Sherkesh sultandary týraly baıan

Elordada shyǵystanýshy, mám­lúkter tarıhyn zert­teý­­shi, arabtanýshy Qaı­rat Sákı­diń «Sherkesh Mámlúk sul­tan­dary» kita­bynyń tanystyrylymy ótti. Tu­saýkeserge zııaly qaýym ókilderi, tarıhshylar, oqyrmandar qatysty.

Is-sharada sóz alǵan fılologııa ǵy­lymdarynyń doktory, professor Ádil Ahmet ǵalym eńbegi jóninde pikir bildirdi.

– Jalpy, bul jınaq elimizdiń ór­kenıetine qosylǵan úlken úles dep aıtqym keledi. Osy tusaýkeserge kelmes buryn Qaırat Sákıdiń kóptegen suhbatyn, pikirin sholyp, qarap shyǵyp, rıza boldym. Qaırattyń ǵylymǵa qosqan eń úlken úlesiniń biri – Beıbarys esimin Baıbarys etip anyqtap, dálel­deýi. Bul kitap ár qazaqtyń maq­tan tutar shyǵarmasy desek, artyq aıtqanym emes. Qaıreke, siz úlken sharýa bitirdińiz, elińizge úlken jaqsylyq jasap otyrsyz. Munyń bári patrıottyq namysty oıatatyn ataýly eńbek, – dedi ǵalym.

Kitapta ortaǵasyrlyq jazba mu­ralardy taldaı otyryp, sherkesh mám­lúkterdiń shyqqan tegin, olar­dyń basqa ulystarmen etnostyq, lıngvıstıkalyq, etno­grafııalyq baılanysyn anyqtaǵan. Tarıhı shyǵarmada orta ǵasyrda 267 jyl ómir súrgen Túrki memleketinde Baı­barys sultan negizin qalaǵan qyp­shaq mámlúkterin aýystyrǵan sher­kesh sultandary týrasynda syr sher­tip, arǵy tarıhymyzdy baıan etedi.

Sharada jınaq avtory Qaırat Sákı óziniń tarıhqa kelý joly týrasynda baıandady.

– Men áý basynda arab tili mamany boldym. Al tarıhty jazýǵa kelý jolyma kelsek, Iordanııada oqyp, Irakta úsh jyl aýdarmashy bolyp qyzmet ettim. Iraktaǵy arab sóz­diginde túrki sózderi óte kóp. Mine, osylaısha sanam oıanyp, Mysyr eliniń kitaphanalaryn aqtarý arqyly túrkilik tarıh týrasynda qundy málimetterge keziktim. Osynyń bári tarıhqa degen qyzyǵýshylyǵymdy oıatty, maqalalar jaza bastadym. Al búgingi sherkeshter tarıhyn jazý barysynda álemniń birtalaı elin aralap shyqtyq, – dedi ǵalym.

Munan soń is-shara suraq-jaýap túrine aýysyp, mámlúkter, sherkeshter tarıhy boıynsha ǵalymǵa ártúrli saýal qoıylyp, jaýabynda mańyzdy pikirler órbidi. Onyń ishinde Mysyrdaǵy Túrki memleketin (1250-1517) 1382 jyldan 1517 jylǵa deıin basqarǵan sherkesh sul­tandarynyń bılikke kelý tarıhy, ataqty tulǵalary, memleket basqarý men mádenıet salalarynda qaldyrǵan izi, saqtalǵan muralary jónindegi zertteý týrasyndaǵy málimetter qam­tyldy. Jınaqtyń negizgi mazmuny da – ortaǵasyrlyq jazba murany taldaý arqyly sherkesh mámlúkterdiń shyqqan tegin, olardyń basqa halyqtar men ulystarǵa etnostyq, lıngvıstıkalyq, etnografııalyq baılanysyn anyqtaýǵa arnalǵan.

Aıta keteıik, ǵalym ótken jyly sultan Baıbarystyń 800 jyldyǵyna oraı «Sultan Baıbarys» kitabyn oqyr­manǵa usynǵan edi. Bıyl «Ja­laıyrlar tarıhy» atty jınaqty tolyq­tyryp basyp shyǵarmaq.