Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, búgingi tańda avtonomdy qazandyqtardyń daıyndyǵy 100% qamtamasyz etilip, 19,9 myń shaqyrym elektr jelisinde, 376 qosalqy stansada, 4 046 taratý beketi men transformatorlardy jóndeý aıaqtaldy. 535 shaqyrym jylý jelileri jańǵyrtyldy, bul – jospardyń 98,5%-y.
Qazirgi ýaqytta bilim berý men medısınalyq mekemeler, sondaı-aq elimizdegi turǵyn úı qorynyń 99%-dan astamy jylý berý maýsymyna tolyq daıyn. Osy oraıda О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev ınjenerlik jeliler men avtonomdy jylý energııa kózderiniń daıyndyǵy qalypty ekenin baıandady.
«Sýmen jabdyqtaý jelileriniń 1 025 shaqyrymy nemese jospardyń 90%-y jóndeýden ótti, sý burý jelileriniń 159 shaqyrymy nemese 98%-y jóndeldi. Sondaı-aq respýblıka boıynsha jylytý maýsymyna 12 myńnan asa avtonomdy qazandyq daıyndaldy. Bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne turǵyn úılerdiń daıyndyǵy 100%-dy quraıdy», dedi mınıstr.
Oljas Bektenov barlyq jóndeý jumystarynyń merzimi men normalaryn qatań saqtaýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Búgingi tańda jylý kózderiniń rezervtik jabdyqtaryn jańǵyrtý jalǵasýda, josparly jobalar iske asyrylyp jatyr.
«Aýqymdy jumystar atqaryldy. Ony bólingen qarjy mólsherinen de, júrgizilgen jumys kóleminen de baıqaýǵa bolady. Endi eń bastysy – jylý berý maýsymyn qalypty deńgeıde ótkizip, josparlanǵan barlyq talaptardy saqtaı bilý. Kommýnaldyq kásiporyndardyń jóndeý bólimshelerin qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý kerek. Olar kez kelgen jaǵdaıǵa shuǵyl áreket etý úshin daıyn bolýǵa tıis. Ákimderge jylý berý maýsymynyń barysyn jeke baqylaýda ustaýdy tapsyramyn», dep atap ótti O.Bektenov.
Premer-mınıstr halyqty qoljetimdi kómirmen qamtamasyz etý qajettigin de atap ótti. О́ńir ákimdikteri О́nerkásip jáne qurylys, Kólik mınıstrlikterimen birlesip, kommýnaldyq, turmystyq kómirdi jetkizý boıynsha barlyq máseleni sheshý tapsyryldy. Kómirdi vagondarmen tasymaldaýǵa basymdyq berý qajet. O.Bektenov turǵyndar kómirdi turaqty baǵamen satyp alýyna eshqandaı kedergi bolmaýy kerek ekenin atap ótti. Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, qazirgi ýaqytta otyn qory jetkilikti deńgeıde.
«Energııa kózderiniń otyn qoımalarynda 5,2 mln tonna kómir, 88 myń tonna mazýt jınaqtalǵan, jalpy normaǵa sáıkes keledi. Tek Rıdder jylý elektr ortalyǵynda kómir qory 20 táýlik normadan 14 táýlikti ǵana quraıdy. Jınaqtaý jumystary jalǵasýda. Mınıstrlik óńirler boıynsha birqatar máseleni baqylaýda ustap otyr», dedi A.Sátqalıev.
Sonymen qatar Úkimet otyrysynda Memleket basshysynyń memlekettik orman qoryn ulǵaıtý jónindegi tapsyrmalarynyń iske asyrylý barysy týraly Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev pen birqatar oblys ákimderi baıandady.
Elimizde 2021 jyldan beri qaraı shamamen 970 mln kóshet egilgen. Bul rette 5 jyl ishinde respýblıkanyń ormandy alqaptary 267 myń gektarǵa ulǵaıdy.
«Memleket basshysy 2 mlrd túp aǵash otyrǵyzý mindetin qoıdy. Bul elimizdiń orman qoryn 14,5 mln gektarǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Orman alqaptary men saıabaqtardy keńeıtý, bolashaq urpaq úshin bıologııalyq árkelkilikti saqtaý – ekologııalyq ahýaldy jaqsartýda mańyzdy basymdyqtardyń biri. Bul – asa kúrdeli ári uzaqqa sozylatyn jumys, ony udaıy nazarda ustaý qajet. Sondyqtan barymyzdy saqtap, jerimizdi jasyl jelekke aınaldyrý úshin bar kúsh-jigerimizdi jumsaýymyz kerek», dep atap ótti Úkimet basshysy.
