Sýret: ile-tany.kz
«Memlekettik qyzmet minsiz bolsyn desek, eń aldymen, halyqtyń muń-muqtajyna, talap-tilegine sezimtal bolýy kerek», deıdi Astana memlekettik qyzmet haby basqarýshy komıtet tóraǵasy Álıhan Baımenov. Bul baǵytta sózsiz Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdalaryn júzege asyryp, ony ári qaraı damytý qajet. Osyny basshylyqqa alǵan jaýaptylar eldiń memlekettik qyzmetine reformalar engizip, birqatar is tyndyrdy. Máselen, 2021 jyly Memleket basshysynyń tapsyrmasymen sheneýnikter qyzmettik kólikterin tapsyryp, oǵan ketetin shyǵyndy birshama azaıtty. Jylyna bıýdjetten bir ǵana avtomobılge ortasha eseppen 6 mln teńgeden asa qarjy jumsalatyn.
Osy oraıda shet elderdiń tájirıbelerin de mysalǵa keltirýge bolady. Qytaı bıligi bıyl 21 provınsııanyń ákimshilikteri qyzmettik kólikterge bıýdjetterin qysqartatynyn málimdedi. Gýıchjoý provınsııasynyń gýbernatory óz ákimshiliginiń shyǵyndaryn 15 paıyzǵa qysqartýǵa ýáde berdi. Sondaı-aq QHR Qarjy mınıstrligi memlekettik organdardy shyǵyndardy baqylaýdy kúsheıtý arqyly qarjysyn muqııat baqylaýǵa alatyn nusqaýlyq shyǵarǵan. Mysaly, sheneýnikter sheteldik saparlarǵa, avtokólikterge jáne resmı qabyldaýlarǵa baılanysty shyǵyndardy shekteýi iskerlik kezdesýlerdi onlaın rejiminde ótkizýge tyrysý jáne jıyndar ótkizýge kommersııalyq alańdardy emes, memlekettik mekemelerdi paıdalaný kerek degen qaǵıda shyǵardy.
Germanııada memlekettik qyzmet úlken mártebe, qyzmetshileri memleket pen qoǵamǵa qyzmet etedi. Olar beıtarap pozısııany, táýelsizdikti saqtap, qoǵamnyń demokratııalyq negizderine qyzmet etýge tıis. Memlekettik qyzmetshiler sot-quqyqtyq júıede, polısııada, mınıstrlikterde, mektepterde jumys isteıdi. Bir qyzyǵy, sońǵy zertteýlerge sáıkes, bul elde memlekettik qyzmet jastar arasynda suranysqa ıe bola bastaǵan. Máselen, stýdentterdiń 40 paıyzdan astamy memleketke jumys istegisi keletinin aıtqan. «Ernst&Young» halyqaralyq konsaltıngtik kompanııasynyń sarapshylary muny jastardyń turaqtylyqqa umtylýymen baılanystyrady. «Ernst&Young» zertteýshileri atap ótkendeı, nemis jastary bolashaqqa degen senimdi memlekettik qyzmetpen baılanystyrady. Germanııada memlekettik qyzmetshilerdiń bastapqy jalaqysy – ekonomıkanyń barlyq salasy boıynsha ortasha deńgeıden tómen, jylyna shamamen 37,500 eýro. Olardyń jeke sektor qyzmetkerlerinen taǵy bir aıyrmashylyǵy sheneýnikter jalaqy (Gehalt) almaıdy, olarǵa tólemaqy (Besoldung) tólenedi. Bul – qyzmetker ózin tolyǵymen jumysyna arnap, alańsyz qyzmet etýine jasalǵan jaǵdaı. Tólemaqynyń mólsheri arnaıy zańmen retteledi jáne qyzmetkerdiń dárejesine baılanysty. Sanaty neǵurlym joǵary bolsa, soǵurlym kóp tólem alady. Memlekettik qyzmetshi mártebesin alýǵa qyzmetker úsh jyl synaq merziminen ótýge tıis. Biraq keıbir jaǵdaılarda memlekettik qyzmetshi teń quqyly qyzmetti eseptep, synaq merzimin bir jylǵa deıin qysqarta alady. Al eger berilgen ýaqyt sheneýnik mártebesine ıe bolýǵa jetkiliksiz bolsa, synaq merzimi uzartylady.
Osyndaı qarapaıym qadamdarmen sheneýnikter memlekettik qyzmetke degen adaldyǵyn kórsetse kerek. Jalpy, memlekettik qyzmettegi adaldyq adamı resýrstardy durys qoldaný, ıaǵnı memlekettik qyzmetke irikteý jáne laýazymmen joǵarylatýdy zańda kórsetilgen rásimdermen ǵana ashyq ótkizýmen kórinedi degen pikirdi Astana memlekettik qyzmet haby basqarýshy komıtet tóraǵasy Álıhan Baımenov alǵa tartty.
