Bıýdjet qarjysyn jymqyrǵandar jazasyn aldy

Zań ókili málimdegen­deı, shaharda qala prokýrory óki­mimen mobıldi toptar qu­ryl­ǵan. Olardyń qyz­meti – jasóspirimderge qatys­ty zań­buzýshylyqtyń aldyn alý ári olarmen kúresý. Mobıldi toptar jyl basynan beri júzdegen túngi reıd uıymdastyryp, balalaryn qadaǵalamaǵan ata-analardy ákimshilik jaýapkershilikke tartty. Qylmys jasaıtyn jas­óspirimder negizinen tolyq emes, turmysy tómen otbasynan shyǵady. Prokýratýra 1 300 osyn­daı otbasyn zerdelep, 500-ge jýyǵyna áleýmettik kómek kórsetýge atsalysty.

Shymkentte 237 mektep, 36 kolledj, 7 ýnıversı­tet bar. Prokýratýra tıis­ti sala ókil­derimen osy bilim berý uıym­da­rynda is-shara­lar ótkizip, oqýshy, stýdent­terdiń quqyqtyq saýatyn ashty. Qadalaǵaýshy organ mektep, kolledjdegi psıholog mamandardyń jumysyn tekserý barysynda psıholog-pedagogterge tapshylyq baryn, biliktiliginiń tómen ekenin anyqtaǵan. Osy­ǵan oraı jáne basqa da qu­qyq­buzýshylyq boıynsha mektep, kolledj dırektorlaryna ákimshilik jaýapkershilik jazasy qarastyryldy. «Kıberqadaǵalaý» birge jasóspirimderdi sýısıdke ıtermeleıtin saıttar men kompıýterlik oıyndardy buǵattady.

Turmystyq zorlyq-zom­by­lyqqa ushyraǵan jandar­ǵa kómek kórsetý maqsatyn­da prokýratýra jumyspen qamtý jáne áleýmettik qorǵaý bas­qarmasyna qarasty «Baqyt­ty januıa» ortalyǵynda arnaıy jobany qolǵa aldy. So­nyń nátıjesinde, turmystyq kıkiljińnen sharshaǵan otbasy múshelerine mamandar psıhologııalyq kómekter usyn­dy. Ásirese mamandar ata-analar men balalardyń arasyn jaqyn­das­tyrý, erli-zaıypty azamattardy bir-birimen jarastyrý baǵytynda kóp jumys atqardy. 11 aıda otbasy shyrqyn buzǵan 5 600 azamat ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Onyń ishinde 4 800 tulǵaǵa qatysty «qorǵaý nusqamasy» shyǵaryldy. Ony buzǵan 363 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Prokýratýranyń málimetinshe, bıyl turmystyq zorlyq-zombylyq boıynsha anyqtalǵan derekter sany 32-den 146-ǵa bir-aq ósken. Zań ókili B.Baıǵozıevtiń aıtýynsha, munyń basty sebebi otbasylyq quqyqbuzýshylyq pen qyl­mys­qa qatysty zań­na­manyń bıyl kúsheıtilýine baılanysty bolǵan.

Sonymen qatar Shymkent qalasy boıynsha ekonomıkalyq tergep-tekserý departamentiniń shtab basshysy Dáýren Turǵynbaı atqarylǵan jumysqa qa­tys­ty esep berdi. Maman má­lim­degendeı, departamenttiń áýelgi jumysy «Atameken» kásipkerler palatasymen birge arnaıy memorandým túzdi. Sonyń aıasynda dóńgelek ústel májilisteri, jeke qabyldaý uıymdastyryldy. Osy kúnge deıin kásipkerler palatasynda 9 jınalys ótkizildi. Onda bıznes ókilderiniń quqyqtary qaralyp, zań turǵysynan keńes berildi. Sondaı-aq 10 jeke qabyldaý uıymdastyrylyp, 20 kásipkerdiń aryz-shaǵymy qaraldy.

