Aýmaǵy úlken aýdandardyń tabysy da mol

О́nerkásibi órge basqan

Taıynsha aýdanynyń jer kólemi – 11,4 sharshy shaqyrym. 2023 jyldyń sáıkes merziminde aýyl sharýashylyǵyndaǵy jalpy óniminiń kólemi 95,3 mlrd teńge bolsa, bıyl ol 112,9 mlrd teńgeni, óner­kásip óndirisiniń kólemi 39,0 mlrd teńge bolsa, bıyl 42,2 mlrd teńgeni, negizgi kapı­­talǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi 32,1 mlrd teńge bolsa, bıyl 32,6 mlrd teń­geni qurady. Osy kezeńde salyq túsi­mi jos­pardaǵydan 111,8 paıyzǵa artyp otyr.

Aýdannyń agroqurylymdary barynsha jetildirilgen tehnıkalar men tehnologııalardy qoldanyp, rekordtyq kólemde astyq aldy. Atap aıtqanda, 900 myń tonnadan artyq dándi daqyl jınaldy.

«Bul sharýashylyqtardyń Úki­mettiń qoldaýyn oryndy paıdalanyp, 68,7 myń tonna joǵary sapaly tuqym ekkendiginiń, 402,2 myń gektar astyq alqaptaryna 39,2 myń tonna mıneraldy tyńaıtqyshtar sepkendiginiń, jyl basynan beri 7,1 mlrd teńgege 375 dana jańa tehnıkalar alǵandyǵynyń arqasynda qol jetkizilgen tabys. Úkimet agro­qurylymdarǵa tuqym, gerbısıd, mıneraldy tyńaıtqyshtar alýdy jeńildetý maqsatynda 3,4 mlrd teńge sýbsıdııa berdi», deıdi aýdan ákimi Berik Áljanov.

Mal sharýashylyǵynyń ósý dınamıkasy da byltyrǵy jylmen salys­tyrǵanda joǵary. Bıyl 35,5 myń tonna sút saýyldy, bul byltyrǵydan 118 pa­ıyzǵa artyq. Jumyrtqa 105,9 mln dana jınalyp, byltyrǵydan 7,3 paıyzǵa artty. Sonymen birge 14,1 myń tonna mal men qus eti saýdaǵa ótkizildi. Mal basynyń ósimi de qarqyndy. 01 shildedegi sanaqqa sáıkes aýdanda qara mal – 36,3 myń, qoı-eshki – 59,6 myń.

Aýdanda 7 asyl tuqymdy reprodýktor sharýashylyq bar. Onda 11 myń tuıaq qara mal kútiledi, sonyń ishinde 4 sharýashylyqta bordaqylaý alańdary, jeteýinde 7587 sıyrǵa shaq­talǵan taýarly-sút fermalary (TSF) bar. «Shu­ǵyla LTD» JShS-da 3000 tuıaq, «Qaratomar» JShS-da 5000 tuıaq, «Amanat» ShQ-da 5000 tuıaq qoı baǵylady. «Esil» qus fabrıkasynda 573 myń bas taýyq bar, bıylǵy 9 aıda sharýa­shylyq 104,1 mln jumyrtqa alyp, 200 tonna qus etin óndirdi. Bıyl Maqashev aýylyndaǵy «Asar» JShS 12,5 mlrd teńgege mem­lekettiń qoldaýymen 400 tuıaq sıyr saýylatyn TSF-nyń qurylysyn aıaqtady. «Zelenye lýga» JShS ózindegi TSF-ny 800 tuıaq sıyr saýýǵa jetkizýdi mejelep otyr.

10 aıda óńdeý ónerkásibi 35,6 mlrd teńgeniń ónimin shyǵardy. Azyq-túlik taǵamdarynyń úlesi 28,8 mlrd teńge boldy. Qazir salada 39,3 mlrd teń­ge­niń 9 jobasy iske asy­rylyp jatyr. «BioOperations» JShS 450 mln teń­geniń kebek úgetin sehyn iske qosty. «Memolux» JShS 10,1 mlrd teńgeniń 2 jobasyn qolǵa alyp otyr. Olar aıaq­talǵanda 180 jańa jumys orny ashylady. «Green Gold Ilyichevka Factory» JShS quny 7 mlrd teńgeniń qurama jem zaýytyn salyp jatyr. «Taıynsha maı» JShS suıyq maıdy quıatyn plastıkalyq qaptar shyǵaratyn sehty iske qosýǵa jaqyn.