– Konkýrstyq irikteýge senimdi arttyrý úshin jeńimpaz adamdy aldyn ala anyqtap qoıýǵa tyrysatyn árekettermen kúresý qajet. Mysaly, zat ne qyzmet satyp alý konkýrsynyń nátıjesine yqpal jasaǵan laýazym ıesi qalaı jaýapqa tartylsa, odan da mańyzdy konkýrs sol qarjynyń barlyǵyna ıelik jasaıtyn memlekettik qyzmetke irikteý konkýrsynyń nátıjesine zańsyz yqpal jasaǵan basshy da solaı jazaǵa tartylýy kerek. Bul rette konkýrstyq irikteýge aralasýdy qylmys dep taný qajet. Konkýrs nátıjesine aralasatyn basshylar qatań jazalanýǵa tıis, – dedi Á.Baımenov.
Onyń aıtýynsha, orta, korporatıvtik mádenıet jáne kóshbasshylyq qabilet te úlken ról atqarady. Bul baǵytta birneshe faktor mańyzdy. Memlekettik qyzmetke kelgende ne nársege úmit artady? Birinshiden, turaqty jumys orny. Ekinshiden, ashyq konkýrs arqyly kirip, satylap joǵarylaý. Úshinshiden, óziniń bilimi, biligi, kúsh-qýatyn memleketiniń damýyna, eldiń jaǵdaıyn jaqsartýǵa jumsaý múmkindigi. Eger osy múmkindikter shektelse, onda memlekettik qyzmetshi eki udaı sezimde bolady, kóńili qalady. Kerisinshe, qyzmetkerlerdiń bilimi men biligi qajetke jarap, ony basshylar eskeretin bolsa, onda olardyń ishki qanaǵattaný sezimi artyp, adaldyǵy da joǵary bolady.
Sondaı-aq memlekettik qyzmetshilerdi pendelikten saqtandyrý júıesi – mańyzdy nárseniń biri. Bul iste Á.Baımenov birqatar usynysyn aıtty: aqparat, qarjy aınalymdarynyń jarııalyǵy, salyq, ınvestısııa, ortalyq ıgilikterdi (jer telimderi, páter, t.b.) bólýde blokcheın paıdalaný, «múddeler qaqtyǵysy týraly», «jemqorlyqty áshkereleýshilerdi qorǵaý týraly» zań qabyldaý, sheshim qabyldaý rásimderin qarapaıymdatý, ár deńgeıde ókilettilik, jaýapkershilik jáne resýrstar balansyn qamtamasyz etý mańyzdy.
Qazir álemde úkimetter memlekettik qyzmetti tartymdy qylýǵa nazar aýdaryp jatyr. Sebebi memlekettik qyzmet jumys orny retinde tartymdy bolsa, oǵan jaqsy mamandar keletini sózsiz. Al oǵan birinshiden, konkýrstyq irikteýdiń jarııalylyǵyn jáne ádildigin qamtamasyz etý qajet. Ekinshiden, laýazymmen satylap joǵarylaǵanda ádildikti qamtamasyz etip, yntalandyrý júıesin engizý mańyzdy. Sonymen qatar ishki korporatıvtik mádenıetke mán berip, ásirese basshylardyń jeke úlgisiniń mańyzyn eskerý qajet. Odan soń memlekettik kásibı qyzmetshilerdiń uzaqmerzimdi ult múddesin qorǵaıtynyn jáne strategııalyq basymdyqtardy júzege asyrýda arnaıy joǵary laýazymdar tobynyń (kezinde Qazaqstanda A korpýsy dep atalǵan) mańyzyn eskerý kerek. Bul topqa irikteýdi arnaıy jolmen jarııa júzege asyryp, sol laýazymǵa taǵaıyndalǵandarǵa 4-5 jyl kelisimshartpen jumys isteý múmkindigin berýge jaǵdaı jasaǵan jón. Sondaı-aq jańa býynnyń jumysqa qyzyǵýshylyq tanytyp jatqanyn eskerip, adamnyń haqy, jeke ýaqyty men jumys arasyndaǵy tepe-teńdikti, balansty saqtaý qajet. Túptep kelgende, memlekettik organdaǵy ár basshy qyzmetshiniń ýaqytyn, eńbegin, abyroıyn qurmetteıtin bolsa, memlekettik qyzmet te tıimdi bolady. Osynyń barlyǵynyń negizinde adal azamat qaǵıdasy jatyr.
