Sýret: planfact.io
Forým spıkeri, О́zbekstandaǵy «Biz Network» kompanııalar jelisiniń negizin qalaýshy Sardar Muhamedqalıev eki el arasyndaǵy dástúrli tatý kórshilik qarym-qatynastardy, ózara túsinistik pen strategııalyq áriptestikti atap ótti. «Eki halyqtyń tabıǵatynda da bir-birin tolyqtyratyn úndestikter jetedi. Ishki naryǵy da bir-birine tarlyq etpeıdi» deıdi Sardar Muhamedqalıev.
«О́zbekstan kásipkerleri Qazaqstan ekonomıkasyna, ásirese jeńil ónerkásip pen turmystyq tehnıka óndirisine ınvestısııa salsa, qazaq kásipkerleri kórshi eldiń qurylys segmentin baǵyndyrýǵa talpynys jasap jatyr. Bank naryǵynda básekelestik ósip keledi. Sońǵy ýaqytta nesıe kartalary segmentinde bir ýaqytta birneshe jańa oıynshy paıda boldy. Halyqqa kredıt berý bóliginde bankter negizinen shaǵyn nesıeni qoldanady, sondaı-aq birinshi kezekte shaǵyn jáne orta bıznesti qosa alǵanda, korporasııalar úshin usynystardyń sany ósip jatyr», deıdi ol.
Spıker О́zbekstanda ıslamdyq qarjylandyrý ónimderin damytýǵa erekshe nazar aýdardy. Birqatar kompanııa qazirdiń ózinde ıslamdyq qarjy ónimderin satady, onyń ishinde mýrabaha tájirıbesin qoldanady eken. Onyń sheńberinde qandaı da bir ózbek banki mámileniń kepili bolyp sanalady. Sondaı-aq avtomobılderdi bólip satý qyzmetteri tanymal, bul segmenttegi mámile sany jylyna 1 mln-ǵa jetedi. Onyń pikirinshe, elder arasynda sheshilmegen másele joq, tek ortaq mindetter bar.
Álemdik ekonomıka jáne halyqaralyq qatynastar ınstıtýtynyń dırektory Ákimjan Arýpov ta perspektıva men múmkindikter týraly aıtty.
«Birinshisi – tranzıttik-kóliktik, logıstıkalyq konsorsıýmdy damytý. Ortalyq Azııa – Uly Jibek jolynyń mańyzdy bóligi jáne bul konsorsıýmnyń damýy eń aldymen Ortalyq Azııanyń damýyna septigin tıgizer edi. Ekinshi múmkindik – eki eldiń jetekshiligimen óńirdiń sý-energetıkalyq konsorsıýmyn qurý. Bul jerde yntymaqtastyq jańa deńgeıge kóteriledi. Máselen, Qazaqstan men О́zbekstannan mamandardy, sondaı-aq ınvestısııalardy tarta otyryp, Qyrǵyzstan aýmaǵynda Qambar ata GES-in salý jobasy iske asyrylyp jatyr. Sý-energetıkalyq resýrstar men energetıkanyń ortaq naryǵyn qalyptastyrý úshin negiz paıda bolady, bul bizdiń ekonomıkalarymyzdy ózara saýdany damytýǵa ǵana emes, ekonomıkalyq kooperasııa men odan keıingi ıntegrasııanyń qandaı da bir negizderin qalyptastyrýǵa yntalandyrady», dep málimdedi ınstıtýt dırektory.
Memleketter ıntegrasııasynyń taǵy bir mysaly Túrkistan oblysyndaǵy ónerkásiptik kooperasııanyń halyqaralyq ortalyǵyn salý jobasy bolýy múmkin. Munda saýda ǵana emes, birlesken ónerkásiptik kásiporyndar da damıtyn bolady. Sonymen qatar ekonomıkanyń basqa da salalarynda bir-birimen úılestirip júrgizýge múmkindik beretin baǵyttar da barshylyq.
«О́zbekstanda da, Qazaqstanda da paıdaly qazbalar bar. Bul jerde biz bir-birimizge kómektese alar edik. Máselen, О́zbekstan tarapynan shekaralas óńirlerde ýrandy barlaý, ıgerý jáne óndirý sııaqty problemany sheshý úshin Qazaqstan mamandaryna suranys bar. Biz osy baǵytta birlesip jumys isteı alamyz», deıdi Arýpov.
