– 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha qandaı strategııalyq maqsattarǵa qol jetkizdińizder?
– Biz sandarmen sóılegendi jaqsy kóremiz, jalpy kásipkerlikti qoldaý baǵyty boıynsha qarjylandyrý kólemi bıyl 3,46 trln teńgege jetti. Bıyl holdıngtiń qatysýymen 19 iri ónerkásiptik jáne ındýstrııalyq joba, 90 eksportqa baǵyttalǵan óndirýshi, 25 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi biz arqyly qoldaý tapty. Agroónerkásip keshenin damytý baǵyty boıynsha 676 mlrd teńge bólindi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 41%-ǵa joǵary. Kóktemgi egis pen egin jınaý naýqany aıasynda 323,8 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde, 5,3 myń aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshisi qarjylandyrylyp, 5,1 mln gektar jer óńdeldi. 5% jeńildikpen lızıngke berý baǵdarlamasy aıasynda 12 myńǵa jýyq aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men jabdyqtary satyp alyndy. El azamattaryna ıaǵnı, kásipkerlerge kórsetilgen bul qamqorlyq Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda, Úkimettiń tikeleı qoldaýymen júzege asyrylǵanyn aıtýymyz kerek.
– Elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigine tikeleı áser etetin sala – aýyl sharýashylyǵy. Bul baǵytta qyzmettiń tıimdiligin arttyrý úshin qandaı sharalar qabyldandy?
– Jyl basynda Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasymen kóktemgi egis pen egin jınaý jumystarynyń ýaqtyly júrgizilýi úshin fermerlerge 5 paıyzdyq mólsherleme deńgeıinde «Keń dala 1» baǵdarlamasymen nesıe bergenbiz. Nátıje jaman bolǵan joq. Joba barysyndaǵy keıbir máseleli tustardy zerdeleı otyryp, ýaqyt boıynsha utylyp qalmaıyq dep, bıyl osy baǵdarlamany «Keń dala 2» degen ataýmen qarasha aıynda iske qostyq. Munyń tıimdiligi fermerler keler kóktemge daıyndyqtaryn búginnen bastaıdy, ıaǵnı jer óńdeýge arnalǵan tehnıkalaryn rettep, janar-jaǵarmaılaryn daıyndap otyrady. Kún jylyp, qar erigen kezde aqsha izdep shapqylap júrmeıdi.
Sondaı-aq agroónerkásip salasyndaǵy kásipkerlerge kóktemgi egis pen egin jınaý jumysyna arnalǵan nesıe boıynsha qajettilik týyndaǵan jaǵdaıda Damý qory arqyly 85%-ǵa deıin kepildik berý jalǵasady. Bul qural agrobıznesti qarjylandyrý jolyn jeńildetedi. 2025 jyly 600-ge jýyq jobaǵa 140 mlrd teńge nesıe men 119 mlrd teńge kepildik beriledi dep kútilýde. Sonymen qatar «Damý» qoryn kepildik berý qoryna aınaldyrsaq degen baǵytta jumys istep jatyrmyz. Bul – Holdıngtiń 2024-2033 jyldarǵa arnalǵan strategııasyndaǵy negizgi mindetteriniń biri.
Qazirgi tańda jalpy bankter agrosalaǵa nesıe berýge daıyn, alaıda táýekelge barýǵa qorqaqtaıdy. Al kásipkerler kepilzat jetkiliksiz bolǵandyqtan, nesıe ala almaı jatady. Osyndaı sátte kepildik berý qorlary kómekke kelý kerek. Olar bank pen kásipkerdiń arasynda dáneker rólin atqarady, bul álemde bar tájirıbe.
Kepildik berý júıesi aıasynda ekinshi deńgeıli bankterdiń, halyqaralyq qarjy uıymdarynyń jáne iri korporasııalardyń qatysýyn qarastyryp jatyrmyz. Bul óńirlik baǵdarlamalar men turaqty damý salalaryn qarjylandyrýdy keńeıtýge jol ashady. Kepildik berý qory salalyq shekteýlersiz jumys istep, ekonomıkanyń barlyq sektoryn qoldasa degen josparymyz bar.
Mysaly, 2023 jyly 8,2 myńnan astam joba 363 mlrd teńge kóleminde kepildik alǵan. Aldyn ala esepteýler kórsetkendeı, eger kepildik berý qorynyń jumysyn júıelesek, qazirgi memlekettik qarjylandyrý kólemin saqtaı otyryp jáne qosymsha qarjy kózderin tartý arqyly 2028 jylǵa qaraı kepildik portfelin 1 trln teńgege deıin ulǵaıtýǵa múmkindik týady. Olaı bolsa jyl saıyn shamamen 50 myńnan astam jobany qoldaýǵa shamamyz jeter edi. Bul qazir qamtylyp otyrǵan kásipkerler sanynan bes ese kóp. Eń bastysy, bıýdjetten bólinetin qarajat kólemi ózgerissiz qalady.
– Halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý de sizderdiń salalaryńyz emes pe? «Otbasy bank» jaıynda ne aıtasyz?