Qurylys jumystarynyń kólemi 7,2 mlrd teńgege oryndaldy. Taıynsha qalasynda jalpy aýdany 4 200 sharshy metr bolatyn 50 páterli turǵyn úıdiń, Dragomırovka aýylyndaǵy mektep­tiń qurylysy aıaqtaldy. Jalpy aýdany 2 myń sharshy metr 30 páter­li kommersııalyq turǵyn úıdiń quryly­sy júr­gizilip jatyr. Kellerovka aýylyn­daǵy AО́K qurylysy aıaqtalyp qaldy.

Bıyl aýdan ekonomıkasyna 32,6 mlrd teńgeniń ınvestısııasy quıyldy. Bul ótken jyldyń sáıkes merzimine qaraǵanda 102% artyq. Tartylǵan ınvestısııanyń 28 mlrd teńgesi jekemenshik qarajatqa tıesili. Sonyń ishinde eń kóbi Qytaıdyń «Aı Szıýı» korporasııasy men «Memolux» JShS birlesip turǵyzyp jat­qan qoıma men quramajem zaýytyna, dıirmenniń alǵashqy bóliginiń qurylysyna salynǵan ınvestısııa. Oblys ákimi Ǵaýez Nurmuhambetov jýyrda Qytaıdyń Sıan provınsııasy bıznesmenderimen Taıynsha aýdanynda quny 11 mlrd teńgedeı bolatyn et óńdeý kombınatynyń qurylysyn bastaý týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Bıýdjetten bólingen 4,5 mlrd teńge ınvestısııaǵa aýdan aýmaǵynda kópqabatty turǵyn úı, orta mektep, basqa da nysandar salynyp jatyr.

Halyqty taza aýyzsýmen qamtamasyz etý máselesi ózekti bolyp tur. Turǵyn­dardyń 71 paıyzyna ǵana taza aýyzsý jetkizilgen. Bıyl 5 myń aýyl tur­ǵyny taratýshy jelileri bar sýmen jab­dyqtalady. Olardyń qurylysyna qatysty tórt joba, Gorkıı aýylynda jer­gilikti sýmen jabdyqtaý kózin salý jóninde bir joba, 21 aýyldyq eldi mekende sýdy tazartatyn keshendi blok modýlder ornatý iske asyrylyp jatyr. Osy jumystar atqarylǵannan keıin ǵana taza aýyzsýmen qamtamasyz etilgen aýyldar sany 66-ǵa deıin (80%), halyq sany 35 036 adamǵa deıin ósedi, qamtamasyz etý 90%-ǵa deıin joǵarylaıdy dep kútilip otyr.

Bıyl aýdandyq mańyzy bar 20 joba boıynsha 2,9 mlrd teńgege 250,5 shaqyrym jol jóndeldi. Sonyń ishinde sý tasqyny buzǵan 41,3 shaqyrym jol 5 joba arqyly 2,3 mlrd teńgege jańǵyrtyldy.

Aýdan aýmaǵyna eńbek kúshi artyq óńirlerden quramynda 119 adamy bar 38 otbasy kóship kelgen. Sonymen qatar Mońǵolııadan 9 adamy bar 3 qandas otbasylar oralǵan. Olarǵa 44,2 mln kóshi-qon shyǵyndary, úı alý sertıfıkatyna 82,4 mln teńge tólengen.

