Jemqorlyqqa qarsy kúres saıasaty túbegeıli ózgerdi

Osydan 20 jyl buryn Birikken Ulttar Uıymynyń bastamasymen 9 jeltoqsan Halyqaralyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres kúni bolyp jarııalandy. 2003 jyly 1 qarashada Meksıkanyń Merıda qalasyndaǵy saıası konferensııada uıymnyń Bas Assambleıasy sybaılas jem­qorlyqqa qarsy konvensııa qa­byl­dady. Ondaǵy maqsat – jem­qorlyqtyń aldyn alý jáne joıý. Bul qujat jemqorlyqtyń aldyn alý sharalaryn, sondaı-aq ony­men kúresýdegi halyqaralyq ynty­maqtastyqtyń mehanızmin qarastyrady.

Jemqorlyq – adamzat pen qoǵam­nyń damýyn tejeıtin jal­pyǵa ortaq indet. Onymen kúresý tek quzyrly organdardyń emes, barlyq qoǵam ókiliniń bas­ty mindeti bolý qajet. Sebebi memleketimizdiń damyǵan elder qataryna enip, básekelestikke qabiletti bolýyna, halqymyzdyń ál-aýqaty men ómir sapasynyń artýyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan bul kún tek mereke retinde ǵana emes, jemqorlyqqa qarsy minez-qulyq pen tózbeý­shi­lik­ti qalyptastyrýda, oǵan qarsy saıasatty nasıhattaýda erek­she mańyzǵa ıe kún bolyp qala beredi.

Bıyl 9 jeltoqsan Halyq­ara­lyq sybaılas jemqor­lyqqa qarsy kúres kúni agenttik úshin aıryqsha sıpatqa ıe. Sebebi osy jyldan bastap alǵash ret 18 qara­sha sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet organdarynyń kúni bolyp atalyp ótti.

Bul kúndi agenttigimizdiń tarı­hyn­daǵy mańyzdy oqıǵamen baı­lanys­tyramyz. 2014 jyly dál osy kúni zańnamada alǵash ret «sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet organdary» degen uǵym paıda boldy. Ártúrli ýaqyt kezeńderinde jemqorlyqqa qarsy kúres fýnksııa­syn basqa vedomstvolar – ishki ister organdary, memlekettik tergeý komıteti, qarjy polısııasy atqardy. Árıne, jemqorlyqqa qarsy kúres barlyq ýaqytta júrgizildi. 1992 jyly Prezıdenttiń «Uıym­das­qan qylmys pen sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúresti kú­sheı­tý jónindegi sharalar týraly» jarlyǵy qabyldandy, 1998 jyly «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» zań kúshine endi. Salada ár­túrli memlekettik baǵdar­la­ma qolǵa alyndy.

Biraq tıimdilikti arttyrý úshin tek jemqorlyq másele­le­rimen aınalysatyn táýelsiz organnyń jumys isteýi qajet boldy. Osylaısha, 2014 jylǵy 18 qarashadan bastap sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń eń tıimdi modelin izdeý tarıhy bas­taldy. Bastapqyda Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń quramynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ult­tyq bıýrosy quryldy. Bul bıýro tek jedel-tergeý bólimshe­le­rinen turdy jáne basty nazar jumystyń qylmystyq-quqyqtyq ádisterine aýdaryldy. Tájirıbe kórsetkendeı, mundaı tásil qysqa merzimdi ǵana nátıje berdi. Iаǵnı maqsat etken jemqorlyqtyń sebep­teri men jaǵdaılaryn ke­shendi túrde joıý múmkin bolmady. Sebebi qylmystyq jaza tek qyl­mys jasalyp bolǵannan keıin, kóbine qarajat jymqyrylǵan kezde ǵana qoldanylady. Sondyqtan jemqorlyq kórinisteriniń aldyn alý úshin maqsatty ári júıeli pro­fı­laktıkanyń qajettiligi týyn­dady.

Jemqorlyqtyń aldyn alýǵa jetkiliksiz nazar aýdarý 2015 jyly qabyldanǵan «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl týra­ly» jańa zańda kózdelgen áleýetti tolyq ashýǵa múmkindik bermedi. Sol kezde 2019 jyly Prezıdent jarlyǵymen Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agent­tigi quryldy. Dál osy sátten bastap alǵash ret agenttik Prezı­dent­ke tikeleı esep beretin táýel­siz quqyq qorǵaý organyna aınaldy.

