Foto: KazNPÝ ım. Abaıa: Facebook
Qazirgi álemdegi ekonomıkalyq turaqsyzdyq, geosaıası shıelenister sııaqty jahandyq ózgerister men syn-qaterler jaǵdaıynda týyndaıtyn problemalar men olardy sheshý jónindegi usynystardy talqylaý úshin suhbat óte ózekti. Bul suhbat Prezıdenttiń qoǵammen ashyq dıalog qurý jáne demokratııalyq basqarýdyń mańyzdy aspektisi bolyp tabylady.
Prezıdent memlekettik basqarýdy jańǵyrtýǵa jáne memlekettik ınstıtýttar jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan saıası reformalardy jalǵastyrý qajettigine nazar aýdardy. Bul úkimet azamattar tarapynan senimdi nyǵaıtýǵa umtylatynyn kórsetedi.
Memleket basshysy ınflıasııa jáne jahandyq ekonomıkalyq faktorlardyń áseri sekildi aǵymdaǵy ekonomıkalyq syn-qaterlerdi talqylady. Ol ekonomıkany ártaraptandyrý jónindegi strategııalyq josparlardy atap ótti. Suhbatta áleýmettik ádilettilik, bilim men densaýlyq saqtaýdyń qoljetimdiligi máseleleri qozǵaldy. Prezıdent azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi jumys baǵyttaryn aıqyndady, bul áleýmettik turaqtylyqqa baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolyp tabylady.
Prezıdet óz sózinde, «Memleket turǵyn úı qurylysy salasyn odan ári damytý, baspanalardy qoljetimdi ete túsý úshin sharalar qabyldaıdy. Kezekte turǵan azamattardy jalǵa beriletin turǵyn úımen qamtamasyz etý úshin tıisti jumys jalǵasady. 2029 jylǵa deıin jyl saıyn 10 myń adam osyndaı baspanaǵa ıe bolady dep josparlanǵan. Men jaqynda turǵyn-úı saıasatyna qatysty túzetýler engizilgen zańǵa qol qoıdym. «Otbasy banki» baspanaǵa muqtaj adamdardy «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha tizimge alýmen jáne olarǵa baspana bólýmen aınalysatyn tolyqqandy damý ınstıtýtyna aınalady.
Áleýmettik ınfraqurylymdy damytý máselesine de basa nazar aýdarylady. Aýyldaǵy densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtýǵa arnalǵan ulttyq jobanyń aıasynda aýyldyq jerlerde medısına nysandaryn salý jumystary jalǵasady. Elimizde 460 myń oqýshyǵa arnalǵan 217 jaıly mektep salý josparlanǵan. Onyń 105-iniń qurylysy aıaqtaldy. Maqsatymyz – apatty jaǵdaıdaǵy jáne úsh aýysymmen oqytatyn mektepter máselesin, sondaı-aq mekteptegi oryn tapshylyǵyna qatysty túıtkilderdi tolyǵymen sheshý» - dep atap ótti.
Suhbatta sondaı-aq ómirdiń barlyq salalaryn sıfrlandyrý qajettigine nazar aýdaryldy. Prezıdent sıfrlyq tehnologııalar memlekettik basqarýdyń tıimdiligin edáýir arttyryp, kórsetiletin qyzmetterge qoljetimdilikti jaqsartyp, azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyra alatynyn atap ótti. Elektrondyq servıster men platformalardy engizý bıýrokratııalyq rásimderdi qysqartýǵa jáne memleket pen azamattar arasyndaǵy ózara is-qımyldy neǵurlym ashyq jáne yńǵaıly etýge múmkindik beredi.
Jasandy ıntellekt eldiń ınnovasııalyq damýyna yqpal etetin negizgi faktorlardyń biri retinde erekshelengen. Prezıdent Qazaqstan halyqaralyq arenada básekege qabiletti bolyp qalý úshin jasandy ıntellekt (AI) tehnologııalaryn belsendi túrde damytýy tıis ekenin atap ótti. Bul tek jańa tehnologııalar qurýdy ǵana emes, osy salada jumys isteýge qabiletti mamandar daıarlaýdy da qamtıdy. AI engizý qoǵamnyń etıkalyq normalary men múddelerin eskere otyryp júrgizilgeni mańyzdy.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, qazaq tiliniń KazLLM atty sıfrly til modeliniń alǵashqy nusqasy jasalǵan. Bul – qazaq tilinde oılap, saraptama jasap, qazaqsha sóılese alatyn jasandy ıntellekt. Osy baǵyttaǵy jumystar jalǵasa bermek. Jyl sońyna deıin jasandy ıntellektiniń Alem.AI atty halyqaralyq ortalyǵy ashylatyn bolady.
Prezıdent halyq birligi men biregeıliginiń negizgi quraly retinde memlekettik tildiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Ol qazaq tilin bilý men qoldaný ulttyq sanany jáne mádenı murany nyǵaıtýǵa yqpal etetinin atap ótti. Memlekettik tildiń bilim berý mekemelerinde, memlekettik organdarda jáne azamattardyń kúndelikti ómirinde belsendi qoldanylýy mańyzdy. Bul tildik áralýandyqty qoldap qana qoımaı, túrli etnıkalyq toptardyń birtutas ultqa birigýine yqpal etedi.
QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ana tili» gazetindegi suhbaty bılik pen qoǵam arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa, sondaı-aq eldiń damý baǵyttary týraly qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolyp tabylady. Ol Prezıdenttiń ashyq pikirtalasqa jáne azamattarmen ózara is-qımylǵa daıyndyǵyn kórsetedi, bul demokratııalyq jáne órkendeýshi qoǵam qurýdyń negizi bolyp tabylady.
Janatbek Ishpekbaev,
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq
pedagogıkalyq ýnıversıteti» KeAQ
Rektor Apparatynyń bacshysy,
Sh.Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń laýreaty
Saıası ǵylymdarynyń kandıdaty, professor
