Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Áleýmettik sala densaýlyq saqtaý, bilim berý, áleýmettik qorǵaý, turǵyn úı, jumyspen qamtý, mádenıet pen sport sııaqty kóptegen aspektini qamtıdy, ekonomıka men qoǵamnyń mańyzdy bir bóligi retinde adamdardyń kúndelikti ómirine tikeleı áser etedi. Sol turǵyda bıyl da el kóleminde kóptegen is-shara atqaryldy, onyń ıgiligin qalyń buqara kórip te otyr. Jyl tabaldyryǵynda turyp, olardyń bir parasyn naqty derek-dáıekterge súıene otyryp sanamalap ótsek.
2024 jylǵy 1 qańtardan bastap eń tómengi jalaqy (ETJ) mólsheri 85 000 teńgege kóterildi. О́sim 350 myń bıýdjettik qyzmetkerdi qosa alǵanda, shamamen 1 mln 800 myń azamattyń ál-aýqatyna oń áser etti. Bıyl ETJ mólsherin anyqtaýdyń jańa ádistemesi bekitildi, soǵan sáıkes onyń mólsheri endigide ortasha jalaqy men eńbek ónimdiligi negizinde esepteledi. Jalpy, keıingi 5 jylda ETJ eki esege, 42 500 teńgeden 85 000 teńgege deıin artty.
Elimizde shamamen 1,2 mln azamattyq qyzmetshi bar. Úkimet qarjy-ekonomıkalyq múmkindikterge súıene otyryp, olardyń jalaqy deńgeıin arttyrýǵa qatysty dáıekti sharalar qabyldap keledi. Azamattyq qyzmetshilerdiń 600 myńǵa jýyq jekelegen sanattarynyń jalaqysyn kezeń-kezeńimen arttyrý jalǵastyryldy. 2024 jyly olardyń jalaqysy 2023 jylmen salystyrǵanda 20%-ǵa ósti.
Zeınetaqylardyń jyl saıynǵy ósýi sheńberinde 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap yntymaqty zeınetaqy 9%-ǵa, bazalyq zeınetaqy 7%-ǵa kóbeıtildi. Elimizde búginde 2,4 mln-nan astam zeınetker bar, onyń 450 myńnan astamy BJZQ-dan jınaqtaýshy zeınetaqy alady. 2024 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette zeınetaqy tólemderine 3 759,4 mlrd teńge kózdelgen, bul IJО́-niń 2,8%-yna teń.
Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes jumyspen qamtýǵa, áleýmettik qorǵaýǵa járdemdesý sharalary júıeli iske asyrylyp keledi, nátıjesinde tabysy kedeılik sheginen tómen adamdar sany azaıa tústi. Otbasynyń sıfrlyq kartasy arqyly 830 myńnan astam adamǵa kómek kórsetildi. Áleýmettik kodeks sheńberinde 2025 jyldan bastap kedeılik shegin aıqyndaý tártibi ońtaılandyrylatyn bolady.
Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý barysynda ótken 11 aıda 800 myńnan astam adam, onyń ishinde 400 myńnan astam jas jumysqa ornalastyryldy. Onyń ishinde 3,6 myńy qysqamerzimdi kásiptik oqytýdan ótti, 16,8 myńy «Bastaý Bıznes» jobasy arqyly kásipkerlik negizderine oqytyldy, 3,5 myńy grant aldy, 79 myńy sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna, 122,9 myńy bos jumys oryndaryna ornalastyryldy. Sondaı-aq 8,9 myń adam, onyń ishinde múgedek azamattar men múgedek balalardy tárbıelep otyrǵan ata-analar da bar, bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa grant aldy.
Eńbek qatynastaryna baqylaýdy kúsheıtý, memlekettik baqylaýdyń jergilikti atqarýshy organdardan táýelsiz júıesin qurý maqsatynda orta deńgeıdegi bılik oryndaryna tyń, artyqshylyqty fýnksııalar berildi. Memlekettik eńbek ınspeksııasy komıteti quryldy. Eńbek janjaldarynyń táýekelderi bar kásiporyndardy erte anyqtaý maqsatynda ekonomıkanyń barlyq sektorynyń 93 myń kásipornyn qamtıtyn eńbek táýekelderiniń sıfrlyq kartasy jasaldy. HR Enbek aqparattyq júıesinde «Kásipodaq AJO» – kásipodaqtarǵa arnalǵan avtomattandyrylǵan jumys orny modýli iske qosyldy. Qazirgi ýaqytta ujymdyq sharttar tolyq derlik sıfrlandyryldy. Elimizdiń 7,9 myń iri jáne orta kásiporyndary (98,2%) ujymdyq sharttar jasasý rásimin ońtaılandyrý, ashyqtyqqa qatysty jumys júrgizdi.