Sarapshylardyń aıtýynsha, qazir О́zbekstandaǵy ınvestısııalyq klımatty oń dep baǵalaýǵa bolady. El basshylyǵy belgili bir sharalar qabyldaǵannan keıin – birinshi kezekte valıýtany aıyrbastaýǵa ruqsat bergennen keıin elge shetelden ınvestısııa belsendi túrde quıyla bastaǵan. Sońǵy 6-7 jylda sheteldik kompanııalar kóptep kelgen. Eger buryn «Procter & Gamble» nemese «Unilever» sııaqty álemdik alyptar elden ketip, tek dıstrıbıýtorlar arqyly jumys istese, qazir olar qaıta oralyp, О́zbekstanda keńselerin qaıta ashqan. Marketolog Azızbek Iýsýpovtiń aıtýynsha, sońǵy birer jylda ózbek jáne qazaq ınvestorlary qurylys, rıteıl naryǵyna kóptep qarjy sala bastady. Tipti qazaqstandyq kompanııalardyń biri teledıdardaǵy jarnama berýshilerdiń ondyǵyna kirip úlgergen. Onyń aıtýynsha, О́zbekstan naryǵy shynymen de óte erekshe jáne tipti oıyn erejeleri boıynsha da, tutynýshylardyń minez-qulqy boıynsha da bizdiń naryqtan erekshelenedi.
«Bizde monotildi el bar. Halyqtyń shamamen 97%-y ózbek tilinde sóıleıdi. Eger Qazaqstanda orys tiliniń kommýnıkasııadaǵy úlesi áli de bolsa joǵary bolsa, О́zbekstanda olaı emes. Teleshoýdyń 95%-dan astamy tek ózbek tilinde júredi. О́ńirlerdiń bir bóliginde, mysaly, Samarqand pen Buharada jergilikti halyq negizinen tájik tilinde sóıleıdi. Brendter tutynýshymen kommýnıkasııa qurǵan kezde mindetti túrde osyny eskerýleri qajet», deıdi sarapshy.
«BI Group» holdıngi ótken jyldyń sońynda Tashkentte óziniń alǵashqy jobasyn jarııalady. Munaı men sýdy tazartýǵa arnalǵan túrli hımııalyq reagentterdi óndiretin otandyq «EASY 860» kompanııasynyń da óz fılıalyn ashqany aqparat quraldarynda aıtylyp jatty. Qazaqstan bıznesmenderi úshin Samarqand, Buhara, Hıýa jáne Tashkent oblysyndaǵy týrıstik jobalar da tartymdy bolyp sanalady.
Forým spıkerleriniń biri, «BI Group» ókili Asan-Áli Jumabaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan men О́zbekstanda jyljymaıtyn múlik azamattar arasynda da, ınvestorlar arasynda da úlken suranysqa ıe. Qazaqstanda satyp alý-satý mámileleriniń sany О́zbekstandaǵydan ortasha alǵanda joǵary. 2023 jyly Qazaqstanda 371 myń turǵyn úı satyp alý-satý mámilesi jasalǵan, bul О́zbekstandaǵydan sál kóp (342 myń mámile). Turǵyn úı jyljymaıtyn múligine suranys eki elde de halyqtyń belsendi ýrbanızasııasy jáne ósýi esebinen yntalandyrylady.
«Eki eldiń qurylys ındýstrııasynda biraz erekshelikter bar. Kórshilerimiz qurylystyń bastapqy kezeńin qazaqstandyq ınvestorlarǵa tapsyrsa, ekinshi, úshinshi kezeńin ózderine tapsyrýǵa basymdyq beredi. Sebebi kórshi eldiń qurylysshylary bul baǵytta mamandanǵan jáne jumys kúshi de arzan. Ekinshi erekshelik, ózbek naryǵynda bizdiń eldegideı ıpotekalyq baǵdarlamalar az, biraz qozǵalys bar. Ipoteka naryǵyn nesıelendirýge múddeli ekinshi deńgeıli bankterdiń qatary ósip keledi. Demek qazaq ınvestorlaryna bıznesin ártaraptandyrýǵa da múmkindik bar degen sóz», deıdi Asan-Áli Jumabaev.
ALMATY