Departament sheshken máse­lelerge kelsek, azyq-túlik salasynda qyzmet etetin kásip­kerdiń elektr energııasyna tóleıtin tarıf quny 41 teńgeden 31 teńgege tómendetildi. Shaharda balalar jaıalyǵynyń jalǵan kóshirmesin jasaǵan alaıaqtar ustalyp, olardyń isi sotqa joldandy. Osyndaı derekpen turmystyq hımııanyń kontrafaktilik túrlerin shyǵarǵan top anyqtalyp, 25 mln teńgeden asa keltirilgen zalal shyǵyny óndirildi. Departa­ment halyq kóp shoǵyrlana­tyn aımaqtarda ár toqsan saıyn uıymdastyrylatyn «Halyq zań­geri» aksııasyna qatysyp, turǵyndarǵa kerekti zańgerlik keńester berip keledi. 11 aıda tergep-tekserý organy 133 aryz-shaǵym qarap, 100-den astamy oń nátıjemen sheshildi. «Bıznesti qorǵaý» jobasy aıasynda departament tabaldyryǵyn tozdyratyn kásipkerler sany kúrt azaıǵan.

Atalǵan zań mekemesinde búginde birneshe ilkimdi bastama qolǵa alynǵan. Birinshiden, tergeý áreketteri beıne­jaz­ba arqyly júrgiziledi. Bul sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alýǵa kómektesedi. Ekinshiden, barlyq ekonomıkalyq is negizinen elektrondyq formatta tirkeledi. Úshinshiden, tergeý rásiminen tys kásipkerler­den qujattar suratýǵa ty­ıym salyndy. Tórtinshiden, ter­geý prosesine shaqyrý eki esege qysqardy. Osyndaı refor­ma­lardyń nátıjesinde, sotqa deıingi tergep-tekserýge tar­tylǵan kásipkerler sany 90 paıyzǵa azaıdy. Qazir olar sa­lyqtyq ákimshiliktendirý aıasynda tergelip jatyr.

«Biz anyqtaǵan quqyqbuzý­shylyqtyń qurylymyna qara­saq, qozǵalǵan istiń 80 pa­ıyzǵa jýyǵy «obnal» fır­malarǵa, qarjylyq pıramıdalardy uıym­dastyrýshylarǵa, zańsyz oıyn bıznesine, zańsyz alkogol ónimderin óndirýshilerge, kontrafaktilik ónimderdi jasaý­shylarǵa qatysty tergeý­lerden turady. Bul sýbek­tilerdi bıznesmender qataryna jatqyzýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni olar ne salyq tólemeıdi, ne áleýmettik mindettemelerdi oryndamaıdy. Sondyqtan bizdiń negizgi mindetimiz – zańsyz áreketke baratyn osyndaı toptardy anyqtaý», dedi D.Turǵynbaı.

Mamannyń aıtýynsha, departament qalany jylýmen qamtamasyz etýshi «Qýat­jylý­ortalyq-3» kommý­nal­dyq mem­lekettik kásiporny bas­shy­larynyń bıýdjet aq­shasyn jymqyrý derekterin anyqtaǵan. Olar qurylys­tyń smeta qunyn ádeıi ósirip, istelmegen jumysty istedik dep shahardyń jylý men elektr jelilerin aýys­tyrýǵa bólingen 1,1 mlrd teńge qazyna qarjy­syn jep qoıǵan. Laýazymdy tulǵalar qarajatty jylys­tatý úshin «qolma-qol aqsha jasaýshylar» tobymen aýyz jalasqan. Bul top 7 paıyz aqshalaı syıaqyǵa 24 kásiporyn arqyly shot-faktýra sekildi jalǵan qujattar usyn­ǵan. Osy alaıaqtyq áreketti iske asyr­­­ǵan­dar Astana men Shymkent qalalarynan jeke úı men pá­ter­ler, basqa da jyljymaı­tyn múlikter satyp alyp, bank shottaryna 50 mln teńge salǵan. Olardyń barlyq qyl­mysy áshkere bolyp, energetıka basqarmasynyń laýazymdy tulǵalary, kommýnaldy kásiporyn men jetkizý­shi mekemelerdiń basshylary 2 jyl­dan 7,5 jyl merzimge sot úki­­mimen bas bostandyǵynan aıy­ryldy.

Jalpy, bıýdjet salasynda jyl basynan 12 qylmystyq is anyqtalyp, olardyń jeteýi sotqa joldansa, qalǵan beseýi – óndiriste.

ShYMKENT