Shahta tynysymen taıaýda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta tanysty. «Bolashaqta» elimizdiń jahandyq ferroqorytpa naryǵyndaǵy jetekshi ornyn saqtap qalýǵa septespek. Jańa ken orny tolyqqandy avtomatty júıemen jaraqtandyrylyp, zamanaýı qurylǵylarmen jabdyqtalǵan. Ken óndirýge arnalǵan burǵylaý baǵdarlamasy ornatylǵan, avtomatty basqarý rejiminde jumys isteıtin, jer betinen qashyqtan basqarý múmkindigi bar jańa, ónimdiligi joǵary «aqyldy» burǵylaý qondyrǵylary búkil tapsyrmany múltiksiz oryndaıdy. Sonymen qatar mashınıstiń basqarýyn múlde qajetsinbeıtin, túgeldeı avtomatty baǵdarlamamen júıelengen kóterý mashınalary qanshama adamnyń eńbegin atqarady. Munyń bári qyzmetkerler qaýipsizdigin qamtamasyz etip, eńbek ónimdiligin arttyrady.
ERG dırektorlar keńesiniń tóraǵasy jáne bas atqarýshy dırektory Shýhrat Ibragımovtiń aıtýynsha, kompanııa jumysyn bastaǵaly bergi 30 jylda otandyq kásiporyndar árqashan basymdyqqa ıe boldy jáne keleshekte de osylaı bola bermek.
«Bul – biz maqtana alatyn tarıh. Búginde ERG – álemdegi eń iri ferrohrom óndirýshilerdiń biri. О́ndiriletin ken, baıytylǵan konsentrat pen shekemtastar 100% kóleminde Aqtóbe jáne Aqsýdaǵy zaýyttarymyzdyń ferroqorytpa peshterine jóneltiledi. Biz ferroqorytpa baǵytyn damyta beremiz. Al jańa «Bolashaq» shahtasynyń iske qosylýy ERG-ge óndiris kólemin arttyryp, álemdik naryqtaǵy jetekshi ornyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Jańa «Bolashaq» shahtasy – qara metall óndirýdegi eń kúrdeli ınjenerlik joba. Bul álemdik deńgeıdegi geologııalyq mindet jáne biz ony júzege asyra aldyq», dedi Sh.Ibragımov.
Shahta «Mıllıonnoe» jáne «Almaz-Jemchýjına» ken oryndaryndaǵy hrom kenin óndiredi. Mundaǵy taý-ken massıvi kúrdeli taý-ken geologııalyq jaǵdaıymen erekshelenedi. Bul jerde elimizdegi qara metall óndiretin eń tereń shahta oqpany ornalasqan. Ol bir shaqyrymnan astam tereńdikte.
«Bul – birshama shyǵyn jumsalǵan, sonymen birge aýqymdy aıryqsha joba. Biz ferroqorytpa óndirisin arttyramyz. О́ndiriske shıkizat kerek, sondyqtan «Bolashaq» shahtasynyń iske qosylýy strategııalyq turǵydan da, «Qazhromnyń» ferroqorytpa zaýyttarynyń turaqty jumysyn qamtamasyz etý turǵysynan da erekshe mańyzdy. Tyń joba Hromtaý úshin de, el ekonomıkasy úshin de asa paıdaly. Sebebi jerastynan qazylyp alǵan árbir jańa tonna shıkizat jerústine shyǵarylǵannan keıin jergilikti turǵyndardyń turaqty jumys orny, olardyń otbasynyń ál-aýqaty, elimizdiń jaımashýaq ómiri beınesinde halyq ıgiligine qyzmet qylady. Shahta qurylysynda álemdegi jetekshi kompanııalardy jumysqa tarttyq. Qazý jumystaryn óte jedel atqarýǵa kómektesken aldyńǵy qatarly tehnologııalar elimizde tuńǵysh ret qoldanylǵanyn da aıta ketýimiz kerek», deıdi «Qazhrom» TUK» AQ bas dırektory Sergeı Prokopev.