Agenttik damyǵan birqatar eldiń tájirıbesine súıene otyryp, tıimdi aldyn alýdy, qoǵam­men áriptestikti jáne qyl­mys­tyq-quqyqtyq sharalardy úıles­ti­redi. Memleket damýynyń basym baǵyty – jemqorlyqqa qarsy kú­resti jandandyryp, onyń túp­ki­likti joıylýyna deıin ymyrasyz júrgizý boldy. Memleket basshysynyń agenttik aldyna qoıǵan osy naqty tapsyrmasy agent­tiktiń strategııalyq maqsa­ty­na aınaldy.

Búginde el basshylyǵynyń jem­qorlyqty joıýda qoıǵan min­detterin sheshýge qabiletti, kásibı organ quryldy. Bizdiń mıssııamyz – Prezıdenttiń «jem­qorlyq – indet, onymen kúresý – mindet» degen sózderine negiz­del­gen. Bul oraıda sybaılas jem­qorlyqqa qarsy saıasatty jú­ze­ge asyrýda baǵdarlamalyq tásildiń mańyzy zor. 2022 jyly bes jyldyq kezeńge arnalǵan Tujyrymdama qabyldanyp, barlyq jumys ba­ǵytynda progressıvti jáne júıeli sharalar qamtylǵan. Agent­tik jemqorlyqqa qarsy osy saıa­sat­tyń negizgi oryndaýshysy re­tinde tujyrymdamada kózdel­gen barlyq mindettiń oryndalýyn úılestirip otyr.

Bizdiń jumystaǵy basty ba­ǵyt­­tarynyń biri jáne búginge deıin mańyzdy bolyp qalatyny – normatıvtik bazany jetildirý. Bul bolmasa, jemqorlyqpen tıimdi kúresý múmkin emes. О́ıtkeni sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres salasyndaǵy zańnama táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap engizilip, ózgertilip otyrdy. Alaıda ozyq novellalardy engizýdiń eń belsendi kezeńi keıingi bes jylǵa tıesili. Mysaly, quqyqtyq aktilerdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy saraptamasy qalpyna keltirildi. Quqyqtyq olqylyqtar olardy ázirleý satysynda joıylady. Sybaılas jemqorlyq úshin sottalǵandarǵa memlekettik qyzmette jumys isteýge ómir boıyna tyıym salynady jáne kvazımemlekettik sektorǵa jol jabyldy.

Sonymen qatar sybaılas jem­qorlyq qylmystar úshin sank­sııalar, ásirese quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleri, sýdıalar, paraqorlar men paraqor­lyq­taǵy deldaldar úshin barynsha qataıtyldy. Qatań jáne asa aýyr jemqorlyq boıynsha qylmystar úshin sottalǵandar shartty túr­de bosatyla almaıdy. Quqyq qor­­ǵaý organdaryna sybaılas jem­qorlyq týraly habarlaǵan aza­­mat­tarǵa tólemder artty. Olar qylmystyń aýyrlyǵyna baılanysty paranyń nemese keltirilgen zııan­nyń 10%-yna deıin alýǵa qu­­qyly. Eń joǵary syıaqy shamamen 15 mln teńgeni qurady.

Buǵan qosa jemqorlyq týraly habarlaǵan azamattardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaýmen qatar, negizsiz jumystan bosatylýdan qorǵaý sharalary qabyldandy. Mem­lekettik qyzmetshilerdiń negiz­siz baıý úshin jaýap­ker­shiligin, ıaǵnı sheneýniktiń shyǵys­tary onyń tabysyna sáıkes kelmegen jaǵdaıda, fıskaldyq jáne mansaptyq sanksııalardy qol­daný­dy kózdeıtin zańnamalyq túzetýlerdi qabyldaý mańyzdy qadam boldy. 2022 jyly Prezı­dent ekonomıkany demonopolızasııalaý jáne olıgo­polııalarmen kúres júrgizý baǵytynda baǵdar aldy.

