Shynymen shyny kópir salyna ma?
Kórikti tabıǵaty talaılarǵa tańdaı qaqtyratyn Kegen aýdanynda otandyq týrızmniń áleýetin arttyratyn múmkindik mol. Elimizdi álemge áıgileıtin Kólsaı men Qaıyńdy kólderi osy óńirde. Endi olardyń qataryn «Qara shatqal» týrıstik aımaǵy tolyqtyrmaqshy.
Týrızm aýdannyń tabys kózine aınalyp otyrǵanyn aıryqsha atap ótken jón. Aıtalyq, bıylǵy jyldyń 9 aıynda aýdanǵa 361223 týrıst kelip, bıýdjetke 81 mln 408 myń teńge salyq túsken. Salystyrmaly túrde qarar bolsaq, ótken jyldyń 12 aıynda aýdanǵa 244733 týrıst taban tirep, bıýdjet qorjynyna túsken qarjy qory 89 mln 464 myń teńgeni quraǵan. Sonymen qatar Qyrǵyz Respýblıkasyna ótetin Kegen kedendik beketi men Sharqudyq alpınıstik lagerine de kelýshiler qatary kóbeıgen. Týrızmniń damýy – óńirdiń áleýmettik áleýetin arttyrýǵa oń yqpal etip otyr.
О́ńirge sapar barysynda eń aldymen taban tiregenimiz – keleshegi zor «Qara shatqal» týrıstik nysany boldy. Buǵan deıin bul jerde árli-berli ótken jolaýshylar sýretke túsip, shatqaldyń ǵajaıyp kórinisin tamashalap qana ótetin edi. Keıingi birer jylda samaýrynnyń tútini kókke órilip, týrısterge ystyq shaı men ulttyq taǵam túrlerin usynatyn shaǵyn saýda núktesi paıda boldy. Endi az ýaqytta adam tanymastaı ózgerip, elimizdegi teńdesi joq biregeı týrıstik aımaqqa aınalatynyn súıinshileý artyq etpes. Oǵan shetelderde ǵana bar shyny kópirdiń salynýy sebep bolmaqshy. Biregeı jobany júzege asyrýdy eki kompanııa qolǵa alǵan. Onyń biri búginde 400 mln teńge quıyp iske kirisken «Qara shatqal» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi bolsa, ekinshisi – 1,5 mlrd teńge qarjy quıýǵa daıar «ASK Capital» kompanııasy.
Elimizde tuńǵysh ret júzege asatyn shyny kópirdiń bıiktigi 80 metr bolsa, uzyndyǵy 170 metrge jýyqtaıdy. Bir mezette 500 adam júrip ótýge qaýqarly kópirdiń qurylys jumystaryn 2025–2026 jyldary júzege asyrý josparlanǵan.
«Bul jerdi jergilikti halyq «Kórtoǵaı» dep atap kelgen. Keıingi jyldary «Qara shatqal» deıtin boldy. Sol sebepti, jobamyzdy osylaı atap, iske asyryp jatyrmyz. Aldaǵy 3 jyl ishinde 500 mln teńge ınvestısııa quıyp, osy aradan zamanaýı úlgidegi 30 úı turǵyzyp, 3 kottedj ben 3 ulttyq meıramhana salý josparda bar. Buǵan qosa shatyrly qalashyq pen haıtek stılindegi úıler salynatyn bolady. Maqsatymyz – elimizdiń sulý tabıǵatyn jahanǵa tanytyp, ulttyq qundylyqtarymyzdy, salt-dástúrimizdi dáripteý», deıdi jobany júzege asyrýshy kásipker Syrym Kólbaev.
Týrıstik aımaqta qosymsha 3,5 gektar jerge balyq sharýashylyǵyn salyp, óndiris órisin keńeıtý de júzege aspaq. Týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, tabıǵat tósinde serýendeýge qolaıly jaǵdaı qarastyrylǵan.
«1,5 mlrd teńgeni quraıtyn bul joba TMD elderiniń ishinde tuńǵysh júzege asatynyn aıryqsha ataǵymyz keledi. Salatyn kópirimiz Qytaı elindegideı shynydan jasalyp, jobamyzda kópirdi shytynatyp kórsetetin arnaıy ekran dybys effektisimen qoıylatyn bolady. Týrıster kópirden ótken soń, odan ári qaraı atpen, kvadrasıklmen serýendeýine múmkindik jasaıtyn bolamyz. Oıyn alańdary da boı kóteredi. Joba aldaǵy eki jylda aıaqtalady», deıdi «ASK Capital» kompanııasynyń ókili Manat Taǵaev.