ERG-diń 30 jyldyǵy qarsańynda paıdalanýǵa berilip jatqan shahta tarıhy tym áriden bastalady. Vıktor Tıl 1977 jyldyń aqpanyn jaqsy biledi... Sol kezde Soltústik Jeldetkish biligindegi alǵashqy qazyqtar qaǵylǵan bolatyn. Sóıtip, «Sentralnaıa» shahtasynyń qurylysy bastalyp, keıin onyń ataýy «Qazaqstan Táýelsizdiginiń 10 jyldyǵy» dep aýystyryldy.
«Keńes odaǵy ydyraǵan kez óte aýyr tıdi. Sondaı ótpeli kezeńde bizge shahta kerek pe degen saýal da týyndady. Qýanyshqa oraı, shahta jabylǵan joq, 1999 jyly mıllıon tonna, 2001 jyly 2 mıllıon tonna alyndy. Bes jyldan soń shahta óziniń jobalyq qýatyna jetti. Sol ýaqytta ekinshi kezektegi shahta qurylysy qatar júrgizilip, ol búginde jeke sehqa aınalyp, «Bolashaq» ataýyn ıelenip otyr», deıdi qıyn da qyzyq kezeńderdiń kýágeri Vıktor Tıl.
«ERG Capital Projects» ókili Sergeı Sergıenko kótergish mashınalardy jetkizýshi kompanııanyń qol jetimdi resýrstardyń bolmaýyn alǵa tartyp, iske qosýdy 2025 jyldyń mamyryna aýystyrmaqshy bolǵanyn da aıtady.
«Biz ol kezde basqa kompanııany kómekke shaqyrdyq. Olar baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi basynan qaıta jazyp, ornatyp, iske qosyp berdi. Sóıtip, mashına jobalyq kórsetkishterin oryndaı bastady. Qazir turaqty, ornyqty jumys istep jatyrmyz», deıdi.
Jańa shahtadaǵy alǵashqy jumysqa tájirıbeli uńǵylaýshy Erlan Bıtanovtyń brıgadasy kiristi.
«Dóń taý-ken baıytý kombınatynyń shahtasynda jumys istegenime 20 jyl boldy. Sondyqtan salystyrmaly túrde aıta alatynym bar. Munda úderisterdiń mehanıkalandyrý deńgeıi joǵary. Zamanaýı mashınalarmen jabdyqtalǵan – ózdiginen júretin tehnıkalar bar. Osylaısha, adamdardyń jumysy jeńildeıdi. Iаǵnı jumysshylar tehnıka operatorynyń rólin atqarady. Mundaı zamanaýı tehnıkanyń bolýy jumysshylardyń kenjar alańynda júrý paıyzyn tómendetedi. Demek eńbek qaýipsizdigi artady degen sóz», deıdi Erlan Bıtanov.
«Bolashaq» shahtasynyń qurylysy – aýqymdy joba. Kompanııa ókilderiniń sózinshe, mundaı keń kólemdegi óndiris orny keńes zamanynan beri salynbaǵan. Shahta qurylysy 20 jylǵa sozylyp, osy ýaqyt aralyǵynda 23 myń metrden astam tik jáne kóldeneń taý-ken uńǵymalaý jumystary júrgizildi. Qurylys kúrdeli taý-ken-geologııalyq jaǵdaıda júrgizilgendikten kez kelgen merdiger báıgege basyn tigip, táýekelge bara almas edi. Degenmen túptiń túbinde bári de sátimen aıaqtalyp, aýqymdy shahta qoldanysqa berilip otyr.
Osynaý alyp ken ornynyń áleýeti qandaı degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. Qazirge deıin belgili bolǵan derekter boıynsha, shahtadaǵy qor kólemi 160 mln tonna hrom rýdasy bar. Munda 1 200 metrlik álemdegi eń tereń oqpan ornalasqan. Aldaǵy 30 jyl kóleminde jalpy uzyndyǵy 360 shaqyrym bolatyn jalpy taý-ken jumystary júrgiziledi dep kútiledi.
