Partııa jobalary halyq turmysyn túzeýge sep

Fraksııa músheleri 45 zańǵa 2 030 túzetý engizdi

Apta saıyn Úkimetke ózekti máseleler jóninde depýtattyq saýaldar joldanady. Depýtattar halyq múddesin kózdeıdi. Úkimet óz pozısııasyn ustanady. Munda halyq muńyna qulaq asatyn mem­leket qurýǵa bastaıtyn bas­tamalar kóterilip, ásirese zańdardy túzep, respýblıkalyq bıýd­jetten oblystarǵa qarjy tartý úshin tartysty kúnder ótip ja­tyr. Qazirgi Májilistiń aıaq alysy jaqsy ári ótkir syn aıtýdan, mańyzdy máse­le­lerdi kóterýden tartynbaıdy. О́ıt­keni árbir depýtattyń artynda myńdaǵan saılaýshy men senim artqan partııa tur. Májilis óz mıssııasyn durys atqaryp keledi dep esepteımin.

«Jalpy, aldaǵy besjyldyq shaǵyn jáne orta bıznesti qol­daýǵa arnalýy kerek. Ulttyq joba­lar ýaqtyly jáne sapaly júzege asyrylýǵa tıis. Bıýd­jettiń árbir tıyny tıimdi jum­salýy kerek. Osynyń bárine parlamenttik baqylaý jasaý aıryqsha mańyzdy. О́zderińizge daýys bergen azamattar úlken úmit kútip, senim artyp otyr. Depýtattar bılik pen qoǵamnyń árip­testigin nyǵaıtýǵa úles qosýy qajet. Bul jumys «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tu­jy­rymdamasyn ornyqtyrýǵa sep­tigin tıgizedi. Ásirese saılaýda jeńiske jetken «Amanat» partııa­sy osy jumysqa belsene atsalysady dep senemin. Partııanyń tájirıbesi mol, qoǵam tarapynan jan-jaqty qoldaý bar. Son­dyqtan «Amanat» partııasy aldaǵy ózgeristerdiń bel ortasynda bolady dep úmittenemin», dep Memleket basshysy senim artqan soń onyń kótergen barlyq bastamasy dereý nazarǵa alynyp, júzege asyrylyp jatqany belgili.

Aıtalyq, VIII shaqyry­lym­nyń II sessııasynan bastap fraksııa músheleri jetekshilik etken 33 zań jobasyna Prezıdent qol qoıdy. Qazirdiń ózinde Májilistiń qaraýyna qabyldanǵan zańdar az emes. Aldymyzda Salyq ko­deksi, sot júıesi men quqyq­tyq zańnamalar, bank týraly qujattardy ázirleý sııaqty ja­ýap­­­ty jumystar kútip tur. Árip­tes­ter Parlament zań shyǵarýshy organ bolǵandyqtan, zań jobalaryn tek depýtattardyń ázirleýi máselesin kóterip jatyr. Muny halyq ta quptap otyr. Memleket basshysynyń da Parlament pen partııaǵa artqan senimi bar. Ony aqtaý – el úmitin aqtaý. Keıingi jyldary oryn alyp jatqan oń ózgeristerge bireý senip, bireý senbeı jatyr. Desek te, kóp nárseniń ózgerip jatqany – aqıqat.

Prezıdent tapsyrmasy men memlekettik saıasatty iske asyrýda «Amanat» partııasy úlken ról atqarady. Sebebi partııanyń baǵyt-baǵdary Prezıdenttiń saı­laýaldy baǵdarlamasymen qaby­sady. Sondyqtan partııa el úshin damylsyz eńbektenip jatyr. Kún saıyn partııa­da qoǵamdyq qabyldaý ótip, azamattardyń aryzy bo­ıynsha taldaý jasalyp, zertteý júr­gizi­ledi. О́zektiligine qaraı she­shim qabyldanyp, tipti zańǵa ózgerister engizýge usynylady. Máselen, «Amanat» partııasy fraksııasynyń músheleri Senatqa joldaǵan 45 zańǵa 2 030 túzetý engizse, apta saıyn Úki­metke depýtattyq saýaldar jol­danyp, 500-ge jýyq másele kótergen.