– «Otbasy bank» – bizdiń enshiles uıymdarymyzdyń biri retinde ekonomıkalyq turǵydan belsendi, halyqtyń baspanaly bolýyna múmkindik beretin baǵdarlamalardy sátti júzege asyryp keledi.
2024 jyly aldymyzǵa aýqymdy mindet qoıdyq – «Naýryz» jáne «Otaý» baǵdarlamalarynyń jalpy kólemi 450 mlrd teńgeni qurady. «Otaý» baǵdarlamasy 2024 jyldyń 1 naýryzynda iske qosyldy. Qazirgi tańda jalpy somasy 48,4 mlrd teńgege 2 227 zaım berildi. Qosymsha 106 zaım rásimdelý satysynda. Al 25 sáýirde bastalǵan «Naýryz» baǵdarlamasy da úlken nátıje kórsetip, 4 558 zaım berilip, onyń jalpy somasy 120,5 mlrd teńgege jetti.
Halyq tarapynan baǵdarlamalarǵa erekshe qyzyǵýshylyq bar. Osyǵan baılanysty qyrkúıek aıynda «Naýryz» baǵdarlamasyna qosymsha qatysýshylardy qabyldaýdy bastadyq. 17 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha jalpy somasy 245,9 mlrd teńgege 9 779 zaım berildi. Onyń 88%-y bastapqy turǵyn úı satyp alýǵa baǵyttalǵan. Bul baǵdarlamalar azamattardyń baspana jaǵdaıyn jaqsartyp, jańa turǵyn úıge qol jetkizýine múmkindik berip otyr.
– «Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy» AQ turǵyn úı qurylysynda aıtarlyqtaı nátıjeler kórsetip keledi. Osy jyldyń negizgi jumys qorytyndylary men turǵyn úı máselelerin sheshýge qosqan úlesi týraly aıtyp berseńiz.
– «Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy» AQ arqyly 2024 jyly turǵyn úı qurylysyna kórsetilgen jalpy qoldaý kólemi 642,2 mlrd teńgege jetti.
Kompanııa jumysynyń negizgi baǵyttarynyń biri – satyp alý quqyǵymen jaldamaly turǵyn úı usyný. Bıyl Jergilikti atqarýshy organdardyń (JAO) oblıgasııalary 272 mlrd teńgege satyp alyndy. Osy qarajat esebinen ákimdikter kezekte turǵan azamattar úshin 17,3 myń páter satyp alýdy josparlap otyr.
JAO oblıgasııalaryn satyp alý arqyly 165,1 mlrd teńge kóleminde qarjy bólindi. Nátıjesinde, bıyl 6,5 myń páter paıdalanýǵa berildi, al jyl sońyna deıin bul kórsetkish 9,5 myńǵa deıin jetedi dep kútilýde. Bul – turǵyn úı kezeginde turǵan azamattardyń baspana máselesin sheshýge jasalǵan naqty qadam.
– Bıyl «Báıterektiń» qoldaýymen qansha joba iske asyryldy?
– 2024 jyldyń 11 aıynda óńdeý ónerkásibi men aýyl sharýashylyǵynda jalpy quny 261 mlrd teńge bolatyn 42 ınvestısııalyq joba iske qosyldy. Onyń ishinde «Agrarlyq nesıe korporasııasy» jelisi boıynsha – 22, «О́nerkásipti damytý qory» jelisi boıynsha – 15, «Qazaqstan Investment Corporation» arqyly – 4 joba, al «Qazaqstan Damý banki» jelisi boıynsha 1 joba júzege asty. Osy jyldyń esebinde óńdeý ónerkásibinde jalpy quny 122 mlrd teńge bolatyn taǵy 14 ınvestısııalyq jobany iske qosý kútilýde.
– Holdıngtiń halyqaralyq yntymaqtastyǵyn keńeıtý úshin qandaı qadamdar jasaldy?
– Elimizdiń negizgi damý ınstıtýty retinde «Báıterek» holdıngi ekonomıkamyzdyń kólemin eki eseleý jónindegi mańyzdy mindetti júzege asyrýda basty ról atqarady. «Qazaqstan Damý banki» arqyly biz 717,2 mlrd teńge somasyna 18 iri ınvestısııalyq jobany qarjylandyrdyq. Budan bólek, ınjenerlik jelilerdi salý men jańǵyrtý úshin 300 mlrd teńgege deıin jeńildetilgen qarjylandyrýdyń jańa tetigin iske asyryp jatyrmyz.
2024-2026 jyldary agroónerkásip kesheni, óńdeý ónerkásibi, ınfraqurylym jáne eksporttyq operasııalardy qamtıtyn ártúrli sektorlarda jalpy quny 26,6 mlrd eýrony quraıtyn 700 jobany júzege asyrý josparymyzda bar.
– Suhbatyńyzǵa rahmet. Jumystaryńyzǵa sáttilik tileımiz!
Áńgimelesken –
Abaı AIMAǴAMBET,
«Egemen Qazaqstan»