Mamandardyń aıtýynsha, shahtada joǵary ónimdilikti, ken óndirýdiń selektıvtiligin, joǵary ekonomıkalyq kórsetkishterdi jáne tómen tehnologııalyq táýekelderdi qamtamasyz etýge múmkindik beretin úsh negizgi ıgerý júıesi qoldanylady. Olar – kendi tómengi deńgeıli qazý ádisi, ózdiginen júretin jabdyqty qoldaný arqyly blokty qazý ádisi jáne óndirilgen keńistikti toltyrý ádisi. Shahta ataýyn «Qazhrom» kompanııasynyń ınstagram akkaýntynda júrgizilgen baıqaý nátıjesinde, kompanııa qyzmetkerleriniń ózderi tańdaǵan.
«Memleket basshysy Joldaýda «óńirlerdegi jańa ósý núktelerin damytý mańyzdy» dedi. Top jumys istep kele jatqan 30 jyl ishinde otandyq kásiporyndar ERG úshin ár kez basymdyqta boldy jáne bul úrdis jalǵasyn tabady. Bıyl ferroqorytpa óndirisi boıynsha tarıhı rekordtyq kórsetkishke – 1,8 mln tonnadan astam mejege qol jetkizýdi josparlap otyrmyz. Odan keıingi mindet – 2 mln tonnadan astam ferroqorytpa deńgeıin baǵyndyrý», deıdi Shýhrat Ibragımov.
2004-2018 jyldary «Qazhrom» bas dırektory qyzmetin atqarǵan Vıktor Tıldiń aıtýynsha, «Bolashaqty» otandyq hrom ónerkásibiniń basty jetistigi dep ataýǵa tolyq negiz bar.
«Men buryn bizdiń rýdamyz 100 jylǵa jetedi dep aıtyp júrdim. Hromtaýda jumys isteıtin nemere, shóberelerimiz de jumyssyz qalmaıdy. Keńes zamanynda qolmen atqarylatyn jumys óte kóp boldy. Mundaı eńbektiń úlesin azaıtyp, ózdiginen jumys isteıtin qurylǵylarǵa qashan qol jetedi dep armandaıtynbyz. Qazir shahtadaǵy jumys – barlaýdan bastap negizgi jumysqa deıin túgel sıfrlandyrylǵan. Buryn jobany júzege asyrý úshin aptalap kútetin bolsaq, qazir tıisti nátıjeni birneshe saǵattan keıin kórýge múmkindik bar. Injenerlik daıyndyq tásili de múldem basqasha», deıdi ol.
Merdiger kompanııanyń taý-ken óndirisi jónindegi jetekshisi Jak Bıýkmannyń aıtýynsha, «Redpath» kompanııasy búkil álem boıynsha jerasty nysandaryn salýmen aınalysady. Onyń sózinshe, Dóń taý-ken baıytý kombınatynyń shahtasy asa kúrdeli taý-ken geologııalyq jaǵdaıyna baılanysty erekshelenedi. Munda túsken árbir jumysshy fantastıkalyq jumys atqarady deıdi maman.
Búginde «Qazhrom» TUK» AQ elimizdiń metallýrgııa salasynda strategııalyq ról atqarady jáne 19 myń el azamatyn jumyspen qamtamasyz etip otyr. Kompanııa óndiriletin barlyq kendi syrttan shıkizat satyp almaı-aq, tolyǵymen óńdeıdi. Jer qoınaýyn barlaýdan bastap, paıdaly qazbalardy óndirý jáne baıytý, joǵarǵy qosymsha qunymen ónim shyǵaratyn metallýrgııalyq óndiristen turatyn taý-ken-metallýrgııalyq klasteriniń tolyq sıklin qalyptastyrǵan. Kompanııa jylyna 5,2 mln tonna hrom kenin, 1,7 mln tonna ferroqorytpa óndiredi.
