Aıyrtaý týrızm ortalyǵy bolýǵa laıyq
Aýdan eńbekkerleri bıyl 375 myń gektar jerden dándi, maıly, mal azyqtyq daqyldar jınady. Negizgi bóligi – 286 myń gektary dándi daqyldar. Gektar berekeligin 18,5 sentnerden aınaldyryp, aýdan dıqandary barlyǵy 530 myń tonna astyq aldy. Maıly daqyldardyń jalpy kólemi 49,4 myń tonna boldy. Eńbekkerler bıylǵy kúzdiń uzaqqa sozylǵan jaılylyǵyn paıdalanyp, astyq alqaptarynda súdiger kóterýdi de 100 paıyz oryndap shyqty.
2024 jyly aýyl sharýashylyǵy salasy ártúrli baǵdarlamalar arqyly Úkimetten aıtarlyqtaı qarjylyq qoldaý aldy, bul agrarlyq sektordy nyǵaıtýǵa, óndiris tıimdiligin arttyrýǵa, joǵary ónimdilikke qol jetkizýge yqpal etti.
«Naqty aıtatyn bolsaq, osy kómektiń arqasynda astyq alqaptaryna 23 myń tonna mıneraldy tyńaıtqyshtar jetkizildi, 6,3 mlrd teńgege mashına-traktor parki 254 tehnıkamen jańalandy. Onyń ishinde joǵary ónimdilikti 140 jańa tehnıka, onyń 34-i kombaın, 30-y traktor, sondaı-aq lızıngpen 121 birlik tehnıkalar alyndy, 5 myń tonnadaı joǵary surypty tuqym satyp alyndy», deıdi aýdan ákimi Meıram Meńdibaev.
Úkimettiń kómegi qataryndaǵy «Keń dala» baǵdarlamasy aıasynda jyl basynan beri jalpy somasy 268 mln teńgege 6 sharýashylyq qarjylandyrylsa, al «Keń dala-2» baǵdarlamasy aıasynda jalpy somasy 183 mln teńgege 10 sharýashylyq qarjylandyryldy. «Isker» baǵdarlamasy arqyly 20,5 mln teńge nesıe berildi. Oraq naýqanyna 4 600 tonna arzandatylǵan dızel otyny bólindi.
Aýdanda mal sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi jyl saıyn artyp keledi. Bıyl 4 100 tonna et, 27,4 tonna sút, 7,6 mln dana jumyrtqa óndirilgen. Bul rette 650 qara maly bar «Arna» sharýa qojalyǵy, 938 qara mal ustaıtyn «Ádemi Astyq» JShS, 534 qara maly bar «Borısfen» JShS turaqty túrde jaqsy kórsetkishterge qol jetkizip keledi. «Aıyrtaý grýpp» ShQ qoı ósirýmen aınalysady. Olardyń qaramaǵynda 1 800 tuıaq «Gempshır» atty asyl tuqymdy qoı bar.
Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi bıylǵy 9 aıda 13,5 mlrd teńge bolǵan. Sonyń 50,1%-y kásipkerlerdiń óz qarajaty, bıýdjetten bólingen qarajat 31,9%, qaryzǵa alynǵany 18% quraıdy. Iske asyrylyp jatqan ınvestısııalyq jobalardyń qatarynda «Agro Eleskoe» JShS-nyń 33,4 myń tonna kókónis saqtaı alatyn qoımasyn ataýǵa bolady. Kásiporyn tolyq iske qosylǵanda jańadan 30 jumys orny ashylady degen jospar bar.
О́nerkásip óndirisi byltyrǵy 9 aımen salystyrǵanda sál tómendep, 4,6 mlrd teńgeniń ónimin shyǵarǵan. Sonyń 82,7%-y óńdeýshi ónerkásiptiń úlesinde. Aýdanda 24 kásiporyn azyq-túlik ónimderin shyǵarady.
О́ńirde týrızm salasy turaqty damý ústinde. Aýdandaǵy «Botaı», «Qyzyl oba», «Aıǵanymnyń qystaýy», Sh.Ýálıhanovtyń mýzeıi, «Qarasaı men Aǵyntaıdyń murajaı kesheni» sııaqty oryndar týrıster tartady. Keıingi 3 jylda týrısterdiń kelýi 2 esege artty. 2024 jyly olardyń sany 100 myńnan asty. Qazir aýdanda táýligine 4000 adam qabyldaı alatyn 46 týrıstik nysan jumys isteıdi. Jyl saıyn týrızm salasynda jumyspen qamtý artyp keledi, 2024 jyly ǵana 224 adam jumyspen qamtylǵan. Byltyrdan beri 500 mln teńge ınvestısııaǵa 5 demalys aımaǵy jańartylǵan. Týrısterdi tartý barysynda aýdannyń ınfraqurylymyn, sonyń ishinde joldardy jóndeý jumystary da nazardan tys qalmaǵan. Byltyr 1,5 mlrd teńgege 39,3 shaqyrym jol jóndelse, bıyl «Shalqar sý» sanatorııiniń, «Solnechnoe VIP» demalys aımaǵyna baratyn «Arman», «Turpan» oryndarynyń 6,4 shaqyrymdyq kireberis joldary jóndelgen.