Qarjylyq saýat qaryzdan qutqarady

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev qoǵamda zań men tártip ıdeologııasyn tereń ornyqtyrý úshin azamattarymyzdyń qarjy jáne ekonomıka negizderi men sıfr­lyq daǵdylardy meńgerý­diń asa mańyzdy ekenin aıtty. Osyǵan baılanys­ty adam­dar­dyń qarjylyq saýatyn art­tyrýǵa baǵyttalǵan partııa­nyń «Qaryzsyz qoǵam» jobasyn atap ótti. Halyq­tyń ańǵaldyǵyn paıdalanyp, jymysqy oıyn júzege asyratyndar kóbeımese, azaımaı tur. Eki kúnniń birinde alaıaqtarǵa alda­nyp qalǵandar kezdesedi. Kıberalaıaqtyqqa qarsy tıimdi kúres júrgizip jatqan memleketter bar. Bizdiń quzyrly or­gan­darǵa solardan úlgi alý kerek shyǵar. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes «Amanat» partııasy qarjylyq saýatty kúsheıtýdi qolǵa alyp, osy ýaqyt­qa deıin 70 myńǵa jýyq azamatpen jumys istedi. Sol sııaqty qarjylyq saýatyn arttyryp kásibin bas­tap jatqandar bar. О́kinishtisi, nesıeni turmystyq qajettilik úshin alyp, bank­terge bereshek bop júrgender jeterlik. Al tıynnan teńge qurap, qansha aqsha tússe de, jos­parmen jaratatyn jandardyń qareketi quptarlyq. Pálenbaı mıl­­lıon kredıtke teledıdar, telefon, tońazytqysh, kıim-keshek alǵansha, sol qarjyny aldymen bir kásipke salyp, tabys taýyp, bıznesti keńeıtip, sodan jıǵan-tergenge kerek dúnıeni alǵan durys. Alaıaqtarǵa aldanyp jatqandar – birden mol tabysqa kenelgisi kelip tura­tyn­dar. Osyny paıdalanǵan ákki pysyqaılar ańǵal jurtty sazǵa otyrǵyzyp, san soqtyryp jatyr. Sondyqtan Prezıdent bastap, partııa qostap júzege asyrylyp jatqan «Qaryzsyz qoǵam» jobasynyń bereri mol.

Bul týraly Memleket basshysy: «Sıfrlyq tehnologııalardyń kúndelikti ómirimizge jappaı enýi túrli alaıaqtardyń kóbeıýine ákep soqtyrýda. Oǵan bárimiz kýá bolyp otyrmyz. Sondyqtan qazir qarjy jáne ekonomıka negizderin bilý, qarapaıym sıfrlyq daǵdylardy meńgerý asa mańyzdy bolyp tur. Osy rette «Amanat» partııasy usynǵan «Qaryzsyz qoǵam» jobasyn atap ótkim keledi. Azamattardyń qar­jylyq saýatyn arttyrýǵa arnal­ǵan osy jobaǵa byltyr 65 myń adam qatysty. Al bıyl odan da kóp adam qatysady. Mektepterde, joǵary oqý oryndarynda qar­jylyq jáne sıfrlyq saýat­ty­lyq negizderin úıretetin bilim baǵdarlamasyn engizý qajet. Bul jumysty Úkimet qarjy salasyn retteý organdarymen birge atqarýy kerek. Munyń bári azamattarymyzdyń ártúrli alaıaqtardyń quryǵyna túsip qalmaýyna múmkindik beredi. Quzyrly organdardyń bári zańǵa baǵynatyn jurtqa zardabyn tıgizip jatqan alaıaqtyqqa jáne sol sııaqty basqa da zańsyz áreketterge qarsy batyl sharalar qabyldaýǵa tıis. Qazir «Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly» zań jobasy ázirlenip jatyr. Osy zańnyń talaptaryn oryndaý úshin qoǵam men memlekettik apparat kúsh jumyldyrýy kerek. Sonda ǵana jaǵdaıdy túzetip, zań ústemdigin jáne azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz ete alamyz. Kez kelgen qoǵamnyń, sonyń ishinde bizdiń qoǵamnyń da basty uǵymdarǵa negizdelgen suranystary – ádildik jáne qaýipsizdik. Osy negizgi suranystardyń tolyǵymen óte­lýi memlekettiń tıimdi jumys is­teıtinin aıqyn kórsetedi», dedi.