Memleket basshysy olıgar­hııa­lyq toptar ekonomıkalyq resýrs­tardy bir qolda shoǵyr­lan­dyrǵanyn aıryqsha atap ótti. Bul kóptegen jemqor­lyq shemasy men zańsyz baıytý ádis­te­riniń paıda bolýyna yqpal etip kelgen edi. Byltyr quqyq ústemdigin jáne áleýmettik ádilet­tilikti qamtamasyz etý maq­sa­tynda «Zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi memleketke qaıtarý týraly» zań qabyldandy. Mundaı zańdy memleket te, qoǵam da kópten kútken edi. Bul el halqyna zańsyz alynǵan tabys pen múlikti qaıtarý úderisine aıtarlyqtaı serpin berdi.

Bizdiń agenttikte qarjylyq tergeýler júrgizý úshin arnaıy bólimshe quryldy. Keıingi úsh jylda biz 1 trln 100 mlrd teńge­den asa múliktik aktıvter men qa­rajatty qaıtarýdy qamta­ma­syz ettik. Bul ótken on jylmen salystyrǵanda, úsh ese kóp. Jal­py aktıvterdi qaıtarý – BUU-nyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy konvensııasynyń negizgi qaǵı­dat­tarynyń birin iske asyrý boldy. Byltyr biz onyń qabyl­danǵanyna 20 jyl tolýyn atap óttik jáne Qazaqstan konven­sııa­nyń erejelerin ulttyq zańnamaǵa en­gizýde de belsendi jumys júr­gizip jatyr.

Zańnamalyq sharalarmen qatar agenttiktiń jumysyndaǵy tásilderdi túbegeıli ózgertý barysynda mańyzdy nátıjelerge qol jetkize aldyq. Biz statıstıkalyq kórsetkishter qýýdan bas tarttyq. Jumystyń basty krıterııleri – halyqtyń ál-aýqatyn jaqsar­tý jáne azamattardyń qajettilik­terin qanaǵattandyrý. Sondyqtan halyqtyń pikiri sybaılas jem­qorlyqqa qarsy qyzmet jumysyn josparlaýda basty derekkóz bolyp otyr.

2019 jyly qurylǵan Pre­ven­sııa qyzmeti profılak­tı­kalyq jumysty kúsheıtti. Birin­shi kezektegi mindet – barlyq áleýmettik mańyzdy salada jem­qor­lyqtyń aldyn alýǵa baǵyt­tal­dy. Eger aramshópti tamyrynan julyp, jerdi ýaqtyly ári sapaly óńdese, olar óspeıdi. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres te dál osylaı. Eger oǵan qajetti jaǵdaılar saqtalsa, jemqorlarmen ómir boıy kúresý kerek. Sondyqtan aldyn alý negizinen jemqorlyqtyń túpki sebepterin qylmystyq ádisterdi qoldanbaı joıýǵa baǵyttalǵan. Normatıvtik bazany, memlekettik organdardyń fýnksııalaryn zerdeleı, áleýmettik jelilerde kelip túsken shaǵymdar men únqatýlardy taldaı otyryp, biz túrli salalarda jemqorlyq táýekelderin anyqtaımyz. Tal­daýlar nátıjelerin biz keńinen jarııalap, qoǵamdastyqqa jetki­zemiz. Máselen, aýyl sharýa­shy­lyǵyn sýbsıdııalaý, energetıka, Almatynyń taýly aımaqtary, muǵalimderdiń eńbekaqysy, ǵy­lym, densaýlyq saqtaý, sport sa­la­laryndaǵy jemqorlyq táýe­kel­deri týraly taldaýlardy oqyr­man jaqsy biledi dep oılaımyn.

Ár taldaýǵa sáıkes biz mem­le­kettik organdarǵa naqty usynymdar ázirleımiz jáne anyqtalǵan táýekelderdiń jo­ıylýyn baqylaýda ustaımyz. Bul rette keıbir salalardaǵy usy­nymdardyń oryndalýy «Ulttyq Jobalar» aqparattyq júıesi arqy­ly Prezıdent Ákimshiliginiń onlaın-baqylaýynda bolady. Aldyn alý salasyndaǵy ma­ńyzdy baǵyttardyń biri – sybaı­las jemqorlyqqa qarsy máde­nıetti qalyptastyrý. Bul turǵyda qo­ǵamda adaldyqty, parasatty, ardy barynsha nasıhattaý ózekti ekenin aıt­qan jón. Dana uly Abaı qara sózinde: «Mal, maqtan, ǵızzat-qurmet ózi izdep tapsa, adamdy buzbaıdy hám berik bolady», deıdi. Klassık-jazýshy Muhtar Áýezov «Ar saqtaǵan – qasıet» dep aıtqany belgili. Biz óz jumysymyzda osy negizgi qundylyqtarǵa súıenemiz jáne azamattardy jemqorlyqsyz qoǵam qalyptastyrýǵa tartamyz.

