О́ńirde óńdeý ónerkásibi, týrızm, kólik jáne logıstıka, shaǵyn jáne orta bıznes, agroónerkásip salalary – damýdyń negizgi baǵyttary. Bul baǵyttar aımaqtyń damýynda qozǵaýshy kúsh, olardy nyǵaıtýda óńirge ınvestısııa tartýdyń mańyzy zor. Keıingi bes jylda oblysqa 4 trln teńgege jýyq ınvestısııa tartyldy. 2024–2026 jyldary ekonomıkanyń túrli salasynda quny 666 mlrd teńgege 42 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanǵan. Bul 1 800 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. Bıyl 14 joba iske qosylyp, nátıjesinde 435 jańa turaqty jumys orny quryldy.
«Aldaǵy ýaqytta óńirimizdiń barlyq baǵyttaǵy áleýetin paıdalana otyryp, ınvestısııalyq quny 27 trln teńge bolatyn 8 iri jobany ashý josparlanyp otyr. Áıgili «SVEVIND» nemis-shved kompanııalar toby jylyna 2 mln tonna jasyl sýtegi óndiretin iri zaýyt salady. Elimizde teńdesi joq bul joba energetıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etip, áleýmettik máselelerdi sheshýge úlken septigin tıgizbek. Jylyna 4 mln tonna munaı óndiriletin Qalamqas-teńiz, Hazar, Áýezov ken oryndaryn ıgerý óńir ekonomıkasyna tyń serpilis beredi. Ammıak-karbamıd kesheniniń qurylysy, Qubyr shyǵaratyn zaýyt, Jańaózen qalasyndaǵy jańa gaz óńdeý zaýyty, Kaspıı teńizi akvatorııasynda keme jasaý verfi, suıytylǵan tabıǵı gaz óndiretin zaýyt pen konteınerlik hab salý syndy iri jobalardy iske asyrýdy josparlap otyrmyz. Bul jobalarda qurylys kezinde 8 myń, iske qosylǵannan keıin 4 myń turaqty jumys oryndary ashylady», dedi oblys ákimi Nurdáýlet Qılybaı.
«Ashyq aspan astyndaǵy murajaı» atanǵan Mańǵystaý oblysynda týrızmdi damytý – basym baǵyttardyń biri. О́ńirde týrızm salasyn damytýdyń keshendi jospary jasalǵan. Aımaq basshysynyń aıtýynsha, 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda shetelder men el aımaqtarynan 367 myń týrıst kelip, 15,2 mlrd teńgege jýyq qyzmet kórsetilgen, bul ótken jylmen salystyrǵanda 20% ósimge ıe. О́ńirde týrızmdi damytý barysynda Aqtaý qalasyndaǵy «Jyly jaǵajaı» aýmaǵynda ınvestısııalyq quny 100 mlrd teńge bolatyn 11 joba júzege asyrylady. Bul jobalardyń birqatary 2027 jylǵa deıin josparlanǵan, bıyl 8,5 mlrd teńgege 3 joba iske qosyldy. Sondaı-aq «Kendirli» kýrorttyq aımaǵynyń áleýetin odan ári damytý – Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan másele. Qazirgi tańda bas jospary ázirlengen kýrorttyq aımaqta oblys basshylyǵynyń qoldaýymen dástúrli jaǵajaı men ekotýrızmnen bólek, oıyn-saýyq týrızmi sııaqty qosymsha baǵytty damytý qolǵa alynyp jatyr.
Búgingi Mańǵystaý avtomobıl joldarynyń sapasymen maqtana alady. Jergilikti mańyzdaǵy avtomobıl joldarynyń 96%-y jaqsy jaǵdaıda. Qazirde aımaqta 215 shaqyrymdy qamtıtyn 12 avtomobıl jolyn salý, qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. Baǵzyda «Jibek jolynyń» uly dalasy, keıinde «toǵyz joldyń toraby» atanǵan Mańǵystaýdyń tranzıttik áleýeti áli de zor. Jyl basynan beri Aqtaý, Quryq porttary, Soltústik termınal arqyly 6,8 mln tonna júk tasymaldanǵan, ótken jylmen salystyrǵanda ósim – 3,5%.
