Shahar jaryǵy – qaýipsizdik kepili

Tapa-tal túste shamdar nege janyp turady?

Qalanyń qaýipsizdigi men ornyqty damýyn arttyrý maq­sa­tyndaǵy atqarylyp jatqan jumysta jetistiktermen qa­tar kúrmeýli máseleler de bar. Aıtalyq, talaı kóshege jaryq tartylyp úlgermeı jatqanda, qalanyń kelesi jaǵynda kúndiz janyp turǵan shamdar jurttyń júıkesine tıetini sózsiz. Kóshe shamdary kúndiz nelikten janyp turatynyna «Almaty qala jaryq» memlekettik kom­mýnaldyq kásipornynyń (AQJ) basshysy Igor Mysık túsi­nik berdi. 90% jaǵdaıda bul ke­leń­sizdik shamdardy aýystyrý, jelilerdi tekserý, úzilgen, kúıgen jerlerdi anyqtaý syndy jóndeý-qalpyna keltirý jumystaryna baılanysty kóri­nedi.

Mekeme basshysy qalany syrtqy jaryqtandyrý isi aýdan­dyq ákimdikterge berilgennen keıin jumys áldeqaıda jedel­de­ge­nin aıta kelip: «Qazir 40-tan astam jóndeý brıgadasy táýlik boıy, demalyssyz jumys istep jatyr. Sonyń arqasynda ótinishterdi qaraý merzimi bir­neshe ese qysqaryp, ári ketse eki apta ýaqyt alady. Biraq tapsyrmany odan da tezirek oryndap jatyrmyz», dedi.

Eń bastysy, búginde «AQJ» sapasyz ári arzan shamdardy satyp alýdan bas tartyp otyr. Sebebi belgili, arzannyń sorpasy tatymaıdy, tez kúńgirt tartyp, kúıip ketedi. Degenmen I.Mysıktiń aıtýynsha, buǵan deıin sapasyz dúnıeni tasyǵan kompanııalar tenderge qaıta qatysýǵa tyrysyp jatyr eken.

«Osyndaı jaǵdaıda tender nátıje­si­men alysýǵa týra keletindikten, biz sotqa júginip júrgende, qoımadaǵy sham­dardyń túgesilip qalatyn kezderi bolady. Sondyqtan keıde turǵyndardyń ótinishterin ýaqtyly oryndaı almaı jatamyz», deıdi mekeme basshysy.

Jyl basynan beri 82 ýchaskege jaryq tartyldy

Qalaı desek te, búginde Almatyda kósheni jaryqtandyrý jóninen aýqymdy jobalar júzege asyrylyp jatyr. 5 myńnan astam eski shamdar jańa jaryqdıodty shamdarǵa aýystyrylyp, LED shamdar áldeqaıda jaryq ári uzaqqa shydaıdy, elektr qýatyn da azyraq qajet etedi.

«Almaty qala jaryq» MKK bıyl jazda respýblıkalyq, jergilikti mańyzy bar tarıhı, mádenı eskertkishterdi de jaryqtandyrý jumystaryn júr­gizdi. Sol sııaqty 28 gvardııa­shy-panfılovshylar atyndaǵy saıabaqta da aýqymdy jumys atqarylyp, alty shaqyrymnan astam jańa jeli tartyldy, 470 sham aýys­tyrylyp, 450 avtomatty ajyratqysh ornatyldy. Árbir sham men projektordy qosýdyń egjeı-tegjeı kestesi bar saıabaqty jaryqtandyrý júıesiniń pas­porty jasaldy.

2024 jylǵy qańtardan bas­tap «Almaty qala jaryq» kompanııasy úsh kompanııa­dan turatyn konsorsıým memleket-jeke­menshik áriptestigi sharty jónindegi óz mindetterin oryndamaǵannan keıin qaladaǵy jaryqtyń basym bóligine jaýap beredi. 2023 jyldyń jazynda qala ákimi Erbolat Dosaev jeke seriktespen shartty buzyp, bar­lyq jelilerdi aýdan ákimdik­teriniń teńgerimine berýdi tapsyrdy.

Bıylǵy 9 aıda AQJ brıgadalary buǵan deıin sham baǵanalary bol­maǵan aýlalarǵa, kósheler men tuıyq kóshelerge jaryq jelilerin júrgizip, qarańǵy 82 ýchaskeni jarqyratty. Máselen, Bostandyq aýdanynda 13 ýchas­kede, Almaly aýdanynda – 21, Jetisýda  11 ýchas­kede jumys júrgizildi. Mysaly, Brýsılovskıı kóshe­sinde Abaı dań­ǵylynan Qarasaı batyrǵa deıin 32 jańa sham baǵanasy ornatyldy. Klýbnaıa, Esenálıev kósheleri men «Vostochka» TK baǵytynda 12 baǵana ornatyldy. Qazybek bı kóshesinde Baıtursynov kóshesinen Seıfýllın dańǵylyna deıin ońtústik jaǵynda jaryq múldem bolmaǵan. Qazir 21 ba­ǵana ornatylyp jatyr, oǵan eki sham qo­ıyldy, endi trotýar men jolǵa jaryq túsip turady.