Memleket basshysy atap ótkendeı, ádiletti qoǵam árbir salada jaýapkershilik pen parasat birinshi orynǵa qoıylǵanda ǵana ornyǵady. Sondyqtan qazir agenttik jumysynyń úlken bóligi aýqymdy sybaılas jemqorlyqqa qarsy bilim berý jáne oqý-aǵartýǵa tıesili. Barlyq maqsatty top arasynda keń aýqymdy aqparattyq jumys júrgizý jospary Úki­met deńgeıinde bekitildi. 2 mıllıonnan asa balalar, jastar, memlekettik qyzmetshiler, kvazı­memlekettik jáne jeke uıym­dardyń qyzmetkerleri qamtyldy.

Jemqorlyqqa qarsy qundy­lyq­tar parasat turǵysynan ár jas ereksheligi men jeke tulǵanyń qalyptasý kezeńderine baılanys­ty engizilip keledi. Bul mektepter, kolledjder men joǵary oqý oryndaryndaǵy oqý pánderinde kórinis tapty. BUU bastama jasaǵan GRACE jobasynyń standarttary men materıaldary keńinen paıdalanylyp jatyr. Buǵan qosa Akademııalyq adaldyq lıgasy jumys isteıdi. Azamattar zań konsýltasııasyn ala alatyn «Adaldyq saǵa­ty» jáne «Halyq zańgeri» sııaq­ty jyl saıynǵy aksııalary tanymaldylyqqa ıe boldy. Ásirese jastar arasynda erekshe tanymal bolǵan «Jemqorlyqqa qarsy volonterlik» qozǵalysyna 2,5 myńǵa jýyq adam tartyldy. Olardyń kómegimen memlekettik satyp alý monıtorınginde 15 mlrd teńgeden asa qarajatqa baǵanyń negizsiz kóterilmeýi qamtamasyz etildi. Bizdińshe, qabyldanǵan sharalar jańa urpaqtyń jemqor­lyqqa qarsy myqty ımmýnıtetin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.

Taǵy bir aıta keterligi, biz sybaılas jemqorlyqty qatań sanksııalar arqyly jeńýge tyrysqan Qytaıdyń tájirıbesin kórip otyrmyz. Al Fınlıandııada sybaılas jemqorlyq úshin arnaıy qylmystyq baptar joq. Bizdiń oıymyzsha jáne sheteldik áriptesterdiń tájirıbesine súıensek, eń tıimdi model – bul sendirý jáne májbúrleý sharalaryn úndestirý. Jemqorlyqpen kúresýdegi jarqyn mysaldardyń biri – Sıngapýrdyń sybaılas jemqorlyqpen kúres strategııasy. Bul – profılaktıkalyq sharalarmen qatar qatań zańdardy qamtı otyryp júzege asatyn jumys. Ekonomıst Robert Klıtgard ony «ekijúzdilik + múmkindik – baqylaý» dep anyqtaı kele, sybaılas jemqorlyqty túsinýdiń eń qarapaıym formýlasyn usyndy. Iаǵnı memleket esebinen baıyp ketýge umtylatyn, qoly taza emes sheneýnikterdiń báribir bolaty­nyn aıtady. Sondyqtan zańda ómir súrgisi kelmeıtinder úshin jemqorlyq múmkindigin múlde joıý kerek, al bul úshin sybaılas jemqorlyqtaǵy osal qatynastarda adamı faktorlardy joıý mańyzdy. «Jasyryn joldardy», ásirese kúndelikti ómirde joıýdyń negizgi tásilderiniń biri – bul sıfrlandyrý.