Osyǵan jáne ózge de ózekti máse­lelerge baılanysty zań­dar qabyl­dandy. Mysaly, zor­lyq-zomby­lyqtyń kez kelgen túriniń aldyn alý men saldaryn joıý úshin jazany qa­tań­datý shara­lary qaraldy. Ási­rese balalar men analardyń quqyn qor­ǵaýǵa, býllıng, kı­ber­býl­­lıngti boldyrmaýǵa basa nazar aýdaryldy. Qansha jerden tyıym salynyp, zań kúsheıtilgenimen, qylmystar áli de azaımaı tur. Bul rette zańdy kúsheıttik, endi sanamen jumys isteýge kóshken durys dep oılaımyn. Aıtalyq, AQSh, Kanada, Japonııa, Kolýmbııa, Eýropanyń býllıng túrlerin boldyrmaý sharalaryn quzyrly mınıstrlikter qarastyrsa ıgi edi. Bálkim, bizge Qytaı, Koreıa, Japonııa sııaqty balalardy kish­­kentaıynan kásipke baýlyp, qyl­mys jasaýǵa jetelemeıtin tásilderdi qoldansaq, keleshekte jaqsy adamdar qatary kóbeıetin bolar.

Memleket basshysy qoǵamda týyndap jatqan qylmystyq jaǵ­daılarǵa alańdaýshylyq bil­dirip, tıisti zańdardy ázirleýdi depýtattarǵa usynyp keledi. Bizdiń qoǵamǵa úlken zardabyn tıgizip jatqan problemanyń biri – qumar oıyndary men otbasylardyń ajyrasýy. Búginde myńdaǵan otbasy oıran bolyp, shańyraǵy ortasyna tústi. Munyń soryn ortadaǵy kishkentaı balalar tartady. Kópshiliktiń piki­rin­she, buǵan – materıalızm sebep. Shıetteı balalarynyń aýzynan jyryp, oıynǵa salyp, odan qalsa, áıelin uryp-soǵyp, otbasyn asyraýǵa jaramaı júr­gender shańyraǵyn saqtaı almaı otyr. Jaqsy nemese jaman joldy tańdaý adamdardyń óz yqtııarynda bolǵanymen, qo­ǵamnyń negizi retinde tárbıe men tártipke el bolyp kóńil bólmeske bolmaıdy. Al zań – qoǵamdaǵy keleńsizdikterdi retteýge arnalǵan qujat.

Prezıdent bir sózinde: «Biz nashaqorlyqqa jáne esirtki bız­ne­sine qarsy kúresý úshin keshendi jospar qabyldadyq. Úkimet lýdo­­­ma­nııamen kúreske qatysty dál sondaı jospar qabyldaýy kerek. Qumarpazdyqqa zań jú­­­zin­de shekteý qoıý qajet. Biz jas­tardyń qumar oıynǵa salynyp, arzan tabysqa umtylýyna jol bermeýimiz kerek. Adal eńbekpen tapqan tabys qana berekeli bolady», dep «Amanat» partııasy fraksııasynyń bastamasymen ázirlengen zań jobasyn quptady.

Kez kelgen zań durys jumys isteýi úshin halyqqa keńinen taralýǵa tıis. Sonda olqylyqtar oryn almaıdy, qylmys ta azaıa­dy dep esepteımin.

