Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Almaty qalalyq О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz jıynynda polısııa departamentiniń resmı ókili Saltanat Ázirbek jol-kólik oqıǵalaryna qatysty keleńsiz oqıǵalar men naqty statıstıkany alǵa tartyp, megapolıs joldaryn barynsha qaýipsiz etý maqsatynda qandaı amaldar atqarylyp jatqany týraly baıandap berdi. Sonymen birge qala dárigerleri de mopedter men samokattardy abaısyz basqarýdyń sońy qandaı qaıǵyly oqıǵaǵa uryndyryp jatqany jónindegi derekterdi alǵa tartty.
Eger qazan aıyndaǵy derekterge súıenetin bolsaq, jyl basynan beri Almatyda 3 869 jol-kólik apaty tirkelse, qos dóńgelekti kólikterdiń kesirinen 4 211 adam zardap shekken. Mundaı keleńsizdikke megapolıstegi kólik túrleriniń kóptigi de áser etip otyr. Qazirgi tańda Almatyda 650 889 avtomobıl tirkelgen, kún saıyn megapolıske óńirlerden 550 myńǵa deıin kólik kiredi.
Osynyń ishinde mopedter men elektr skýterleri sııaqty balamaly kólik túrleriniń jaǵalasýymen oryn alyp jatqan jol-kólik oqıǵalary (JKO) sanynyń kóbeıýi qalada kókeıkesti sıpatqa ıe ekendigin aıryqsha aıtý qajet. Sońǵy derekterge sáıkes, tek bir ǵana Almatyda mopedterdiń qatysýymen 743 JKO oryn alyp, 757 adam zardap shegip, 14 adam qaza taýypty. Elektr skýterleriniń qatysýymen 103 JKO tirkelse, sonyń saldarynan 109 adam jaraqat alǵan. Bir qýanyshtysy, eshkim qaza tappaǵan. Al motosıklderdiń qatysýymen 19 apat tirkelip, 19 adam zardap shegip, 2 adam qaza tapqan.
Almaty qalasy polısııa departamentiniń resmı ókili S.Ázirbek qala kóshelerinde moped pen skýter mingenderdi baqylaýdy kúsheıtý maqsatynda kún saıyn reıd júrgizetin 8 motosıkl ekıpajy jolǵa shyǵatynyn aıtady. Jyl basynan beri 31 894 moped pen 28 762 skýter ıesi ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan. Sonymen qatar kámeletke tolmaǵandardy mopedter men skýterler júrgizýge ruqsat etkeni úshin 113 ata-anaǵa qatysty túrli shara qabyldanǵan.
Osy oraıda PD ókili jyl basynan beri barlyǵy 3 420 483 ret jol qozǵalysy erejesi buzylǵanyn, mas kúıinde kólik aıdaǵany úshin 1 890 júrgizýshi ustalyp, 2 846 adam júrgizýshi kýáliginen aıyrylǵanyn málimdep otyr. 6 myńnan astam kólik quraly, onyń ishinde 1 700 moped arnaıy turaqqa qoıylǵan.
Joǵaryda atap ótkendeı, Memleket basshysy moped ıelerin júrgizýshi kýáligin alýǵa, kólik quraldaryn tirkeýge mindetteıtin zańǵa qol qoıdy. Endigi jerde moped mingenderge jeke basty kýálandyratyn qujat, Salyq kodeksiniń 553, 615-baptarynda kózdelgen KQTK, MTNB bergeni úshin tirkeý alymy men memlekettik bajdardyń tólengenin rastaıtyn qujattar, eger bar bolsa, tehnıkalyq qujat nemese ashyq kózderden alynǵan mopedtiń tehnıkalyq sıpattamalary týraly málimetter, menshik ıesiniń ótinishi, kólik quralyn tekserý aktisi qajet. Moped ramasynyń nómiri bolmaǵan jaǵdaıda, sáıkestendirý nómirin tirkeýge deıin moped ıesiniń ótinishi boıynsha ýákiletti organ beredi.