Aýdandaǵy «Elenovka – Aryqbalyq – Chıstopole – Esil» baǵytyndaǵy kópirlerdi jóndeýge bıýdjetten 3,8 mlrd teńge qarastyrylyp ıgerilgen. Sondaı-aq 71 shaqyrymdyq «Saýmalkól – Syrymbet – Qaraqamys – Svetloe» baǵytyna 3 mlrd teńge bólingen, jóndeý jumystary jalǵasyp jatyr.
Halyqty áleýmettik qoldaý aıasyndaǵy jumystar da jandanyp keledi. 1 qazandaǵy málimetke qaraǵanda aýdanda 645 adam jumyssyz retinde tirkelgen, bul barlyq eńbekke jaramdy halyqtyń 3,6%-y. Ulttyq joba aıasynda aýdanda halyqtyń áleýmettik osal toptaryna 32,5 mln teńge somasyna bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa 22 grant berilipti. Berilgen granttar týrıstik qyzmetterdi damytý, eshki sútin, jıhaz óndirý, dánekerleý jumystaryn kórsetý, t.b. qyzmetterdiń túrli baǵyttaryn qamtıdy. Iske asyrylǵan bıznes jobalardyń ishinde Gúlnár Júsipovanyń qonaqtarǵa kıiz úılerdi jalǵa berýin, kópbalaly ana, Qytaıdan kelgen qandas Orazbaı Balǵynnyń ulttyq kıimder tigý óndirisin atap ótýge bolady.
Kásiptik oqýdan 28 adam ótip, onyń 24-i jumysqa ornalastyrylǵan. Bul sharalar aýdan turǵyndarynyń biliktiligin arttyrý, jumyspen qamtý máselelerin sheshýge múmkindik bergen. Qańtar-maýsym aılarynda aýdandaǵy ortasha aılyq jalaqy 269,7 myń teńgeni qurap, ótken jylǵy deńgeıden 7%-ǵa joǵary bolǵan.
Aýdanda 44 mektep bar, olarda 4 819 bala oqıdy. Mektepke deıingi 43 mekemelerde 1071 bóbek tárbıelenedi. Aýdan ortalyǵy Saýmalkól men mektepteri joq aýyldardyń 465 oqýshysyn kún saıyn 19 avtobýs mektepke jetkizedi. Keıingi tórt jylda jańadan 11 avtobýs alynǵan. Bıyl birneshe oqý oryndaryna jóndeý jumystary júrgizilgen.
Aıyrtaý aýdanynda medısınalyq kómek kórsetetin 58 emdeý mekemesi, bir aýdandyq aýrýhana bar. Medısınalyq qyzmetkerler sany 279, sonyń 49-y dáriger, 230-y orta dárejedegi medısınalyq qyzmetkerler. Toǵyz maman boıynsha medısınalyq qyzmetkerler jetispeıdi.
Byltyrǵy jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda aýdanda týberkýlez syrqatyna ushyraǵandar sany 20,7%-ǵa, onkologııalyq aýrýǵa tap bolǵandar sany 1,6%-ǵa azaıǵan.
Aýdanda 55 mádenıet mekemesi, 179 sporttyq nysandar bar. Saýmalkól aýylynda ashyq hokkeı kortynyń qurylysy aıaqtaldy.
Aqjar da artta qalǵan joq
Aýdan dıqandary bıyl gektar berekeligin 17,5 sentnerden aınaldyryp, 392,5 myń tonna astyq jınady. Maıly daqyldardyń gektar ónimdiligi 5 sentnerden bolyp, 17,1 tonna ónim alyndy. Úkimettiń qoldaýymen dıqandar egis alqaptaryna 19,6 myń tonna mıneraldy tyńaıtqyshtar jetkizip, 3 myń tonnadaı elıtalyq tuqym sińirdi. Jyl basynan beri 2,7 mlrd teńgege 116 jańa tehnıka men quraldar satyp alyndy.
«Jyl basynan beri qoldanylmaı jatqan jerlerdi memleket menshigine qaıtarý jumystary júrgizilip keledi. Búginge deıin 7 200 gektar jer qaıtaryldy, onyń 470 gektary egis alqaptary, 6 731 gektary mal jaıylymdary. Belgilengen jospar 7 myń gektar edi, biz ony 104,3% oryndadyq», deıdi aýdan ákimi Rústem Elýbaev.
Paıdalanylmaı jatqan jer kólemderin memleketke qaıtarý jumystary áli de jalǵasady. Bıylǵy jyldyń 9 aıynda 62 myń gektar jer alyp, paıdalanbaı otyrǵan 11 sharýashylyqqa eskertpeler jasalǵan. Olarǵa jer salyǵyn 20 ese arttyrý qarastyrylyp jatyr. Sonda 85 mln teńge salyq túsetin bolady. Onyń 21,4 mln teńgesi bıylǵy jyldyń aıaǵyna deıin túspek.
