Sýret: ru.freepik.com
Konferensııany ashqan Prezıdent ortalyǵynyń dırektory Baqytjan Temirbolat referendýmǵa qatysqan azamattardyń 71,12%-y AES qurylysyn qoldap daýys bergenin atap ótti. Osylaısha, kóp jyl boıy qyzý talqyǵa túsken másele sheshimin tapty.
– Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý jáne onyń ıadrolyq arsenalyn joıý arqyly Qazaqstan ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan álemdegi birinshi memleket boldy jáne álemdik antııadrolyq qozǵalys kóshbasshylarynyń biri mártebesin laıyqty túrde alǵanyn álem biledi. Iаdrolyq synaq 1949 jyldyń 29 tamyzynan bastap 40 jyl boıy júrgizilgenin eske salǵym keledi. Osy ýaqyt ishinde elimizde atmosferalyq, jerústi jáne jerasty synaqtaryn qosa alǵanda 456 jarylys boldy. Eger 40 jyl 480 aıdy quraıtynyn eskeretin bolsaq, onda synaqtar aıyna bir ret ótip turǵan. Bul aýyr ekologııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq saldarǵa ákeldi. 1,5 mıllıonnan asa adam radıasııanyń joıqyn áserine ushyrady. 300 myń ga sharýashylyq jer jaramsyz bolyp qaldy, muny Italııanyń jer kólemimen salystyrýǵa bolady. Radıoaktıvti juqtyrý aımaǵynda О́skemen, Semeı, Rıdder qalalaryn qosa alǵanda, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Pavlodar oblystarynyń birneshe júzdegen eldi mekeni boldy. 1991 jyly 29 tamyzda Semeı polıgony jabyldy. Osydan soń biz beıbit atomdy ǵana qoldaımyz, – dedi B.Temirbolat.
Al Parlamentarızm ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Berik Bekjanov atom energetıkasy salasyndaǵy qaýipsizdiktiń eń joǵary deńgeıin qamtamasyz etý, onyń ishinde ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý jáne Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttik belgilegen qaýipsizdik standarttaryn engizý máselelerin sóz etti.
Onyń aıtýynsha, jańa býyn reaktorlarynyń konstrýksııalary tipti tótenshe jaǵdaılarda da qaýipsiz jumys isteýdi qamtamasyz etetindeı jasalǵan.
– Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý elimiz úshin joǵary ımıdjdik qundylyqqa ıe. Halyqaralyq qaýymdastyq elimizdi MAGATE-niń adal múshesi jáne ıadrolyq materıaldardy saqtaıtyn qaýipsiz oryn retinde baǵalady. MAGATE basshylyǵy bizdiń kásiporyndy tómen baıytylǵan ýran bankiniń operatory retinde joǵary baǵalaǵanyn atap ótken jón. Biz qol qoıylǵan halyqaralyq qujattar aıasynda barlyq mindettemeni oryndaýdy jalǵastyramyz, – dedi Úlbi metallýrgııalyq zaýytynyń basqarma tóraǵasy Sergeı Bejeskıı.
Iаdrolyq qarýdy joıý jónindegi halyqaralyq kompanııanyń atqarýshy dırektory Melıssa Park bolsa, ıadrolyq qarý azaıyp qana qoımaı, tolyǵymen joıylatyn álemge senetinin alǵa tartty.
– Biz eshbir el, eshbir halyq ıadrolyq qarýdyń qasiretin bastan keshirmeıtin álemge senemiz. Qazaqstan bıliktiń ornyna beıbitshilikti, joıylýdyń ornyna qaýipsizdik pen adamgershilikti tańdaýǵa bolatynyn kórsetti. Biraq Qazaqstan muny jalǵyz ózi jasaı almaıdy. Halyqaralyq qaýymdastyqtar qol jetken jetistikti damytýǵa, ony saqtap qalýǵa birigýi kerek. Biz qarýsyzdanýdy ilgeriletý, ıadrolyq táýekelderdi azaıtý jáne ózara joıylý qaýpine emes, ózara qurmet pen yntymaqtastyqqa negizdelgen qaýipsizdikti ilgeriletý jónindegi kúsh-jigerimizde bir-birimizge qoldaý kórsetýimiz kerek, – dedi M.Park.
Ulttyq ıadrolyq ortalyǵynyń bas dırektory Erlan Batyrbekov te elimizde atom elektr stansasyn salýǵa qatysty ótkizilgen referendým jóninde sóz qozǵady.
– Atom energetıkasy eleýli ınnovasııalyq áleýetke ıe jáne adamzattyń kem degende úsh jahandyq máselesin sheshýge yqpal etedi. Bul – energetıkalyq qaýipsizdik, ekonomıkalyq ósý jáne ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý, – dedi ol.
Halyqaralyq konferensııanyń sońynda qatysýshylar beıbit atom bolashaqta memleketterdiń áleýmettik-ekonomıkalyq ósýiniń negizgi faktorlarynyń birine aınalatynyna senim bildirdi.