Elimizde 2027 jyldyń sońyna deıin taǵy 1 mlrd-tan astam kóshet otyrǵyzyp, ósirý qajet. Bul mindetti iske asyrý tolyǵymen ákimdikterdiń sapaly jumysy men mınıstrlik tarapynan naqty úılestirýge baılanysty bolmaq. Osy oraıda keshendi ǵylymı tásildi qoldana otyryp, aǵash otyrǵyzý ádisterin jetildirý tapsyryldy. Sondaı-aq otyrǵyzylǵan aǵashtardyń jersinip ketý deńgeıine nazar aýdarylady. Premer-mınıstr ákimdikterdiń sanda bar, sanatta joq aǵashtar týraly kúmándi aqparat berý faktileri kezdesetinin, kózboıaýshylyqtyń jolyn kesip, kinálilerdi jaýapkershilikke tartý kerektigin aıtty. Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń málimetinshe, aǵash otyrǵyzý kólemin arttyrý sharalary orman tálimbaqtaryn damytýǵa yqpal etti.
«Egilgen kóshetterdiń jersinip ketýi boıynsha alynǵan derekter qoldaǵy bar orman tálimbaqtarynyń jetkiliksiz ekenin, al olardy ósirý tehnologııasy eskirgenin kórsetip otyr. Osyǵan baılanysty elimiz boıynsha jalpy alańy 1 176 gektardy quraıtyn qosymsha 114 jańa tálimbaq salyp, 1 orman tálimbaǵyn rekonstrýksııalaý qajet. Oblys ákimdikteri tálimbaqtardy rekonstrýksııalaýǵa jáne jabdyqtaýǵa bıyldan bastap 1 mlrd teńgeden astam qarjy bóle bastady», dedi E.Nysanbaev.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine ákimdikter men ózge de múddeli organdarmen birlesip bıyl 1 jeltoqsanǵa deıin kelesi jyldarǵa arnalǵan kóshet materıaldarymen qamtamasyz etý josparyn ázirleý tapsyryldy.
Ormandardy órt pen zańsyz kesýden qorǵaý sharalaryna erekshe nazar aýdarylady. О́tken jyldarda bolǵan alapat órtter buǵan deıingi órtke qarsy júrgizilip jatqan is-sharalardyń mardymsyz ekenin anyq kórsetti. Osyǵan baılanysty qazir elimizde orman sharýashylyqtaryn, saıabaqtar men rezervattardy arnaıy órtke qarsy júıelermen, tehnıka, jabdyqtarmen qamtamasyz etý maqsatynda aýqymdy jumys qolǵa alyndy. Máselen, bıyl elimizdiń orman sharýashylyǵy tarıhynda alǵash ret 2 305 órtke qarsy tehnıka satyp alýǵa 52 mlrd teńge bólindi.
Buǵan qosa, memlekettik orman qorynyń 900 myń gektary orman órtterin erte anyqtaý júıesimen qamtylǵan. Mysaly, Býrabaı ulttyq parkinde ornatylǵan erte habardar etý júıesiniń arqasynda orman órtteriniń ortasha aýdany 50 esege qysqardy. Kelesi jyly mundaı júıe «Semeı ormany» rezervatynda 3,1 mlrd teńgege engiziledi.
Aýrýlar men zııankesterdiń taralyp ketpeýi úshin sanıtarlyq jumystar júrgizip, alqaptardy jaramsyz aǵashtardan tazartý qajet. Bular – órtengen nemese aýrýǵa shaldyqqan aǵashtar. Biz osyndaı zaqym kelgen jalpy aýmaqtyń tek 1%-ynda ǵana aǵashtardy kádege jaratamyz. Sonymen qatar elimizde otalǵan aǵashtardy qaıta óńdeýge arnalǵan joǵary shıkizat bazasy bar.
Orman ónerkásibi salasyna áleýetti ınvestorlar tartýǵa basymdyq beriledi. Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrlikterine óńir ákimdikterimen birge, ásirese bıýdjetten tys qarajatty tarta otyryp, orman mekemelerine qajetti jabdyqtar men tehnıka satyp alýdy qarjylandyrý sharalaryn jalǵastyrý tapsyryldy. Sondaı-aq orman alqaptaryna turaqty monıtorıng júrgizý, onyń ishinde ǵaryshtyq baqylaý júrgizilýge tıis.