Aqjar aýdanynyń jeri tastaq, qum, balshyq, qıyrshyqtas sııaqty qurylys materıaldary mol. Aýdan aýmaǵynda joǵary sapaly qıyrshyqtas óndiretin 7 kásiporyn, kvarstyq qum óndiretin 2 óndiris orny bar. Bıylǵy jyldyń 9 aıynda 1 mlrd 500 mln teńgeniń ónerkásip ónimderi shyǵarylǵan. Bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 122,5%-ǵa artyq. Bıyl aýdanda qurylys tastaryn óńdeıtin «Promsheben», «Akzhar mining» JShS ashyldy. Olar tıisinshe 60 myń, 300 myń tekshe metr tas shyǵaryp, óńdeıdi.
2024 jylǵa arnalǵan turǵyn úıdi iske qosý jospary 2 860 sharshy metrdi quraıdy, 10 aıda 2 471 sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. 9 aıda qurylys jumystarynyń kólemi 6 574,7 mln teńgeni qurady nemese ótken jylǵa naqty kólem ındeksinen 78,7% artyq.
Aýyldyq jerdegi densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý baǵdarlamasyna sáıkes bıyl Aqjar aýdanyndaǵy Aqjarqyn, Bostandyq, Voshod, Kishi Qaraoı aýyldarynda medısınalyq pýnktter ashý jumystary qolǵa alyndy. Qazir Aqjarqyn aýylyndaǵy medısınalyq pýnkttiń jumysy aıaqtalýǵa jaqyn, qalǵandarynda 90-95 paıyz jumys atqaryldy. Bul tórt medpýnktke bıýdjetten bólingen qarajat kólemi 802 mln teńgeden artyq.
Aýdandaǵy «Gorkovskoe» aýylynda «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy aıasynda aýyldyq klýbtyń qurylysy aıaqtaldy. Ony Almaty qalasynan kelgen merdiger «AsarQurylysServıs» JShS 132,7 mln teńgege turǵyzdy.
Aýdan aýmaǵyndaǵy avtomobıl joldarynyń jalpy uzyndyǵy – 713,5 shaqyrym. Sonyń ishinde «Kókshetaý – Kishkenekól – Bıdaıyq – RF shekarasy» baǵytyndaǵy jol respýblıkalyq, qalǵandary oblystyq, aýdandyq mańyzǵa ıe. 2024 jyly oblystyq, aýdandyq mańyzdaǵy joldardy jóndeýge 3 mlrd teńgedeı qarajat bólinip, 10 joba iske asyryldy. 19,8 shaqyrymdyq kentaralyq joldardy jóndeýge 742 mln teńge, 45 shaqyrym aýdandyq mańyzy bar joldardy jóndeýge 1,7 mlrd teńge, 15 shaqyrym oblystyq mańyzy bar joldardy jóndeýge 1 mlrd teńge qarajat jumsalǵan.
Aýdan aýmaǵyndaǵy 24 eldi mekenniń ishinde Aısary, Aqsaı, Tuǵyrjap aýyldarynan basqasynyń bárine sapaly aýyzsý jetkizilgen. Ortalyqtandyrylǵan sý kózine qol jetkizbegen osy úsh aýyl aýyzsýdy jergilikti qudyqtardan alady.
2024 jylǵy 1 qazandaǵy málimetke sáıkes aýdanda jumyssyz júrgen 1048 adam jumysqa ornalastyrylǵan. Bul belgilengen jospardan artyq. Sonyń 375-i jańadan ashylǵan jumys oryndarynyń esebinen nápaqasyn tapty. Ataýly áleýmettik kómek alatyn 45 otbasy músheleriniń sany – 214 adam. Olarǵa 9 aıda 16,3 mln teńgeniń kómegi berilgen.
Aýdan aýmaǵynda 24 jalpy bilim beretin mektep jumys isteıdi. Sonymen birge 26 mektepke deıingi tárbıe beretin mekemeler bar. Barlyq mekteptegi oqýshy sany eki myńnan asady. Bıylǵy oqý jylynda mektepterge 19 jas maman ornalastyryldy. 2023–2024 jylǵy oqý jylyn UBT boıynsha eń joǵary upaımen Jańaaýyl orta mektebiniń túlegi Aıaýlym Belgibaeva aıaqtady. Ol múmkin bolǵan 140 upaıdyń 135-in aldy. Eki úmitker «Altyn belgi», 5 túlek úzdik attestatqa ıe boldy. UBT tapsyrǵan 82 oqýshynyń 72-si joǵary oqý oryndaryna túsken.
Aýdanda bir ortalyq aýrýhana, 4 FAP, 18 medpýnkt bar. Joǵary bilimdi dárigerdiń sany – 23, orta dárejeli medısınalyq qyzmetker sany – 112. Aýdanǵa okýlıst, hırýrg mamandyqtary jetispeıdi.
Aqjar aýdanynda 28 mádenıet nysany – 10 mádenıet úıi, 18 aýyldyq kitaphana bar. Aýdandyq mádenıet úıi janynda Smaǵul Sádýaqasov atyndaǵy tarıhı-ólketaný murajaıy jumys isteıdi. Gorkıı aýylynda jańa aýyldyq klýbtyń qurylysy aıaqtaldy.
Soltústik Qazaqstan oblysy