Sıfrlyq tehnologııalar arqa­synda osy kúni mobıldi tele­fon arqyly memlekettik kórsetiletin qyzmetterdiń 90%-dan astamy «qurylǵylardan tys» qoljetimdi. «Elektrondyq úkimet» ekojúıesin qurý she­neýniktermen baılanystardy edáýir qysqartty. Sıfrlyq sheshimderdi ózimizdiń talda­malyq jumystarymyzda da qol­­danamyz. Qyzmetkerler ka­bınet­terinen shyqpaı-aq aqpa­rattyq júıelerdi paıdalanyp, jemqorlyq táýekelderdin anyq­taıdy ári taldaıdy.

Jymqyrýdyń eń kóp zııan keltiretinin atap aıtý mańyzdy. Keıbir sheneýnikter para alady, aqshany úderisterdiń jetkilikti aıqyn bolmaýyn paıdalana otyryp zańsyz shyǵarady. Bul oraıda sıfrlyq teńge arqyly «aqshany boıaý» tetigin engizý múmkin júıeli sheshim bolýy múmkin. Osy ár tranzaksııaǵa erekshe «Sıfrlyq iz» taǵaıyndaý arqyly aqsha aǵyndaryn qadaǵalaýǵa negizdelgen, bul operasııalardyń barlyq tizbegin baqylaýǵa múm­kindik beredi.

Búginde Memleket basshysy­nyń tapsyrmasymen agenttik Ulttyq bankpen jáne Qarjy mınıstrligimen birlesip, osy tásildi áleýmettik mańyzdy jáne sybaılas jemqorlyqqa shaldyq­qan salalar – jol qurylysy, aýyl sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý jáne nesıe berýde baqylaý synaǵynan ótip jatyr. Osylaısha, jemqorlyqqa qarsy saıasattyń profılaktıkalyq áseri naqty ýaqyt aralyǵyn eskere otyryp, aldyn alý sııaqty, sondaı-aq qylmystyq sharalardy keshendi qoldaný arqyly aıqyndalady. Bastysy, olar pármendi bolýǵa jáne birtutas maqsat – azamat­tar­dyń ál-aýqaty úshin sybaılas jemqorlyqty joıýǵa baǵyttalýǵa tıis.

Sybaılas jemqorlyq – baıyr­ǵy qubylys. Sondyqtan álemde onymen kúresýdiń kóptegen ádisi burynnan oılap tabylǵan jáne synap baıqalǵan.

Biz úshin búgingi kúnniń erekshe­lik­terin eskere otyryp, osy ádisterdi beıimdeý, durys engizý jáne jetildirý mańyzdy. Al BUU-nyń Sybaılas jemqorlyqqa qarsy konsensııasy – búkil álemde moıyndalǵan sybaılas jem­qorlyqqa qarsy quraldar jazylǵan negizgi qujattardyń biri. Qazaqstan bul qujatty 2008 jyly ratıfıkasııalady, sodan beri onyń normalaryn júzege asyrýda júıeli jumys júrgizilip jatyr. Bul jumys BUU-nyń Esirtki jáne qylmys jónindegi bas­qarmasynyń belsendi kómegi­men iske asyrylyp kele jatqanyn aıta ketken jón. Bıyl biz kezekti bastamalar paketin ázirlep, Par­lamentke engizdik, sonyń ishinde para berý ýádeleri men usynystaryn qylmys dep taný, zańdy tulǵalardyń sybaılas jemqorlyq úshin jaýapkershiligin kúsheıtý, jemqorlardyń jarııa tizimin engizý, memlekettik qyz­mette jáne kvazımemlekettik sektorda múddeler qaqtyǵysyn retteýdi jetildirý jáne basqa da sharalar kózdelgen.

