Sarapshylardyń paıymynsha, sammıt óte tıimdi ótti. Uıymnyń álemdegi senim men turaqtylyqty jaqtaıtyny anyq aıtyldy. Sonyń nátıjesinde qabyldanǵan Astana deklarasııasynan bastap memleketter basshylarynyń sheshimderi men málimdemelerine deıingi barlyq 25 qujat osyny dáleldeıdi. Qazaqstan astanasynda ótken kezdesýdiń mańyzdy oqıǵasy Belarýstiń ShYU-ǵa múshe bolý rásiminiń aıaqtalýy boldy.
ShYU-ny odan ári damytýdyń negizgi baǵyttaryn Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «ShYU plıýs» formatyndaǵy sammıtte jáne otyrysta sóılegen sózinde málim etti. Ol Qazaqstan 2023-2024 jyldary ShYU-ǵa tóraǵalyq etken el retinde sandyq, týrızm, energetıka jáne bıznes forýmdardy, sondaı-aq ShYU Jastar keńesiniń otyrysyn qosa alǵanda, ártúrli deńgeıdegi 150-ge jýyq is-shara ótkizgenin eske saldy. Jan-jaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytý da mańyzdy boldy.
«Qazaqstannyń ǵylymı álemi úshin «ShYU elderiniń rýhanı kıeli oryndary» jobasyn júzege asyrýdyń mańyzy kem emes, onyń aıasynda Túrkistan qalasynda «Altyn Orda jáne onyń murasy» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa uıymdastyryldy. Konferensııa da, jalpy joba da tarıhty, murany, ótkenniń ortaq paraqtaryn zerdeleýde ǵalymdardyń tyǵyz ári tıimdi yntymaqtastyǵyn qamtamasyz etýdiń mańyzdy quraly bolyp tabylady», deıdi tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkitbaı Aıaǵan.
Talqylaýǵa qatysýshylardyń sany jaǵynan Astana sammıti buryn-sońdy bolmaǵan oqıǵa boldy. Ol alǵash ret memleketter basshylary keńesiniń otyrysy jáne «ShYU plıýs» otyrysy formatynda ótti.
Otyrystarǵa uıymǵa múshe 10 memleket – Úndistan, Iran, Qazaqstan, Qytaı, Qyrǵyzstan, Pákistan, Reseı, Tájikstan, О́zbekstan, Belarýs, sondaı-aq baqylaýshy memleketter, dıalog boıynsha seriktester, qurmetti qonaqtar – Mońǵolııa, Ázerbaıjan, Katar, BAÁ, Túrkııa jáne Túrkimenstan qatysty. Sammıtke sondaı-aq BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh, AО́SShK, UQShU, EEK, TMD, EYU, IOSB jetekshileri qatysty.
Kezdesýdiń basty saıası qujaty Astana deklarasııasy boldy. Onda ShYU-nyń ózekti halyqaralyq jáne óńirlik máseleler boıynsha ustanymy baıandalady, uıymnyń ótken kezeńdegi qyzmeti qorytyndylanady jáne ony damytýdyń odan ári baǵdarlary aıqyndalady.
Qujat uıymnyń halyqaralyq jáne aımaqtyq damý problemalaryn sheshýdegi qarama-qaıshylyqty kózqarastardy boldyrmaıtyn baǵytqa beıildiligin rastaıdy. ShYU halyqaralyq qaýipsizdik salasyndaǵy saıası jáne dıplomatııalyq sharalarǵa balamanyń joqtyǵyna nazar aýdara otyryp, ádiletti beıbitshilik formýlasyn ujymdyq izdeý prosesin bastaýdy usynady.
Astana sammıti de uıymdy reformalaýdyń jańa betin ashty. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde «zulymdyqtyń úsh kúshimen» – terrorızmmen, separatızmmen jáne ekstremızmmen, esirtki quraldarynyń, psıhotroptyq zattar men prekýrsorlardyń zańsyz aınalymymen birlesip kúresýdiń mańyzdylyǵyna erekshe nazar aýdardy. ShYU aldynda jahandyq ekonomıkalyq jobalardy júzege asyrýda úlken mindetter tur. Osyǵan baılanysty uıymnyń jobalyq qyzmetin qarjylyq qamtamasyz etý tetikteri týraly sheshim qabyldandy.
«Zertteýshi retinde 18-19 ǵasyrlar Eýropanyń iri elderiniń absolıýtti ústemdik etý kezeńi bolǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Bul «sýper derjavalar» álemniń taǵdyryn sheship qana qoımaı, sonymen qatar jańa tehnologııalardyń negizgi jetkizýshileri boldy. Biraq zaman ózgerip jatyr. Al búginde «bılik ortalyǵy» belsendi damyp kele jatqan shyǵys aımaqtarǵa senimdi túrde aýysyp jatyr. Al ShYU munyń aıqyn dáleli. Búginde munda orasan zor demografııalyq áleýet jınaqtalyp, jańa tehnologııalyq habtar paıda bolyp, biregeı ósý núkteleri qalyptasyp jatyr», dep atap ótti B.Aıaǵan.
Qazaqstannyń ShYU-daǵy negizgi oıynshylardyń birine aınalýǵa tolyq múmkindigi bar. HHI ǵasyr jańa talaptar qoıyp, jańa mindetter týǵyzýda, al ShYU sııaqty uıymdar osy ózgermeli jaǵdaılarda tıimdi ekonomıkalyq jáne saıası qarym-qatynastardy senimdi túrde damytyp otyr.
Bálkim, búginde ShYU-nyń qatysýynsyz álemdik saıasattyń mańyzdy máseleleriniń eshqaısysyn sheshý múmkin emes. Qazaqstannyń óńirlik derjava retindegi mindeti – qurylymnyń áleýetin nyǵaıtýǵa jáne iske asyrýǵa, osy birlestiktiń praktıkalyq tıimdiligin arttyrýǵa úles qosý.
