Sýretti túsirgen – Sergeı Hodanov
Rasynda da talantty akterlyq juptan týǵan, sahnanyń ar jaǵynda ósken Tatıana Tarskaıanyń ózi de týra 55 jylyn sahna ónerine syılaǵan tulǵa. Jasy 85-ke kelse de Almatydaǵy aty ańyzǵa aınalǵan Natalııa Sas atyndaǵy orys memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynda aktrısa jarty ǵasyrda teatrdyń altyn qoryna engen júzden astam ról somdapty. Dál osy kúnderi de Tatıana Nıkolaevna «Nad kýkýshkınym gnezdom», «Sas. Hronıka odnoı repetısıı», «Moı dedýshka byl vıshneı», «Garold ı Mod», «Prımadonny» spektaklderinde óner kórsetip júr.
Tatıana Tarskaıanyń esimi óner maıtalmany retinde «Qazaqstan ensıklopedııasy» men «Qazaqstannyń Altyn kitabyna» engizilse, memlekettik nagradalary men «Jyl aktrısasy» ataǵy – sińirgen eńbegi men talantynyń moıyndalǵany.
– Men akterlerdiń otbasynda ómirge kelippin, – dep bastady áńgimesin Tatıana Nıkolaevna. – Shyr etip dúnıe esigin ashqanymda ata-anam Groznyı teatrynyń sahnasynda óner kórsetip júrgen, al men, emizýli náreste, sahna artynda jatyp, búkil rýhyn boıyma sińirip óstim. Jıi kóship-qonatynbyz. Groznyıdan keıin ata-anam Sverdlovskide jumys istedi. Soǵys bastalǵanda, teatrdyń jartylaı jertólesinde turdyq. Ústelge shyǵyp alyp, terezege qarap, tek qana ary-beri júrip bara jatqan aıaqtardy kóretinim emis-emis esimde. Aıaqtar, aıaqtar, kishkentaı jáne úlken aıaqtar... Biraq ústimizde teatr bar ekenin biletinmin. Rıgaǵa kóshken kezimizde anam Jas kórermender teatrynda, al ákem orys drama teatrynda jumys isteı bastady.
Aıtqandaı, Tatıana Tarskaıanyń anasy – Vıktorııa Toporkova – Latvııa KSR-niń eńbek sińirgen ártisi, shaǵyn, súıkimdi aktrısa bolǵandyqtan, sahnada Kúlbıke, Túımeqyz, Qyzyl telpek syndy rólder buıyrǵan eken. Ákesi Nıkolaı Tarskıı-Artemenko bolsa – symbatty, shashy qara, kógildir kózdi, eńseli, sol kezdegi áıgili kınoakter Drýjnıkovqa uqsaǵan.
– Anam Rıga Jas kórermender teatrynda «Qar hanshaıymy» spektaklinde Gerdany oınap júrgende, mekteptiń bastaýysh synyptarynda oqıtyn edim. Gerdany qaraqshylar ustap alǵanda ólerdeı qorqyp, oryndyqtyń astyna qulap, eńiregenim esimde jáne bul shyn Gerda ekendigine sendim, tipti aıap, janym ashyp ketti. Osyndaı tolqýly sátter jan-dúnıemde tereń iz qaldyryp, taǵdyryma, mamandyq tańdaýyma da áser etse kerek.
Tatıana Nıkolaevna birden aktrısa atana salmaǵan, sebebi buǵan áke-sheshesi qarsy bolady. Rıgada mektep bitirgennen keıin Qurylys ınstıtýtynda oqyp júrse de, teatrǵa degen súıispenshiligi burynǵydan da kúsheıe túskendikten, eshkimge aıtpaı, jasyryn emtıhan tapsyryp, Rıga teatr stýdııasyna qabyldanady. Osy oqýdy bitirgennen keıin Tatıana Voronejdegi eksperımentaldy teatrdy betke alady. Al eki jyldan keıin Almatydaǵy orys Jas kórermender teatrynan shaqyrtý alǵany búgingideı kóz aldynda. Bul – 1968 jyldyń qyrkúıegi bolatyn, mine, sodan beri aktrısa Tarskaıa taban aýdarmaı tól teatryna adal bolyp keledi.
– Meniń jolym boldy, – deıdi Tatıana Nıkolaevna, – О́mir boıy óner adamdarynyń nemese ony jaqsy kóretin, túsinetin jandardyń arasynda kele jatyrmyn.
О́zimdi soǵystan keıingi kezeńniń, alpysynshy jyldardyń býynyna jatqyzamyn. Ol kezdegiler múldem basqa edi. Osy dáýirdiń adamdary qıyn-qystaý kezeńder men kúızelisten keıin sulýlyq pen ónerge, shyǵarmashylyqqa jan-tánimen umtylyp, ony júregimen qabyldady.
Akterlik turǵydaǵy taǵdyrym óte sátti órildi. Mende «jolshybaı» rólder bolǵan joq, men úshin árbir ról, tipti kishkentaı róldiń ózi mańyzdy edi. Bilesiz be, talantty rejısserdiń qoıylymdarynda oınaǵan kezde, eshteńeni ózgertkińiz kelmeıdi. Teatrda óz ornymda, óz ortamda júrgenimdi túsindim, kez kelgen aktrısaǵa buıyra bermeıtin, armandap qana ótetin rólderdi oınap kele jatyrmyn. Sol úshin teatryma óte rızamyn! – deıdi Tatıana Tarskaıa.
