Keńeste Prezıdenttiń ekologııalyq tepe-teńdikti saqtaý jáne turaqty ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý tapsyrmalarynyń oryndalý barysy qaraldy. Almaty qalasy, Shyǵys Qazaqstan jáne Qaraǵandy oblystary ákimderiniń «jasyl ekonomıka» ındıkatorlaryna qol jetkizý baǵytyndaǵy josparly is-sharalar týraly baıandamalary tyńdaldy.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń deregine súıensek, elimizdiń 15 qalasynda aýa shamadan tys lastanǵan, ásirese Almaty men Qaraǵandy qalalarynda lastaný deńgeıi óte joǵary.
Almaty ákimi Erbolat Dosaev Premer-mınıstrge «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý jónindegi is-sharalar josparyn iske asyrý barysy týraly baıandady. Qazirgi tańda aýanyń lastanýyn azaıtý, orman qoryn damytý, sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný men qaldyqtardy basqarý, ESG-qaǵıdattaryn engizý jáne «jasyl» oblıgasııalar shyǵarýǵa basymdyq berilip otyr.
Mamandardyń esepteýinshe, Almaty aglomerasııasynda aýaǵa shyǵarylatyn zııandy zattardyń jalpy kólemi 225,2 myń tonnaǵa jetedi, onyń shamamen 84%-y megapolıstiń ózine tıesili. Qalada zııandy qaldyqtardyń eń kóp úlesin, ıaǵnı 60%-yn avtokólikter, al 27%-yn ónerkásip kásiporyndary shyǵarady. Ákim Almatyda Atmosferalyq aýany qorǵaýdyń jańa erejeleri ázirlengenin, ol 2025 jyldyń birinshi toqsanynda Máslıhattyń qaraýyna usynylatynyn atap ótti. Olar jyljymaly jáne stasıonarlyq kózderdi qatań retteýge múmkindik beredi.
Almaty qalasynyń aýasyna avtokóliktiń teris áserin azaıtý maqsatynda 2024 jyldan bastap dızel otynymen jumys isteıtin qoǵamdyq kólikti satyp alýǵa tyıym salyndy. Osy jyldyń qorytyndysy boıynsha trolleıbýs parki 100%-ǵa jańartyldy, avtobýs parkin jańǵyrtý 2025 jyly odan ári jalǵasady. Bul rette, elimizdegi elektromobılderdiń 58%-y Almatyda tirkelgen.
Sondaı-aq Erbolat Dosaev Memleket basshysynyń «Almaty – baq-qala» mártebesin jandandyrý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý barysy týraly baıandady. 2030 jylǵa deıin 2,5 mln jasyl jelek otyrǵyzý jol kartasyna sáıkes, 2023–2024 jyldar kezeńinde megapolıste 643 myń aǵash kósheti otyrǵyzyldy. Sonymen qatar Jasyl jelekterdi qorǵaý men kútip-ustaýdyń jańa erejelerine sáıkes, sýarý júıesin mindetti túrde júrgizý normasy engizildi. Osynyń nátıjesinde 2 jyl ishinde 500 km avtosýarý jáne tamshylatyp sýarý jelileri ornatyldy.
Shyǵys Qazaqstan oblysynda 2030 jylǵa deıin jalpy qýaty 74,3 MVt bolatyn 5 GES salý josparlanǵan. Búgingi tańda oblysta qýaty 1,6 GVt bolatyn 8 energııa óndirýshi uıym jumys isteıdi, jańartylatyn energııa kózderi jalpy kólemniń 4%-yn alady. Sý resýrstaryn basqarýǵa qatysty búgingi tańda egin alqaptarynyń 856 myń gektary tamshylatý ádisimen sýarylady. Bıyl halyqty turaqty túrde sýmen qamtamasyz etý úshin quny 15,4 mlrd teńgeni quraıtyn 26 jobanyń 11-i iske qosyldy, 15 joba boıynsha jumystar 2025 jyly jalǵasady. Aýyl turǵyndarynyń 98,3%-y úshin taza aýyz sýmen qamtamasyz etetin 220 shaqyrymnan astam sý qubyry jelileri salyndy jáne jańǵyrtyldy.
Aımaq basshysy Ermek Kósherbaev qaldyqtardy basqarý jumystaryna nazar aýdardy. О́ńirde jyl saıyn 145 myń tonna turmystyq qatty qaldyqtar túziledi, onyń 22%-y qaıta óńdeledi. 2025 jyly jylyna 36 myń tonna qaldyqty suryptaýǵa, jylyna 10 myń tonna taýarlyq bıtým men 10 myń tonna bıootyn alýǵa múmkindik beretin jańa jobany iske qosý josparlanyp otyr.
