Jańa quramda kimder bar?
Strasbýrg Ýrsýla fon der Lıaıen usynǵan barlyq kandıdatty maquldady. Eýrokomıssııanyń jańa quramy bes jylǵa saılandy. Daýys berý ótken sársenbide ótti, depýtattar jańa quramdy 370 daýyspen qoldap, 282-si qarsy daýys berdi. 36 adam qalys qaldy.
Tizimde barlyǵy 26 eýrokomıssar bar. Estonııanyń burynǵy premer-mınıstri Kaıa Kallas tizimde bólek kórsetilgen. Ol EO-nyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty jónindegi Joǵarǵy ókili bolady. Bul qyzmetti buǵan deıin Djozep Borrel atqarǵan. Onyń EO elderi men úkimetteriniń basshysy retindegi kandıdatýrasy shilde aıynda qoldaý tapty. Kallas – Ýkraınanyń Eýropalyq odaqtaǵy eń berik odaqtastarynyń biri, Reseı Federasııasyna qatysty qatań saıasattyń jaqtaýshysy.
Al eýropalyq konservatorlar men reformatorlar (ECR) tobynyń ıtalııalyq ońshyl saıasatkeri Raffaele Fıtto EK-nyń vıse-prezıdenti bolyp saılandy. Ol – EO atqarýshy organyndaǵy negizgi laýazymdardyń birine ıe bolǵan alǵashqy ońshyl saıasatker. DW (nemis tolqyny) jazýynsha, ol sondaı-aq óńirlik qarjylandyrý jáne reformalar jónindegi eýrokomıssar, ıaǵnı eýropalyq óńirlerdi damytýǵa arnalǵan mıllıardtaǵan somany tıisti aımaqtarǵa bólip otyrady. «Bul taǵaıyndaý Ýrsýla fon der Lıaıenniń eń mańyzdy sheshimderiniń biri boldy», deıdi DW sarapshylary.
EO-nyń klımat jáne básekelestik jónindegi komıssary bolyp ıspandyq Teres Rıbera saılandy. Onyń taǵaıyndalýy Eýrokomıssııanyń jańa quramyn qalyptastyrý úderisinde taǵy bir daýly másele boldy. О́ıtkeni Ispanııanyń ekologııalyq ózgerister jáne demografııalyq máseleler mınıstri bolǵan Rıbera Valensııadaǵy apatty sý tasqyny kezinde synǵa ushyraǵan edi.
Fransııa bolsa, jańa ókil jiberdi. Bul eldiń jańa quramdaǵy ókili Stefan Sejýrne ónerkásiptik saıasat jónindegi komıssar bolyp bekitildi. Bul qyzmetti buǵan deıin Terrı Breton atqarǵan. Buryn Fransııanyń Syrtqy ister mınıstrligin basqarǵan Sejýrne – qazirgi prezıdent Emmanýel Makronnyń senimdi ókili.
Sondaı-aq buǵan deıin habarlanǵandaı, Fransııa Breton men fon der Lıaıen arasyndaǵy kelispeýshilikke baılanysty Eýrokomıssııaǵa jańa saıasatker jiberdi. EO-nyń Qorǵanys komıssary lıtvalyq Andrıýs Kýbılıýs boldy. Ol alǵashqy 100 kún ishinde Kaıa Kallaspen birge qaýipsizdik jáne qorǵanys jónindegi strategııalyq qujatty usynbaq jáne osy salaǵa ınvestısııa kólemin edáýir arttyrýdy josparlap otyr.
Sonymen qatar Aýstrııa ókili Magnýs Brýnner ishki ister jáne kóshi-qon komıssary bolyp saılandy, al fın Henna Vırkkýnen sıfrlyq komıssar boldy. Majarstan saıasatkeri Olıver Varheıı densaýlyq saqtaý jáne janýarlardyń ál-aýqaty jónindegi komıssar laýazymyna ıe boldy. Ol premer-mınıstr Vıktor Orbannyń jaqyn adamdarynyń biri, buǵan deıin EK-da tatý kórshilik pen keńeıtý máselelerine jaýapty bolǵan edi. Slovenııanyń ókili Marta Kos Eýroodaqtyń keńeıtý jónindegi komıssarlyǵyna taǵaıyndaldy, ol Ýkraınany saıası, ekonomıkalyq jáne qarjylaı qoldaýdy, onyń EO-ǵa kirýine yqpal etýdi basty basymdyq dep kórsetken.
«Meniń maqsatym Kıevke qatysty reformalarmen jumys istep, qalpyna keltirý jumystaryn atqara otyryp, Odaqqa kirý týraly kelissózder qarqynyn báseńdetpeý. Sondaı-aq G7 elderimen, basqa seriktestermen yntymaqtastyqta qyzmet atqarǵym keledi», dedi Marta Kos Eýroparlamentte óz kandıdatýrasyn usynyp.
