Sýretti túsirgen – Áset Bısenǵalıev
Buryn kópshilikke aty-jóni beımálim bolyp kelgen Gúlzada Qalelova 2024 jyly 26 aqpanda Almaty qalalyq prokýratýrasynyń sheshimimen saıası qýǵyn-súrgin qurbany dep tanylyp, «Qazaqstan Respýblıkasynyń 1993 jyldyń 14 sáýirdegi «Jappaı saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» zańy negizinde tolyq aqtalǵan edi. 18 jasqa tolmaǵan boıjetkenniń taǵdyry týraly «Oralyna oralmaǵan qyz» atty maqalamyzda tolyq aıtqanbyz.
Bıylǵy Táýelsizdik kúni qarsańynda batyr qyzdyń týǵan jeri Aqjaıyq aýdanynda «El barda erlik umytylmaıdy» atty taqyryppen birneshe is-shara ótti. Áýeli Aqjaıyq aýdany ákiminiń orynbasary Záılim Májıtova, «Batys Jeltoqsan» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Kúnzıla Maqsutova, Gúlzada Nábıqyzynyń týǵan inisi Mereke Nábıuly, ólketanýshy, tarıhshy, ardager ustaz Aldabergen Sársekov, jeltoqsanshylar, zııaly qaýym ókilderi, Gúlzada Nábıqyzynyń týma-týystary, synyptastary, aýyldastary Qabyl aýylyna jınalyp, qaharman qyzdyń qabirine zııarat etti. Sodan keıin osy aýyldaǵy turǵan úıiniń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy. Taqtada «Bul úıde 1969–1987 jyldary Jeltoqsan oqıǵasyna qatysýshy qaharman qyz, saıası qýǵyn-súrgin qurbany Qalelova Gúlzada Nábıqyzy turdy» dep jazylǵan.
«Gúlzada da, biz – eki inisi de dál osy úıde dúnıege keldik. Myna jerde kishkentaı saraıymyz bolyp edi. Gúlzadanyń súıegi sońǵy saparǵa osy jerden shyqty», dep eske alady inisi Mereke Qalelov. Ol osy jıynǵa qatysý úshin Kókshetaý oblysynan arnaıy kelgen eken.
– Búgin – bizdiń Aqjaıyq aýdany úshin erekshe kún. Sebebi Táýelsizdik merekesi jaqyndap keledi. Bul sózdi aıtqan kezde osy uǵymnyń artynda qansha eńbek, qansha ter, qansha qan jatqanyn umytpaýymyz kerek. 1986 jyly 16 jeltoqsanda alańǵa shyqqan jastarymyzdyń kókeıinde bir ǵana tilek – qazaq eliniń basshysy qazaq bolsyn degen talap boldy. Bul talaı jyl totalıtarlyq rejimde ómir súrgen halyqtyń janaıqaıy edi. Osyndaı jalyndaǵan jastardyń qatarynda bizdiń aýyldasymyz, qaısar qyzymyz, kúni búgin batyrymyz Gúlzada Nábıqyzynyń bolǵany – biz úshin maqtanysh. Búgin jerlesteri, synyptastary, jeltoqsanshylar – barlyǵy Gúlzadanyń turǵan úıine memorıaldyq taqta ornatýdy uıǵarǵan eken. Biz qosh aldyq. Osy egemendiktiń aq tańyn jaqyndatqan árbir azamattyń esimin biz máńgi este saqtaýǵa tıistimiz. Osyndaı shaǵyn aýyldan erjúrek batyr qyz shyqqanyna biz táýba deımiz. Munyń barlyǵy ákeniń qanymen, ananyń sútimen beriletin týǵan elge degen súıispenshilikten týǵan is áreket dep túsinemiz, – dedi eskertkish taqtanyń ashylý saltanatynda sóz alǵan aýdan ákiminiń orynbasary Záılim Isataıqyzy.
– Osydan 26 jyl buryn oıda-joqta meniń qolyma Gúlzadanyń qylmystyq isi tap bolmasa, búgin osyndaı jıyn bolmas pa edi? Oblystyq qaýipsizdik komıtetinde 30-jyldardaǵy «halyq jaýlarynyń» qujattaryn qaraýǵa baryp, 1986 jyly Jeltoqsan kóterilisine qatysqan Qalelova Gúlzada Nábıqyzynyń hattamasy qolyma tıdi. Ol hattamada «Alańǵa nege shyqtyń?», «Janyńda taǵy kimder boldy?», «Sen keńes ókimetine qarsysyń ba?» degen suraqtar boldy. Men sol joly hattamany oqyǵanym bolmasa, kóshirmesin ala almadym. Esik aldynda otyrǵan saqshy «bul qujattardy bolmaıdy» dep alyp qaldy. Biraq qyzdyń aty-jóni men mekenjaıyn esime saqtap alyp, keıin Qabyl aýylyna Gúlzadanyń ata-anasyn izdep baryp tanystym. Eger sol qaǵazǵa tap bolmasam, Gúlzada áli kúnge deıin burynǵy jamanatymen – «maskúnem», «nashaqor», «jeńil júriske salynǵan» degen jalamen júrer me edi? Gúlzadanyń osy jamanattan qutylýyna sebepshi bolǵanyma qýanyshtymyn. Kele jatqan Táýelsizdik merekesi qutty bolsyn! Endi ondaı zulmat kúnder qaıtalanbasyn! – dedi ardager ustaz Aldabergen Sársek.
Budan keıin qaharman qyzdy eske alýǵa arnalǵan sharalar shoǵyry Ilbishin aýylyndaǵy Qarsha orta mektebinde jalǵasty. Jıylǵan qonaqtar mektep murajaıyndaǵy jádigerlermen, Gúlzada Qalelovaǵa arnalǵan buryshpen tanysty. «Jeltoqsan jebesi» atty kezdesý keshinde ardager ustaz Aldabergen Sársek pen «Batys Jeltoqsan» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Kúnzıla Maqsutova áserli estelikter aıtty.
Budan keıin «El barda erlik umytylmaıdy» atty is-sharalar aýdan ortalyǵynda jalǵasty. Jeltoqsanshylar, zııaly qaýym ókilderi sol kúnderi alańda azap shekken qazaq jastaryna arasha túsken aqyn Juban Moldaǵalıevtiń eskertkishine gúl shoǵyn qoıdy. Aýdandyq mádenı-demalys ortalyǵynda ótken ádebı-sazdy keshte jergilikti ónerpaz jastar sahnalyq kórinis kórsetip, Jeltoqsan qaharmandarynyń erlik isin pash etti. Osy keshte ólketanýshy Aldabergen Sársektiń «Ananyń amanaty» atty kitabynyń tusaýy kesildi. Avtor «Jazyqsyz jala jabylǵan qyzymdy jamanattan qutqarshy! «Maskúnem» deıdi. «Nashaqor» deıdi. «Jeńil júriske salynǵan» deıdi. Olaı bolýy múmkin emes!» dep zar eńiregen Gúlzadanyń anasy Qalampyrdyń amanaty oryndalǵanyn aıtty. Iá, qaharman qyz aqtaldy. Osy jıynda týǵan aýylyndaǵy mektepke Gúlzada Nábıqyzynyń esimin berý jóninde usynys aıtyldy. Bolashaqta ol da júzege asar. Qaharman qyzdyń esimi endi eline tanyla bereri anyq.
Batys Qazaqstan oblysy