«Búginde jeke ınvestor qarjysyna Quryq portynda «Sarja» kóp fýnksıonaldy teńiz termınalynyń qurylysy júrip jatyr. Aqtaýda TMD elderinde teńdesi joq, ınvestısııalyq quny 1 mlrd dollar turatyn iri áýe habyn qurý bastamasy Úkimetten qoldaý tapty. Áýe haby iske asqanda Aqtaý Ortalyq Azııadaǵy áýe júk tasymalynyń ortalyǵyna aınalady», dedi N.Qılybaı.
Aqtaý kósheleri ǵana emes, aýdan ortalyqtarynyń ózinde birneshe baǵytta avtobýs qatynasy jolǵa qoıyldy. Jaqynda Beket ata basyna zııarat etýshilerdi tasymaldaýǵa arnalǵan jańa baǵyt ashyldy. Aqtaý qalasyna 91 dana avtobýs satyp alynyp, nátıjesinde qala avtobýsynyń parki 100%-ǵa jańartyldy.
«Oblystaǵy mańyzdy salalardyń biri – aýyl sharýashylyǵy. Bıyl 34,5 mlrd teńgege jýyq ónim óndirildi. Onyń ishinde mal sharýashylyǵynda ónim shyǵarý kólemi 31%-ǵa kóbeıdi. Investısııa kólemi 4 mlrd teńge bolatyn azyq-túlik saqtaý qoımasy qoldanysqa berildi. Keler jyly quny 3,5 mlrd teńge bolatyn jumyrtqa men qus etin óndiretin kásiporyn, jylyjaı kesheni iske qosylady. Qaraqııa aýdanynda 3300 túp záıtún aǵashy egildi. Kútken nátıjege qol jetkizsek, bul jobany odan ári damytamyz. Memlekettik qoldaýlar esebinen Mańǵystaý oblysynda agroónerkásip keshenin damytý jónindegi jol kartasyna sáıkes 2024–2026 jyldary 15 mlrd teńgeni quraıtyn 10 ınvestısııalyq joba iske asyrylady. Bul óz kezeginde ishki naryqty birtindep jergilikti ári tabıǵı ónimdermen toltyrýǵa múmkindik beredi. 2025 jyly Qytaı ınvestorlarymen birlesip, Mańǵystaý aýdanynda jalpy quny 2,2 mlrd teńgeni quraıtyn «Túıe sútiniń qurǵaq untaǵy zaýytyn salý» jobasyn iske asyrýdy josparlap otyrmyz. Zaýyt tolyq iske qosylǵan jaǵdaıda jylyna 1440 tonna túıe súti óńdeledi, 65 jańa jumys orny qurylady», dedi ákim.
Mańǵystaýda keıingi 30 jyldan beri toqtap qalǵan balyq sharýashylyǵynyń jandanǵany da mańyzdy jańalyq. Aımaqta balyq ósirýmen aınalysatyn 3 kásiporyn bıyl 11 aıda 45,5 tonna bekire tuqymdas, jaıyn balyqtaryn ósirdi, 2025 jyly kórsetkishti 286 tonnaǵa jetkizý josparlanǵan. Balyq sharýashylyǵyn qaıta jańǵyrtýǵa birqatar ınvestor tartylyp, Kaspııden balyq aýlaıtyn zamanaýı kemeler satyp alyndy. 2025 jyly teńizden 20 myń tonnaǵa deıin balyq aýlaý, sharýashylyqtarǵa qatysty 2025–2027 jyldary quny
12 mlrd teńge bolatyn 8 ınvestısııalyq jobany iske asyrý kózdelip otyr.