Aqıqatynda, aktrısanyń sahnalyq qorjyny qomaqty, mańdaıyna joly bolǵyshtyq jazylǵan ba dersiz. Sonymen, 80-jyldardyń I jartysynda teatr Álııa Moldaǵulova týraly qoıylymdy sahnalaǵanda Tatıana Tarskaıa basty róldi somdaıdy.
Qoıylymǵa Jazýshylar odaǵynyń aqsaqaldary keldi. Kórip bolǵannan keıin olar: «Bul bizdiń Álııa!», depti. Aktrısa Tennessı Ýılıamstyń «Synyq qanat perishte» qoıylymynda Amanda Ýıngfıld sııaqty úlken, salmaqty róldi oınap, osy eńbegi úshin 2000 jyly zamanaýı dramatýrgııa festıvalinde «Úzdik aktrısa» dıplomyna ıe bolady. Ol «Madmýazel de Bel Il», «Bárimen ońashada», «Vırdjınııa Výlftan qoryqpaımyn» qoıylymdarynda, «Eki hanshaıym bolmaıdy» spektaklinde Marııa Stıýartty, «Sas» qoıylymynda Natalııa Sas sııaqty talaı rólderdi oınap keledi.
– Meniń erekshe bir súıikti rólim boldy. Rejısser Evgenıı Prasolov maǵan jaqsy kóretin jazýshym Fedor Dostoevskııdiń «Qor bolǵandar men qorlanǵandar» shyǵarmasynyń jelisimen sahnalanǵan Nellıdiń beınesin senip tapsyrdy. Sol kezde baqyttan tóbem kókke bir eli jetpeı júrdi desem de bolǵandaı. О́ıtkeni bul ról týraly tipti, armandap ta kórmegen edim. Jas kezimde tańǵa deıin uıyqtamaı, osy povesti kórpe astynda jatyp, sham jaryǵymen oqyp, keıipkerlerdiń taǵdyryna egilip jylaýshy edim. Rólder taratylǵannan keıin Prasolov maǵan kelip: «Men sizge basty keıipker Natashany emes, Nellıdiń rólin bergenime renjip júrgen joqsyz ba?», – dep suraǵanda men: «O ne degenińiz! Nellı – armanym emes pe? Bul meniń súıikti Dostoevskııim ǵoı», dep jaýap berdim. Osy qoıylymnan keıin kórermender maǵan endi Máskeýge barý qajettigin jazyp jatty.
Tatıana Tarskaıa óziniń tamasha mansap jolynda talaı talantty rejısserlerdiń qoıylymdarynda oınasa, óner jolyndaǵy ustazdary da sheberligin joǵary baǵalap, eń kúrdeli jáne ár alýan rólderdi senip tapsyrdy. Degenmen, osyndaı jarqyn estelikterdiń arasynda aktrısa úshin erekshe qymbatty rejısser bar.
– Rejısser Borıs Preobrajenskııdiń maǵan tıgizgen yqpaly orasan. Menińshe, boıymdaǵy akterlik jańa qyrlarymdy osy rejısser ashty, adam tabıǵatyn zertteý úderisin odan saıyn jaqsy kóre tústim, obraz, keıipkerlerimmen burynǵydan da tııanaqtyraq jumys isteı bastadym. Men úshin bul jarqyn, jemisti shyǵarmashylyq kezeńge aınaldy. Borıs Nıkolaevıch teatrdy jáne akterlerdi qalaı jaqsy kórdi deseńizshi – oǵan ártisterdiń tynysy ashylyp, óz rólderinen jańa dúnıe tapqanyn kórý mańyzdy bolatyn. Kimniń bolsa da róldi keremet oınap shyqqanyn árqashan maqtan tutyp, teatr men ónerge degen súıispenshiligimen bárimizdi shabyttandyratyn. Árıne, ózimdi osy rejısserdiń aktrısasy dep esepteımin.
Joǵaryda atap ótkendeı, dál osy kúnderi Tatıana Tarskaıany «Garold ı Mod», «Prımadonny», «Pýshkın live» jáne «Nad kýkýshkınym gnezdom», «Moı dedýshka byl vıshneı» sııaqty birqatar tamasha qoıylymnan kórýge bolady. Biraq onyń barlyq jumysynyń ishinde rejısser Galına Pıanovanyń 2023 jyly qoıǵan «Sas. Hronıka odnoı repetısıı» qoıylymy erekshe oryn alady, onda Tatıana Nıkolaevna teatrdyń negizin qalaýshy Natalııa Ilınıchna Sastyń beınesin sonshalyqty tereńdikpen somdaıdy.
Taǵy bir qyzyǵy, osy jeltoqsan aıynda aktrısanyń mereıtoıyna oraı Sas teatry «Tatıana Tarskaıa. Taǵdyryńdy oınap shyǵý» atty qaıtalanbas ómirbaıandyq spektaklin usynǵaly otyr. Baıyrǵy aktrısa osy qoıylymda jańa býynnyń ekstremaldy janry – stendap-shoýda ózin synap kórmek. Qoıylymnyń árbir sózi men oqıǵasyn toqyǵan shynaıylyq, tereńdik pen adamǵa degen súıispenshilik Tatıana Tarskaıa úshin áli de úlken mánge ıe ekendigin pash etip, kórermenderge aktrısanyń shyǵarmashylyq ǵumyryna súńgýine múmkindik beredi.
ALMATY