Jaryqsyz aımaqtardy ıns­pektorlar kóshe monıtorıngi, aýdan ákim­dikteri men «AQJ» kásipo­rnyna túsetin turǵyn­dar­dyń ótinishterin saralaý arqyly anyqtaıdy.

«Qala tiri aǵza sııaqty, ózge­redi, ósedi, únemi damyp oty­rady, oǵan jańa aýmaqtar qosy­lady, qala ishinde de qurylys bar. Mysaly, bir kezderi jer bos jatqan, onyń ornyna bıznes-ortalyq nemese turǵyn úı kesheni salynǵan. Osy qurylysty oryndaý­shylar jobalaý kezinde syrt­qy ja­ryqtandyrý jelilerin ótkizýdi keıde eskermeıdi, sóıtip jaryq­syz aımaqtyń sanyn arttyrady. Eger bizdiń kásiporyn qu­ry­lysty josparlaýǵa, baqy­laýǵa qatysýǵa tartylsa, onda mundaı ýchas­kelerdiń sany bir­den azaıady. Ázir­ge tek qolda­nystaǵy jaryqtandyrý jeli­le­rine qyzmet kórsetemiz», deıdi I.Mysık.

Sol sııaqty bir kezderi Almaty oblysyna kiretin, keıin qalaǵa qosyl­ǵan aýdandarǵa áli de tolyq jaryq júr­gizilmegen. Mysaly, Naýryzbaı aýdanynyń taý bókterinde, Qaraǵaıly shaǵyn aýdanynda bir kóshede ǵana 11 jańa jaryq núktesi ornatyldy. Aýdanda barlyǵy 16 ýchaske boldy, olardy jaryq­tan­dyrýǵa qosymsha júzge jýyq tirek ornatyldy.

Mektepter mańy jaryqtandyryldy

Oqý jyly bastalǵanǵa deıin «Almaty qala jaryq» aýdan ákimdikterimen birge barlyq bilim mekemelerinde ja­ryqty tekserip, jaryǵy sónip qalǵan jerlerge jaryq tartylyp jat­qan­dyq­tan, qazir turǵyndar tarapynan nara­zylyq azaıdy desek te bolady. Buǵan bir jaǵynan joǵarydaǵy mekemede shtattyń ulǵaıýy ta septesip otyr.

«Mektepterdiń aına­la­syn­daǵy qa­rań­ǵy kósheler týraly shaǵymdarǵa keletin bolsaq, bul narazylyq kóbinese kóshe jaryǵy eshqashan bolmaǵan mektepterge qatysty týyndady. Aýdan ákimdikterimen birlesip, biz shuǵyl túrde jańa jeliler júrgizip, baǵanalar, tirekter, shamdar ornatyp, jeli tartyp shyqtyq. Áýezov aýdanynda osyndaı jeti mektep bolsa, oqýshylar qarańǵy jerlermen júrmesin dep, bul aýmaqty ishki jaǵynan ǵana emes, 250 metr radıýsta da jaryqtandyrdyq. Basqa aýdandarda da dál osyndaı jumys atqaryldy», dedi I.Mysık.

25 myńnan astam sham aýystyryldy

Osylaısha, 2024 jyly Almatyda 25 myńnan astam sham aýys­tyrylyp, 250 shaqy­rymnan astam kábil tartylyp, 1800 tirek ornatyldy. Shamamen shaharda 6 myń kóshe bar bolsa, onyń qazirde 85%-yna jaryq tolyq ornatyldy.

Qazir qalada jumys istep jatqan 40 brıgada jańa shamdardy ornatýmen qatar, eski je­lilerdi de qalpyna kel­tirý­men aınalysady. «Mysaly, bir kóshede belgili bir ýchaske isten shyǵady, biz ony jóndeımiz, al birneshe kúnnen keıin sol sııaqty aqaý basqa jerde paıda bolady, sodan búkil kóshe qaıtadan jaryqsyz qalady. Osyǵan baılanysty tutas aýdandardyń jaryqsyz qalǵany týraly shaǵym túsip jatyr», deıdi mekeme basshysy.

Qoryta aıtqanda, bıylǵy qańtar aıynan bastap mega­po­lıs­tiń jarqyrap turý mindetin moınyna alǵan «Almaty qala jaryq» mekemesiniń atqarǵan tirligin qala turǵyndary da kórip otyr. Buǵan deıin bul iske úsh kompanııadan turatyn jeke konsorsıým – «ABM-Building 2007» JShS, «Elektroremont» JShS, «ABM-Project» JShS jaýapty edi. О́kinishke qaraı, bul konsorsıým jańǵyrtý baǵdarlamasyn júzege asyra almaǵanyn joǵaryda atap óttik. Qalǵan sharýa, burynǵy olqylyqtar men kemshilikterdi túzetý sharalary «Almaty qala jaryq» kompanııasyna muraǵa qalyp tur.

ALMATY