýy týraly Mádenıet jáne aqpa­rat vıse-mınıstri Qanat Ysqaqov pen Bas proký­ror­dyń orynbasary Jandos О́mirálıev baıandama jasady.

Kún tártibiniń tórtin­shi máselesi boıynsha res­pýblıkalyq referen­dýmdy daıyndaý men ótkizý kezeńinde Ortalyq referendým komıssııasyna kelip túsken jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qaraý barysy týraly ORK múshesi Asylbek Smaǵulov habarlady. Ol referendým ótkizý­ge daıyndyq kezeńin­de ORK-na 66 ótinish, onyń ishinde zańdy tulǵalardan – 27, jeke tulǵalardan – 31, buqaralyq aqparat quraldarynan 8 ótinish túskenin atap ótti. 43 ótinish boıynsha tıisti jaýaptar berildi.

Aýmaqtyq referendým komıssııalarynyń qaraýyna barlyǵy 32 óti­nish kelip tústi, onyń 16-sy – zańdy tulǵalardan, 15-i – jeke tulǵalardan, bireýi – buqaralyq aqparat quraldarynan. Kelip tús­ken ótinishter boıynsha 21-ine tıisti túsinikteme­ler berildi. Referendýmdy ázirleý men ótkizýge qatys­ty talap-aryzdar sot organdaryna túsken joq.

Otyrys aıaqtalǵanǵa deıin barlyq deńgeıdegi aýmaqtyq referendým komıssııasyna úndeý ja­saǵan ORK basshysy 6 qazan­da daýys berý kúnin uıym­dastyrýdyń joǵary deńgeıin, jalpyhalyqtyq daýys berýdi ótkizý rásim­deriniń barynsha ashyq­tyǵy men aıqyndyǵyn qam­tamasyz etýdiń mańy­zy men qajettiligin atap ótti. Referendým uıym­dastyrýshylary men qa­tysýshylaryna qoıy­latyn negizgi talap – zań­namany qatań saqtaý.

Sondaı-aq N.Ábdirov daýys berý kúni Ortalyq referendým komıssııasy el boıynsha daýys berý barysy týraly buqaralyq aqparat quraldary úshin ár 2 saǵat saıyn tikeleı efırde brıfıngter ótkizetinin atap ótti.

Otyrystan keıin ORK músheleri jáne otyrystyń basqa qatysýshylary BAQ úshin dástúrli brıfıngke qatysyp, jýrnalısterge barlyq másele boıynsha túsiniktemeler berdi.