Shaǵyn jáne orta bıznestiń óńir ekonomıkasyndaǵy úlesi jyl sanap ósip keledi. 2024 jylǵy 1 jeltoqsanǵa deıin shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary 1 trln teńgeniń ónimin shyǵardy, atalǵan salada 147400 adam jumyspen qamtyldy. Bıyl kásipkerlikti qoldaýdyń biryńǵaı keshendi baǵdarlamasy sheńberinde bólingen 17,5 mlrd teńgege 1231 jobaǵa qoldaý kórsetilip, atalǵan baǵdarlamamen áleýmettik kásipkerlerdiń 20 jobasyna 100 mln teńge kóleminde memlekettik grant berildi.
«Aqtaý qalasyndaǵy ınjenerlik jelilerdiń 82%-y tozǵan. Bıyl qalanyń 25 shaǵyn aýdanynda uzyndyǵy 919 shaqyrymdy quraıtyn ınjenerlik jelilerge jańǵyrtý jumystary bastaldy. Josparǵa sáıkes jóndeýdiń birinshi kezeńinde, 2026 jylǵa deıin jalpy quny 20 mlrd teńgeni quraıtyn 19 joba iske asyrylady. Búginde qalanyń tómengi 6 shaǵyn aýdanynda 60 shaqyrym sý qubyry men káriz jelilerin jańǵyrtý jumystary júrip jatyr, nátıjesinde tozý deńgeıi 82-den 73%-ǵa túsedi. Oblystaǵy 790 shaqyrymdy quraıtyn jylý jelileriniń 60%-ynyń tozyǵy jetken. 2024–2026 jyldary «MAEK» mekemesine tıisti 22 shaqyrym magıstraldyq jylý qubyryn jańartý jobasy jasalyp, bıyl onyń teń jartysy jańartyldy», dedi oblys ákimi.
Aýyzsý máselesin kezeń-kezeńimen sheshý maqsatynda 2025 jylǵa deıin qýaty 140,5 myń tekshe metrdi quraıtyn 10 jobany júzege asyrý josparlanǵan, bul jumystar Memleket basshysynyń jiti baqylaýynda.
2024 jyly óńirdiń bilim júıesin qarjylandyrýǵa 211 mlrd teńge qarastyryldy. Keıingi 3 jylda óńirde oqýshylar sany 17 myńǵa artyp, mektep qajettiligi paıda boldy. Bıyl 6510 oryndyq 14 jekemenshik mektep, 4800 oryndyq 4 memlekettik mektep ashyldy, «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda oblysta 13 mekteptiń qurylysy júrip jatyr.
Oblysty damytýdyń 2021–2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary sheńberinde Munaıly aýdanynda 150 tósektik aýdandyq ortalyq aýrýhananyń qurylysy, Jańaózen qalasynyń «Kendirli» aýylynda dárigerlik ambýlatorııasynyń qurylysy aıaqtalyp keledi. Shetpe, Tájen, Quryq aýyldarynda alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin nysandar salynyp jatyr. Bıyl oblystyq jedel járdem stansasyna 5 dana reanımobıl tabystaldy.
Oblys ákimi óńirdegi ózekti másele sanalatyn eski temirjol vokzalyn rekonstrýksııalaý jumystaryn Úkimet qoldaǵandyǵyn, jóndeý-jańǵyrtý jumystary júrgiziletindigin, nátıjesinde vokzal táýligine 2,5 myń jolaýshy qabyldaı alatyn áleýetke ıe bolatyndyǵyn jetkizdi.
Úkimette ótken Mańǵystaý oblysyn damytýǵa arnalǵan jıynda 2027 jylǵa deıin týrıstik klasterdi damytýǵa baǵyttalǵan 167 mlrd teńgeniń 14 iri jobasyn iske asyrý josparlandy. Bul jobalar óńirdi, Aqtaýdy damytýǵa, turǵyndardyń áleýmettik áleýetin arttyrýǵa qajetti mańyzdy is-sharalar.
Mańǵystaý oblysy