Aýyl-aımaqtyń yrysyn eseleıdi

Aýyldaǵy aǵaıynnyń ál-aýqatyn jaqsartý jónindegi Prezıdent basta­masynyń aıasynda «Amanat» partııasy «Aýyl amanaty» jobasyn júzege asyryp keledi. Bul úshin respýblı­ka­lyq bıýdjetten 1 trln teńge qarastyrylǵan. Byltyr onyń 100 mlrd teńgesi bólingen. Mysaly, Túrkistan oblysyna 2023-2025 jyldarǵa 11 mlrd teńge bólinip, 3 myńdaı adamǵa nesıe berý kózdelgen. Paıyzy tómen ári kásipti órkendetýge qolaıly bol­ǵandyqtan bizdiń óńirde sura­nys artqan. Qosymsha 14 mlrd teńge bólý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine ótinim berilgen. Alaıda «Amanat» partııasy anyqtaǵandaı, eli­miz boıynsha osy jylǵa qarastyrylǵan 100 mlrd teńgeniń 7 mlrd teń­gesi ǵana bólinipti. Úkimetke bul máseleni shuǵyl sheshý jóninde partııa fraksııasy atynan depýtattyq saýal joldandy. Otandyq aýyl sharýa­­shy­lyǵy ónimderin ósirý­shiler men óndirýshiler ekken eńbektiń esesin ımporttyq taýar­dyń arzandyǵynan ala almaı júr. Shetten keletin baý-baqsha ónimderiniń sapasyna kúmán bar. Muny aıtyp agroónerkásip ókilderi qansha shýlap jatsa, otandyq óndirý­shilerdi qoldap, qorǵaýǵa asyqqan Úkimet­ti kórmeı kelemiz. Prezı­dent tapsyrmasynyń bári de – depýtattardyń nazarynda. Mysaly, bıýdjet tapshylyǵyn jabýǵa arnalǵan keshendi is-sharalar leginiń qashan da­ıyn bolatyny belgisiz. Belgilisi, Memleket basshysynyń túrli tólem, salyq, aıyppul, kásipker­likti qoldaýǵa bólingen aqshanyń esebinen emes, ekonomıkalyq damý joldaryn tabýmen toltyrý tapsyrylǵan. «Aýyl amanaty» jobasy aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy damý josparynyń biri ekenin atqarýshy bılik umytpasa eken. Sebebi bul tómen paıyzdy nesıege suranys qala turǵyndary tarapynan da týyndap otyr. Keleshekte bul máse­­leni sheshýdi de nazarǵa alý kerek.

«Amanat» partııasy az ýaqytta aýqymdy ister atqardy. Azamat­­tar­dyń mańyzdy máselelerin sheshý úshin 13 partııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Jyl basynda bolǵan sý apatynan zardap shekkenderge alǵashqylardyń biri bolyp partııa kómek kórsetti. Qaı jaǵynan qarasaq ta ıgi ister­diń basy-qasynda «Amanat» partııasy júr.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevty partııa qatarynan bas tartady dep eshkim oılamaǵan. Sol sııaqty ákimder de partııa fılıaldaryna tóraǵalyq etpeıtin bolǵan. Bul – burynǵydaı bılik pen partııa bir jaq, halyq bir jaq bolmaý úshin, qoǵam men depýtattardyń arasyn jaqyn­datyp, halyqtyń bılikke degen senimin arttyrýǵa jasalǵan qadam. Partııa men Májilistiń durys baǵytta jumys isteýi bas­shynyń biliktiligine baılanys­ty. Bul tusta «Amanat» partııasynyń tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń eńbegi eleýli ekenin aıtqym ke­le­di. Memlekettik saıa­satty jú­­zege asyrýǵa atsalysý ekiniń biri­­niń qolynan kelmeıdi. Son­dyq­tan bul másele senimdi qolda dep esepteımin. Árbir de­pýtat­qa senim bildirgen saılaýshylar bar. Olardyń deni – partııa qatarynan saılanǵandar. Prezı­dent aıtqandaı, yqpaldy Par­­lament qalyptasýy úshin óz jumysyna asqan jaýapker­shilikpen qaraıtyn partııalas­tar kerek. Jer-jerdegi depýtattar basshylyqqa qarap sap túzeýge tıis. Saıyp kelgende, bári­mizdiń kózdegenimiz – eldiń ósip-órkendeýi.

Qaırat BALABIEV,

Májilis depýtaty