Aýdanda 47 jalpy bilim beretin mektep bar, olar 5568 oqýshyny qamtıdy. Mu­ǵalimder sany – 1024 adam. Bıyl Dragomırovka aýylynda 120 oryn­dyq mektep qurylysy aıaqtaldy. 3 mektepke kúrdeli jóndeý, 17 mektepke aǵymdaǵy jóndeý jumystary júr­gizildi. 233,7 mln teńgege materıaldyq-teh­nıkalyq jabdyqtar, onyń ishinde balalardy tasymaldaıtyn 8 «Gazel» avtomobılderi satyp alyndy. Osy jyldyń 1 qyr­kúıeginen bastap 1–4 synyptardyń 1743 oqýshysyna ystyq tegin tamaq uıym­dastyryldy. Áleýmettik osal otbasylardan 871 oqýshy tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etildi. 150 shákirtti qamtıtyn «Agrobıznes» kolledji turaqty jumys isteıdi. Oqytý memlekettik tapsyryspen 3 jumysshy mamandyǵy, 7 biliktilik sanaty boıynsha júrgiziledi.

70 mádenıet nysany, 189 sport ǵıma­raty bar. Bıyl Teńdik aýylyndaǵy mádenıet úıine kúrdeli jóndeý, Donesk aýylyndaǵy mádenıet úıine aǵymdaǵy jóndeý, Taıynsha qalasyndaǵy stadıonǵa kúrdeli jóndeý jasaldy, «EMS agro» JShS jeke ınvestısııalar esebinen kúres zalynyń qurylysy júrgizilip jatyr.

Densaýlyq saqtaý júıesi 400 adam qabyldaıtyn emhana, 120 tósektik táýlik boıǵy stasıonar, 91 tósektik kúndizgi stasıonar, 4 FAP, 54 medısınalyq pýnktten turady. «Aýyl densaýlyǵyn jańǵyrtý» baǵdarlamasy aıasynda Qaraǵash aýylynda 197,7 mln teńge somasyna feldsherlik-akýsher­lik pýnkt qurylysy júrgizilip jatyr.

Astyqty aýdan

Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdan burynǵy Kókshetaý oblysynan qosylǵan, sharýashylyǵy damyp kele jatqan, halyqtyń ál-qýaty joǵary dep sanalatyn óńir. Bıyl aýdan bıýdjeti 11,3 mlrd teńgeni qurady. Kirister – 3,5 mlrd teńge, onyń ishinde salyqtyq túsimder – 2,8 mlrd teńge, salyqtyq emes túsimder – 700,0 myń teńge, járdemaqy men transfertter – 7,8 mlrd teńge.

«Qańtar – qyrkúıek aralyǵynda aýdan halqynyń ortasha aılyq jalaqysy 269 myń teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 13%-ǵa ar­tyq. Aýyl sharýashylyǵynda – 232 myń teńge, ósim 17,4%», deıdi aýdan ákimi Rýslan Ańbaev.

Jyl basynan beri 2096 adam jumysqa ornalastyryldy, 876 jańa jumys orny quryldy. Kelesi jyly 2052 adamdy ju­mysqa ornalastyrý josparlanyp otyr. Bıyl­ǵy jyly quramynda 135 adamy bar 49 otbasy kóship keldi. Barlyǵy turǵyn úı­men qamtamasyz etildi.

О́nerkásip óndirisiniń kólemi – 48,4 mlrd teńge, ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 183%-ǵa artyq. О́nerkásipke 1,6 mlrd teńge ınvestısııa quıyldy, ót­ken jylǵy deńgeıden 52%-ǵa joǵary. «MasloDel» JShS táýligine 400 tonnaǵa deıin raps, kúnbaǵys, zyǵyr maıy­n óndiredi, 1 qarashaǵa deıin 65 myń tonnadan astam maı óndirilip, olardyń negizgi bóligi eksportqa shyǵaryldy. «QazMıl» JShS kásiporyndy jańǵyrtqannan keıin quramajem óndirisiniń qýatyn táýligine 400 tonnadan 1500 tonnaǵa deıin ulǵaıtty, Qytaıǵa 325 myń tonnadan astam ónim eksportqa shyǵaryldy.

Qurylys jumystarynyń kólemi 8,9 mlrd teńgeni qurap, 13,6 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, ót­ken jylmen salystyrǵanda 114%-ǵa ar­tyq. Aýdan ortalyǵy Novoıshımka aýy­lynyń Abylaı han kóshesinde 50 páter­li kópqabatty turǵyn úı boı kóterdi. So­nymen qatar naq osyndaı turǵyn úıdiń qu­ry­lysy Lokomotıv kóshesinde qolǵa alyndy.

Aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 103,4 mlrd teńgeni qurady, naqty kólem ındeksi byltyrmen salystyrǵanda 32%-ǵa ósti. Dıqandar 560 myń gektar jerge dándi daqyldar otyrǵyzyp, 1 mıllıon ton­nadan artyq astyq jınady. Gektar berekeligi 18 sentnerden aınaldy. 74 myń gektar jerge egilgen maıly daqyldardyń gektarynan 9 sentnerden, barlyǵy 68 myń tonna ónim alyndy. Sharýasy shalqyǵan agroqurylymdardyń qatarynda «Namys» JShS, «Zapadnoe-SK», «Býdennoe-SK», «Ata­meken-Agro-Selınnyı», «Atame­ken-Agro-Shuqyrkól», «Astyq-Mol», «Astyq­Muqyr», «Raısovskıı», «Sodrý­jestvo-2», «Tuqym», t.b. ataýǵa alady.

Aýdan aýmaǵynda 400–600 sıyr saýatyn osy zamanǵy alty TSF bar. Olardyń ishinde tórteýi, «Býdennovskıı-SK», «Ne­jınka-Erke» JShS saýylatyn sıyr sanyn taǵy 600-ge arttyrýdy josparlap otyr.

Aýdan joldarynyń jalpy uzyndyǵy 1045 km, sonyń 304 km respýblıkalyq, 141 km oblystyq, 600 km aýdandyq mańyzy bar joldar. Bıyl jalpy somasy 4034,0 myń teńgege uzyndyǵy 42,7 km A-16 «Petro­pavl – Jezqazǵan» respýblıkalyq mańyzy bar avtojolyn ortasha jóndeý jobasy iske asyryldy. Jumystar aýdan ortalyǵy Novoıshım aýylynan Toqsan bı aýylyna deıingi trassanyń Stavropol – Lomonosov aýyldarynyń arasynda oryndaldy.

Halyqtyń  93%-y ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaýǵa qol jetkizgen. Birneshe aýyl­darǵa jalpy somasy 70,4 mln teńgege ke­shendi-blokty modýl qurylǵylary ornatyldy.

Bıyl 3 bilim nysanyn kúrdeli jón­deýge 527 mln teńge qarajat bólindi. 7 mektepke 73 mln teńgege aǵymdaǵy jón­deýler júrgizildi. Bes mekteptiń aýlala­ryn abattandyrýǵa 103 mln teńge bólindi. Mektepterdiń materıaldyq-tehnı­kalyq bazasyn nyǵaıtý maqsatynda 24,8 mln teńgege 4 pán kabıneti satyp áperildi. Aýdan mektepteriniń qazandyqtaryn jańalaýǵa 60,7 mln teńge bólinip, 16 nysan­­nyń jylytý qazandyqtary jóndeldi.

Densaýlyq saqtaý salasynda bıyl Prı­volnyı, Tahtabrod aýyldarynda jańa FAP salyndy. Sondaı-aq Birlik aýy­lynyń FAP qurylysyna 205 mln, Vozvyshenka aýylynyń FAP-yn tur­ǵyzýǵa 189,0 mln, jańa medısınalyq qural-jab­dyq alýǵa 300 mln teńge bólindi.

Mádenıet salasynda bıyl Býdennyı aýylynda 230 mln teńgege jańa Mádenıet úıi salynyp, paıdalanýǵa berildi. Aýdan­nyń kórkemóner ujymy oblystyq «Ánim de sen, jyrym da sen – Qyzyljar» atty oblystyq konkýrsta 1-oryn aldy.

Aýdanda 278 sport ǵımaraty jumys isteıdi, onda 16545 adam sportpen shuǵyl­danady. Jyl basynan beri 55-ten astam sporttyq is-shara ótkizilip, jalpy sany 12 myńnan astam adamdy qamtydy.

Soltústik Qazaqstan oblysy