Joba iske qosylsa, 50 adam turaqty jumyspen qamtylady. Týrıstik aımaqta kólik turaǵy, káriz júıesi syndy problemalardyń týyndamaýy basty nazarda. «Qara shatqaldyń» ınfraqurylymyn damytý maqsatynda aldymen jaryqtandyrý jumystary qolǵa alynyp, aýdandyq ákimdiktiń qoldaýymen elektr baǵandary ornatylyp jatqany týraly aýdan ákiminiń orynbasary Muhtar Batyrhanuly baıandap berdi. Aldaǵy jyldary shynymen shyny kópir salynatyn bolsa, tabıǵaty tańǵajaıyp aýdanǵa aǵylatyn týrıster sany eselenip, Kegen aýdanynyń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaly arta túseri sózsiz.
Sondaı-aq aýdannyń týrızm salasynda júzege asatyn iri jobanyń biri – Kólsaı kóline aspaly jol salý josparlanyp otyr. «ASK Capital» kompanııasy júzege asyratyn bul jobanyń quny – 5,0 mlrd teńge. Joba 2026 jyly júzege asyrylady.
Et kombınaty iske qosylady
Túgin tartsa maıy shyǵatyn Kegen aýdany agrarlyq aımaq sanalady. Tóskeıine tórt túlik órgizgen óńirde mal basy kóbeıgen. Aýdandaǵy aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi osy jyldyń 9 aıynda 17 mlrd 691 mln teńgeni qurap, naqty kólem ındeksi 100,6 paıyzǵa oryndalǵan. Onyń ishinde ósimdik sharýashylyǵy 2 mlrd 838 mln teńge, mal sharýashylyǵy 14 mlrd 745 mln teńgeni quraǵan.
Búginde aýdandaǵy iri qara 47 241 bas, qoı-eshki sany 202 302, jylqy 27 223 basqa jetse, sonymen qatar 20 703 qus ósiriledi. Dese de, úıin – janǵa, qorasyn malǵa toltyryp otyrǵan jergilikti halyqty jumyspen qamtyp, tabysyn eseleıtin ári et-sútin ótkizetin birde-bir óńdeý kásipornynyń joqtyǵy kemshilik kórinýshi edi. Endi bul olqylyqtyń ornyn toltyratyn zamanaýı et kombınatynyń iske qosylýyna az ýaqyt qalǵany jóninde jaǵymdy jańalyq bar.
Tasashy aýyldyq okrýginiń aýmaǵynan boı kótergen «KegenMıasProm» JShS et kombınatynyń qýattylyǵy tolyǵymen iske qosylar bolsa, táýligine 40 iri qara, 150 usaq mal, 10 jylqy soıylady. Kombınat qurylysyn oblys jáne Kegen aýdany ákimdiginiń qoldaýymen «BAZIS-A» korporasııasy óz qarajaty esebinen 2021 jyly bastaǵan. Nysan jyl aıaǵynda iske qosylady.
«Et kombınatyna Kegen, Uıǵyr, Raıymbek aýdandarynyń, sondaı-aq kórshiles qyrǵyz eliniń de malyn qabyldaıtyn bolamyz. Kásiporynǵa jergilikti halyq turaqty jumysqa ornalasady. Qazirde kombınat jumysyna ornalasatyn 60-qa jýyq adamdy oqytyp, mamandyqqa daıarlaýdamyz. Munda soıylǵan maldyń etinen táýligine 1,5 tonna shujyq ónimderin, 1000 banka konservilengen ónim daıarlaý josparlanyp otyr. Búgingi kúni kombınat qurylysynyń 90 paıyzy aıaqtalyp, qural-jabdyqtary tolyq ornatyldy. О́ndiris jelisin iske qosý aldynda 2-3 iri qarany soıyp, tehnıkalyq synaqtan ótkizdik. Qazir óndiristik qaýipsizdik sertıfıkattaryn alýǵa qatysty jumystar jasalyp jatyr», degen «KegenMıasProm» JShS dırektory Toqtarbek Baımoldaev avtomattandyrylǵan et kombınatynyń jumys úderisimen tanystyrdy.