Bıyl 1 shildeden bastap ınternet-platformalarda jumys isteıtin adamdardyń qyzmetin resimdeý, eń tómengi áleýmettik kepildikpen qamtý maqsatynda qoldanystaǵy birqatar zańnamaǵa tolyqtyrý, túzetý engizildi. Jeke kásipkerlerdiń áleýmettik tólem stavkalaryn 4%-ǵa deıin tómendetý, sondaı-aq ınternet-platforma operatorlaryn salyq agentteri dep taný esebinen e-salyqbusiness qosymshasy arqyly kásip ashý, is júrgizý jaǵdaılary jeńildetildi.
О́tken 1 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha áleýmettik-eńbek salasynda barlyǵy 24,4 mln memlekettik qyzmet kórsetildi, onyń ishinde 22 mıllıony, kórsetilgen qyzmetterdiń jalpy sanynyń 90%-y elektrondyq túrde, 2,4 mıllıony, 10%-y qaǵaz túrinde kórsetilgen.
Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50%-y 18 jasqa tolǵanǵa deıin balalardyń arnaıy jınaqtaý shottaryna merziminen buryn alý quqyǵynsyz aýdarylyp otyratyn boldy. Bul rette, 2024 jyly baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń shottaryna 6 695,5 mln mólsherinde qarjy aýdaryldy, onyń ishinde 2024 jyly 18 jasqa tolǵan qatysýshylarǵa 30,6 mln tólendi.
1 aqpannan «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy boıynsha tólemder bastaldy. Ony azamattyǵy bar 18 jasqa deıingi barlyq balalar alady. Jyl basynan beri baǵdarlama sheńberinde jalpy somasy 3,4 mln AQSh dollaryn quraıtyn 33 546 ótinish qanaǵattandyryldy. Barlyq soma ótinish berýshilerdiń banktik shottaryna aýdarý úshin ýákiletti operatorlarǵa aýdaryldy. Onyń ishinde turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý maqsatynda 1,8 mln AQSh dollary somasyna 17 991 ótinish, bilim berý aqysyn tóleýge 1,6 mln AQSh dollary somasyna 15 555 ótinish oryndaldy.
2024 jylǵy 19 maýsymda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kredıt berý kezinde táýekelderdi azaıtý, qaryz alýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý, qarjy naryǵyn jáne atqarýshylyq is júrgizýdi retteýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy. Zań azamattardy nesıelendirý táýekelderin, alaıaqtyq tásildermen qaryzdar men mıkrokredıtterdi resimdeý jaǵdaılaryn azaıtýǵa, klıentterdiń banktik shottarynan aqshany zańsyz alýǵa baǵyttalǵan, ekonomıkanyń naqty sektoryn uzaq merzimdi ótimdilikpen qoldaýdy, bank sektoryn, jeke ınvestorlardy ekonomıkany kredıtteýge tartýdy, sondaı-aq qarjy sektory men básekelestikti odan ári damytýdy qamtamasyz etedi.
Túptep kelgende, áleýmettik salany damytý – túrli salalardaǵy máselelerdi sheshý, halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartý jolyndaǵy memlekettik saıasattyń basty baǵyttarynyń biri. Sol turǵyda naqty sharalar qabyldaý, áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrý, ınfraqurylymdy damytý, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý baǵytyndaǵy keshendi jumystar úzdiksiz júrgizile berýi qajet. Sonda ǵana elimizde áleýmettik teńdik ornap, halyqtyń ómir súrý deńgeıi kóterilip, memlekettiń jalpy damýyna oń áser etetin bolady. Osy oraıda, Prezıdent aıtqandaı, «Turaqty áleýmettik-ekonomıkalyq órleýdi qamtamasyz etý, azamattardyń jasampazdyq áleýetin tolyq ashý, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý – memlekettiń mańyzdy mindeti» bolyp qala beredi.