Qysqasy, munyń barlyǵy quqyq pen tártipke qatysty. О́z kezeginde dárigerler de abaısyzdyqtyń saldarynan qos dóńgelekti kólikter densaýlyqqa qaýip tóndirip qana qoımaı, qaıǵyly jaǵdaıǵa uryndyryp jatqanyn naqty oqıǵalarmen eskertýge, qaperge salýǵa májbúr. Aıtalyq, jaqynda Almatydaǵy №2 qalalyq balalar klınıkalyq aýrýhanasynyń reanımatolog-dárigeri Gúlbaný Berdııarova ata-analar men jasóspirimderge BAQ arqyly shuǵyl úndeý joldap, jolda júrý erejesin oqymaı, mashyqtanbaı mopedtiń rýline otyrmaýǵa keńes berdi.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) málimetteri boıynsha, jol-kólik oqıǵalary 15-29 jas aralyǵyndaǵy jastar arasynda ajalǵa aıdaǵan negizgi sebepshige aınalǵan. О́ıtkeni qos dóńgelekti kólikter álemde jylyna 1,3 mıllıonnan astam adamnyń ómirin jalmap jatyr. Bul qaıǵyly kórsetkishtiń edáýir bóligi motosıklshiler men mopedısterge tıesili.
G.Berdııarovanyń aıtýynsha, mundaı apattar ajal qushtyryp qana qoımaı, olardyń jaqyndarynyń ómirin túbegeıli ózgertip, ókindirip ótetin aýyr jaǵdaıǵa dýshar etedi.
«Jaqynda bizge mopedimen aýyr jól-kólik oqıǵasyna ushyraǵan 17 jastaǵy naýqas jetkizildi. Túrli aýyr jaraqat alǵan bozbalanyń jaǵdaıy qıyn edi. Jasóspirimge jeti ret operasııa jasaldy. Alaıda dárigerler bar kúshterin salǵanyna qaramastan, oń búıregin saqtaı almady. Jaǵdaıy turaqtalǵanymen, jambas súıekteriniń aýyr jaraqaty, hırýrgııalyq operasııa, oń búıreginiń alynýy ony uzaq ýaqyt boıy tósekke tańyp, densaýlyǵyna baılanysty resmı túrde múgedektigin rásimdeýge májbúrledi. Psıhologterdiń naýqaspen áli de, uzaq ýaqyt boıy jumys isteýine týra keledi. Jas jigit qazir de kezeńdik rekonstrýktıvtik merzimdi operasııalardy jalǵastyrý úshin aýrýhanada jatyr», deıdi reanımatolog.
О́kinishke qaraı, mundaı mysal jalǵyz emes. Mamandar mopedimen aýyr jol-kólik apatyna dýshar bolǵan basqa bir 17 jastaǵy naýqastyń oqıǵasyn da baıandap ótti.
«Mopedpen kólikke soqtyǵysqan bul naýqastyń da túrli aýyr jaraqatqa baılanysty jaǵdaıy óte qıyn boldy. Eki jaǵynan jambas, myqyn súıekteriniń kóp jerinen jabyq synýy, bir bel omyrtqasynyń jabyq qysa synýy, bir bel omyrtqasynyń artqy doǵasynyń, oń jaq ıyǵynyń synýy, ishki aǵzalardyń kógerýi, membranalyq bóliktegi nesepaǵardyń zaqymdanýy, jaraqattan keıingi nesep jolynyń jyrtylýy, 3-dárejeli travmatıkalyq shok, 2-dárejeli postgemorragııalyq shok naýqasty da, dárigerlerdi de kúrdeli jaǵdaımen betpe-bet keltirdi.
Naýqastyń ómirin saqtap qalý maqsatynda dárigerler shuǵyl túrde úsh birdeı operasııa jasady. Naýqas tek eki aıdan keıin ǵana úıine oraldy. Búginde onyń jaǵdaıy durystaldy desek te, jambas býyndarynyń tarylyp, jambas súıekteriniń shoǵyrlana birneshe jerden synýy sebepti emdelýin jalǵastyryp jatyr. Aldaǵy ýaqytta naýqastyń nesep jolynyń jarylýyna baılanysty qýyq bútindigin qalpyna keltirý úshin áli de kezeń-kezeńimen jasalynatyn operasııalar kútip tur. Mopedshi jigit qazir epısıstostomamen júrgendikten, zárdi ishtiń aldyńǵy qabyrǵasy arqyly syrtqa shyǵarady. «Operasııalardan keıin ınfeksııalyq asqyný bolýy múmkin», deıdi mamandar.
О́kinishke qaraı, dárigerler qos dóńgelekti kóliktiń kesirinen aýyr jol apatyna dýshar bolǵan jastar kóp jaǵdaıda osy aýyrtpalyqtan qandaı turǵyda da ómir boıy tolyq aryla almaıtyndyǵyn, tipti demderi taýsylǵansha qymbat turatyn em-domǵa táýeldi bolyp ótetinin, múgedektik pen jan jarasyna ushyrap jatqanyn ashyp aıtty.
ALMATY