Jobanyń jalpy quny 2,5 mlrd teńgeni quraıdy. Kombınat mańaıynan maldyń terisi men júnin óńdeıtin sehtar da iske qosylatyn bolady. Qaldyqsyz ónim óndirýdi kózdegen kásiporyn basshylary osy salalardy damytýda bilikti mamandardy izdestirip, aldyn ala oqytyp jatqany týraly da jan-jaqty baıandady. Et kombınaty jumysyn bastasa, mal ósirip otyrǵan aýyl halqynyń ál-aýqaty artýyna aıtarlyqtaı yqpal eteri anyq.
30 otbasy baspanaly boldy
Baspanaly bolý basty máselege aınalǵan ýaqytta jyldap kezegin kútken jandardyń turǵyn úı kiltin qolyna alǵan qýanyshyna ortaqtasýdyń sáti tústi. Kegen aýylynyń irgesinen boı túzegen jańa úıler kóz qyzyqtyrady. Keıingi bes jylda 71 úı salynǵan. Jańa shaǵyn aýdanǵa byltyrdan bastap úı kezeginde turǵan kópbalaly, áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylar men ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar, múmkindigi shekteýli jandar, bıýdjettik sala qyzmetkerleri qonystanyp keledi. Jaqynda osy sanattaǵy 30 otbasyna Kegen aýdanynyń ákimi Nurbaqyt Teńizbaev jańa baspananyń kiltterin saltanatty túrde tabys etti.
«5 balanyń anasymyn jáne 2 qyzdyń asyraýshysymyn. Osy 7 balany ósirip, jetkizip kelemin. Úıdiń kezegin 10 jyl kúttim. Búgin kezegim kelip, úıdiń kiltin alyp, qýanyp otyrmyz. Endi balalarym qysylyp-qymtyrylmaı saraıdaı úıde asyr salyp oınap, emin-erkin ósetin boldy», deıdi janaryna jas alǵan kópbalaly ana Elmıra Nurtaeva.
Talapqa saı salynǵan turǵyn úılerdiń bólmeleri keń ári jaryq. Jylytý peshteri qoıylyp, aýyzsý men jaryq jelileri iske qosylǵan. Zamanaýı úlgidegi úıdiń tabaldyryǵyn attaǵan jurt ata dástúrge saı shashý shashyp, bata berip, aqjarma tilekterin arnap jatty.
«Búgingi kúnge deıin aýdanymyzda 70-ten asa otbasy baspanaly boldy. Qoldanysqa berilgen 30 úıdiń qurylysyna jergilikti bıýdjetten 942 mln teńge bólinip, ıgerildi. Memlekettik qoldaýdyń arqasynda mundaı qýanyshty sátter ári qaraı da jalǵasatyn bolady», degen aýdan ákimi qonys ıelerin qýanyshtarymen quttyqtady.
Búgingi kúni aýdanda 500-ge jýyq adam úı kezeginde turǵanyn eskerer bolsa, mundaı jaǵymdy jańalyqtar jalǵasyna tabatyn bolady.
Baspasóz týry barysynda Kegen aýylyndaǵy Z.Nurqadilov atyndaǵy О́ner mektebiniń ujymymen, Uzynbulaq, Aqsaı aýyldarynyń jol qurylystarymen, Qarqara, Jylysaı aýylyndaǵy feldsherlik-akýsherlik pýnkt, mádenıet úıi men balalar oıyn alańy, shaǵyn fýtbol alańynyń qurylys jumystarymen tanystyq.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri jónindegi keńeıtilgen keńestegi sózinde: «Atqarýshy jáne ókildi bılik arasynda tıimdi qarym-qatynas ornatý óte mańyzdy. Qajet bolsa, olardy qoldap otyrý kerek. Munyń bári memlekettik saıasatty tıimdi júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq el múddesin eskere otyryp sheshim qabyldaýǵa jol ashady», dep atap ótti. Sondyqtan buqaranyń kótergen usynys-tilekterin basty nazarǵa alyp, tolǵandyrǵan 193 problemalyq máseleniń kartasy daıyndalyp, ońtaıly sheshim taýyp keledi. Aýdanymyzdyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna serpin berer ınvestısııalyq jańa jobalardy qoldap, júzege asyrýda birlese jumystar jasap kelemiz», dedi baspasóz týryn túıindegen aýdan ákimi N.Teńizbaev.
Almaty oblysy,
Kegen aýdany