Áıelderdiń úlesi – 40 paıyz
Al EO-nyń atqarýshy bıliginiń basshysy Ýrsýla fon der Lıaıenniń aıtýynsha, komıssııanyń basty maqsaty «toqyraý ekonomıkasyn jandandyrýǵa», básekege qabilettilikti arttyrýǵa, bıýrokratııalyq áreketterdi azaıtýǵa, ınvestısııa tartýǵa jáne AQSh, Qytaımen aradaǵy ınnovasııalyq alshaqtyqty azaıtýǵa baǵyttalǵanyn aıtty. Buǵan qosa Ýkraınany qoldaý, qorǵanys, kóshi-qondy basqarý, Odaqtyń keńeıýi, klımattyń ózgerýine qarsy kúres, bıýdjettik reforma jáne zańnyń ústemdigin qorǵaý onyń komandasynyń basty basymdyqtarynyń biri bolmaq.
«Bizdiń bostandyq úshin kúresimiz qaýipsizdigimiz ben órkendeýimizge aýqymdy ınvestısııa quıýdy bildiredi. Eń bastysy, qundylyqtarymyzdy birlik pen adaldyqta saqtaýymyz qajet», dedi Ýrsýla fon der Lıaıen.
Negizi Ýrsýla fon der Lıaıen aldaǵy besjyldyq merzimge EK quramy boıynsha óz usynystaryn qyrkúıek aıynda usyndy. Eýrokomıssııanyń jańa quramynda áıelderdiń úlesi 40 paıyzdy quraıdy. Bul – Eýroodaq basshysynyń talaby. Alty vıse-tóraǵa laýazymynyń tórteýine áıelder taǵaıyndaldy. Osy quramnyń basty mindeti – ekonomıkalyq quldyraý aıasynda Eýropanyń básekege qabilettiligine qol jetkizý, onyń birligin nyǵaıtý jáne halyqaralyq arenadaǵy rólin kúsheıtý. EO basshysynyń aıtýynsha, Eýrokomıssııa tehnologııalyq egemendikke qol jetkizý jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jumys isteıdi. Eýroparlament 4 qarashadan bastap beıindik komıtetterde arnaıy tyńdaýlarda eýrokomıssarlardyń kandıdatýralaryn talqylap, kandıdattardyń usynylǵan laýazymdarǵa sáıkes keletinin anyqtady. Munda EK basshysy usynǵan kandıdattardyń barlyǵy da maquldanǵan.
Qaıta saılanǵan basshy
Eýropalyq Parlamenttiń músheleri Eýrokomıssııanyń qazirgi tóraǵasy Ýrsýla fon der Lıaıendi osy laýazymǵa ekinshi márte bekitti. Ol 2029 jylǵa deıin saılandy. Jasyryn daýys berý nátıjesinde fon der Lıaıen 401 daýys jınaǵan, 284 eýrodepýtat qarsy bolyp, 15 adam qalys qalǵan. Jeti bıýlleten bos shyqqan. Negizi EK basshysyn saılaýǵa 361 daýys jınaý jetkilikti. Qazir Parlament quramynda 720 adam bar. Daýys berý fon der Lıaıenniń baıandamasynan keıin ótkizilgen. Fon der Lıaıen EO-ny 2019 jyldan bastap basqaryp keledi, osy laýazymǵa taǵaıyndalǵan alǵashqy áıel basshy.
Ýrsýla fon der Lıaıen 2003 jyldan bastap tómengi Saksonııa Parlamentinde áleýmettik qamsyzdandyrý, áıelder, otbasy jáne densaýlyq saqtaý mınıstri boldy. 2005 jyly GFR kansleri Angela Merkeldiń Mınıstrler kabınetine taǵaıyndaldy. Otbasy, zeınetkerler, áıelder jáne jastar mınıstri boldy. 2009 jyldan 2013 jylǵa deıin ol Eńbek jáne qoǵamdyq ister mınıstri qyzmetin atqardy. 2013 jyldan 2019 jylǵa deıin GFR Qorǵanys mınıstrliginiń basshysy, 2010 jyldan 2019 jylǵa deıin HDS kóshbasshysynyń orynbasary boldy. 2022 jyly Ýkraınadaǵy qaqtyǵys bastalǵannan keıin fon der Lıaıen Kıevke qoldaý bildirdi. 2022 jáne 2023 jyldary «Forbes» jýrnaly ony «álemdegi eń yqpaldy áıel» dep atady.