Zamanaýı tehnologııalardy engizý arqyly 25 jyl ishinde «Qazmyrysh» iri kásipornynyń shyǵaryndylary 4 eseden kóp qysqardy. Búgingi tańda taý-ken metallýrgııa kásiporny kúkirt qyshqyly zaýytynyń qaldyq gazdaryn tolyq tazartý qondyrǵysy qurylysyn bastady, bul atmosferaǵa bólinetin kúkirt dıoksıdi kólemin 1,6 myń tonnaǵa azaıtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq óńirdegi óndiris oryndary, sonyń ishinde Qazmyrysh, ÚMZ, О́skemen JEO, Buqtyrma sement kásiporny emıssııa monıtorınginiń avtomattandyrylǵan júıelerimen jabdyqtalǵan. Ekologııalyq jaǵdaıǵa qoǵamdyq baqylaýdy júzege asyratyn «О́skemen tynysy» ekologııany qorǵaý bıýrosy jumys isteıdi. Jalpy, keıingi jyldary oblys ortalyǵynda zııandy zattar kólemi 5,2 myń tonnaǵa nemese 9,5%-ǵa tómendegen.
Qaraǵandy oblysynda da aýaǵa shyǵarylatyn zııandy qaldyqtar kólemin azaıtý baǵytynda júıeli jumystar júrgizilip keledi. Oblys ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev bıylǵy 9 aıda byltyrǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda olardyń kólemi 14,5 myń tonnaǵa azaıǵanyn baıandady. Jeke sektorlardy kógildir otynmen qamtý jalǵasýda. 7 621 úıge gaz taratý jelileri salynyp, 3 573 úı qosyldy. О́ńirdegi iri 10 kásiporynda emıssııa monıtorınginiń avtomattandyrylǵan júıesi ornatylǵan.
Qaldyqtardy basqarý boıynsha alǵa qoıylǵan mindetterdi eskere otyryp, keleshek úsh jylda Balqash, Abaı, Qarqaraly qalalarynda jáne Buqar jyraý, Shet, Nura aýdandarynda suryptaý jelisi bar 6 turmystyq qatty qaldyqtar polıgonyn salý josparlanyp otyr. 2024 jyldyń 9 aıynda oblys boıynsha túzilgen qaldyqtardyń kólemi 258,8 myń tonnany qurady, onyń ishinde qaıta óńdelgen qaldyqtardyń úlesi 55%-ǵa jetti.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev ónerkásiptik shyǵaryndylardy baqylaý maqsatynda «Qorshaǵan orta jáne tabıǵı resýrstardyń jaı-kúıi týraly ulttyq derekter banki» aqparattyq júıesine derekterdi onlaın berý arqyly avtomattandyrylǵan monıtorıng júıesin engizý júrgizilip jatqanyn aıtty. Búgingi tańda júıeni paıdalanýǵa mindetti 91 kásiporynnyń 68-i ornatqan. Monıtorıng emıssııalar deńgeıin onlaın baqylaýǵa jáne tehnologııalyq rejimnen aýytqýlarǵa ýaqtyly jaýap berýge múmkindik beredi.
Kelesi jyldan bastap iri kásiporyndardy keshendi ekologııalyq ruqsattarǵa kóshý jáne eń úzdik qoljetimdi tehnologııalardy engizý sheńberinde 2035 jylǵa qaraı shyǵaryndylar kólemin 300 myń tonnadan astamǵa azaıtý kútiletini atap ótildi. Aldaǵy 10 jylda «ERG» kompanııalar toby qatty bólshekter shyǵaryndylaryn 56%-ǵa, tógindilerdi 30%-ǵa, sý tutyný kólemin 33%-ǵa azaıtýǵa, óndiris qaldyqtarynan alynǵan qaıtalama materıaldardy óńdeýge jáne satýǵa 228 mlrd teńge bólýdi josparlap otyr.
Sondaı-aq jıyn barysynda shaqyrylǵan sarapshylar sóz aldy. KazWaste qaldyqtardy basqarý jónindegi qaýymdastyqtyń atqarýshy dırektory Vera Mustafına kómirtekti beıtaraptyq máselesin ózektendirdi. «Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdary qaýymdastyǵy» ZTB basqarma tóraǵasy Aıgúl Soloveva megapolısterdegi mıkromobıldilikti damytý, atap aıtqanda, veloshabandozdar úshin ınfraqurylym qurý máselesin kóterdi.
Premer-mınıstr sarapshylar qaýymdastyǵy tarapynan aıtylǵan usynystardy pysyqtap, «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý boıynsha birlesken jumysty kúsheıtýdi tapsyrdy. Halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin ekologııalyq máselelerdi sheshýdiń mańyzdylyǵy atap ótildi.
«Memleket basshysy aldymyzǵa «jasyl ekonomıkaǵa» kóshý mindetin qoıdy. Bul – tek ekologııalyq turaqtylyq máselesi emes, sonymen birge, uzaqmerzimdi ekonomıkalyq damý máselesi. Biz el turǵyndaryna óndiristik faktorlarynyń keri áserin azaıtý arqyly ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýge, salanyń serpindi ósýine jaǵdaı jasaýymyz kerek», dep atap ótti O.Bektenov.
Úkimet basshysy ákimdikterge múddeli ortalyq memlekettik organdarmen birlesip, «jasyl ekonomıka» ındıkatorlaryna qol jetkizý jónindegi is-sharalar josparynyń sapaly ári ýaqtyly oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Sondaı-aq otyrys barysynda atom jáne sýtegi energetıkasyn damytý keleshegi de qarastyryldy.