Sondaı-aq Qazaqstan 2004 jyldan bastap Shyǵys Eýropa men Ortalyq Azııa elderi úshin EYDU-nyń Sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy jelisiniń Ystanbul is-qımyl josparynyń qaty­sý­shysy boldy. Al bıyl qyr­kúıekte monıtorıngtiń 5-kezeńi sheńberinde EYDU sarapshylary Qazaqstannyń sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi jumysyna oń baǵa berdi. Bul – elimizdiń osy uıymǵa kirý jolyndaǵy mańyzdy qadamy. Elimiz – 2020 jyldan bastap Eýropa Keńesiniń Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres jónin­degi memleketter tobynyń (GREKO) múshesi. Biz halyqaralyq quqyq qorǵaý jelileri – BUU janyndaǵy GlobE, Egmont, CARIN jáne ARIN tobymen belsendi túrde yntymaqtastyq ornatyp kelemiz. О́ıtkeni ekijaqty ynty­maqtastyq ta mańyzdy ról atqarady. Búginde agenttik shetel­dik sybaılas jemqorlyqqa qarsy vedomstvolarmen jáne uıymdarmen 13 memorandým jasady. Olardyń arasynda Gonkong, Qatar, Qytaı, Birikken Arab Ámirlikteri, Fran­sııa jáne taǵy basqalary bar.

Halyqaralyq baılanys­tardy damytý Qazaqstannyń aktıv­­terdi qaıtarýdy jáne sybaı­las jemqorlyq úshin beri­­letin jazanyń bultart­pas­tyǵyn qamtamasyz etýdegi múm­kindik­terin keńeıtedi. Sybaı­las jemqorlyqqa qarsy saıasatty jetildirý – turaqty úderis. Sybaı­las jemqorlyqqa qarsy  kú­res­te aldyńǵy qatarly elder deń­geıine jetý úshin áli de kóp jumys isteý kerek ekenin mo­ıyn­daýymyz qajet. Bastysy Pre­zıdentimizdiń memlekettik saıa­satynyń negizgi aspektisi – sybaılas jemqorlyqqa qarsy ymyrasyz jáne oǵan túbegeıli qarsy is-qımyl bolyp qala beredi.

О́tkenge kóz júgirtsek, eldegi osy jaǵymsyz úderisti joıý jaǵdaıy áldeqaıda jaqsardy dep aıtýǵa bolady. Bul – memlekettik apparat pen azamattyq qoǵamnyń birlesken kúsh-jigeriniń tıimdi nátıjesi. Álem elderinde sybaılas jemqorlyqty baǵalaıtyn ártúrli ındeks bar. Máselen, sybaılas jemqorlyqty baǵalaý ındeksinde Qazaqstan buryn-sońdy bolmaǵan maksımým – 39 balǵa qol jetkizdi. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl baǵyty boıynsha zań ústemdigi ındeksinde 59-orynǵa deıin kóterildik.

Dúnıejúzilik banktiń zert­teýine sáıkes, Qazaqstannyń sybaı­las jemqorlyqty baqylaý ındeksindegi kórsetkishteri is júzinde 2,5 ese jaqsardy. Eldegi sybaılas jemqorlyqqa qarsy jumystardyń tıimdiligi óz kezeginde ekonomıkanyń turaqty damýyna jáne áleýmettik ál-aýqatqa áser etedi. Nátıjesinde, keıingi 5 jylda eldiń IJО́ 182-den 259 mlrd AQSh dollaryna deıin aıtarlyqtaı ósti, áleýmettik ilgerileý ındeksindegi pozısııalar – 69-dan 63-ke deıin, sondaı-aq Baqyt ındeksindegi pozısııalar – 60-tan 44-ke deıin jaqsardy.

Tarıhta alǵash ret Moody's agenttigi memlekettik basqarý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres salalaryndaǵy ilgerileý esebinen bizge «tu­raqty» degen baǵa berdi jáne Qazaqstannyń uzaqmerzimdi reıtıngin joǵarylatty. Alaıda halyqaralyq reıtıngter – biz úshin eń mańyzdy kórsetkish emes. Biz úshin Konstıtýsııalyq joǵary qundylyqtar bolyp tabylatyn adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary basty nazarda qalady. Osy qundy­lyqtardy qorǵaý jáne halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrý sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste barlyq qajetti sharany qabyldaımyz. Memleket basshysy jarııalaǵan «Zań jáne tártip» qaǵıdaty bizdiń agenttiktiń barlyq qyzmetkerine, eriktilerimizge, qoǵam qaıratkerlerine jáne eldegi sybaılas jemqorlyqtan azat, órkendegen memleket retinde kórgisi keletin jandarǵa arnalǵan ıdeologııalyq nusqaý bolatynyna senimdimin.

Ashat JUMAǴALI,

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasy