Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Ulý jyly bastalǵanda óńirge júzdegen mlrd qarajat bólingenin estip, júıeli jobanyń birazy júzege asady eken dep úmit etkenbiz. Árıne, birqatar jarqyn joba iske qosyldy. Alaıda ıgerilmegen qarajattyń somasyna qarasaq, talaı tirlik bitpeı qalǵandaı. Sheneýnikter asyqpaı júrip arbamen qoıan alamyz degenshe, jyl da aıaqtalyp qaldy. О́tken jyldyń 20 jeltoqsanyndaǵy derekke sensek, óńirde 48 mlrd teńgeden asa qarjyny ıgere almaý qaýpi bar kórinedi. Az kúnde munsha qarajatty tap-tuınaqtaı etip jumsaý – ýtopııamen teń. Jyl on eki aı istiń ıkemin tappaǵan basshylardyń az kúnde qandaı qadamǵa bararyn oılaýdyń ózi qıyn.
«Qazirgi kúnge deıin jyldyq jospardyń tek 91 paıyzyn ıgerip otyrmyz. Igerilmeıtin qarajatty esepten alyp tastaıtyn bolsaq, jyl sońyna deıin 48,2 mlrd teńge qarajatty ıgerýimiz qajet», degen edi byltyr jyl sońyndaǵy jıynda oblys ákimdigi qarjy basqarmasynyń basshysy Batyrhan Ákek.
Qarjy basqarmasynyń basshysy keltirgen málimetke súıensek, Taraz qalasy men aýdan ákimdikteri 15 mlrd teńgeni ıgere almaı, shermendeniń kúıine túsken. Taraz qalasy – 3,5 mlrd, Talas aýdany – 3,2 mlrd, Merki aýdany – 2,4 mlrd, Qordaı aýdany 1,4 mlrd teńgeni jarata almaı qalǵan. Keıbir basqarmalardaǵy kórsetkish te kóńil kónshitpeıdi. Máselen, aýyl sharýashylyǵy basqarmasy – 13,2 mlrd, qurylys basqarmasy – 8,3 mlrd, energetıka basqarmasy 1 mlrd teńgeni ıgere almapty.
Batyrhan Ákektiń baıandamasy janyna batqan bolýy kerek, óńir basshysy qaramaǵyndaǵy sheneýnikterden qarjyny nege ıgere almaı jatqanyn surady. Olardyń «óıtemiz de búıtemiz» degen syńaıdaǵy úırenshikti jaýaby jumys isteýden góri aqtalýǵa kóbirek uqsap ketti. Taraz qalasy men qarjyny ıgerýde salǵyrttyq tanytqan birneshe aýdan ákiminiń jaqaýratqan jaýabyna qaraǵanda, Merki aýdany ákiminiń orynbasary Meıirhan О́mirbektiń daty senimdirek estildi. M.О́mirbek ıgerilmegen qarajatqa qatysty naqty derekterdi aıta otyryp jaýap berdi. Qurylysy qolǵa alynǵan keıbir nysannyń jumysy áýelden durys josparlanbaǵanyn da jaıyp saldy. Qarajat qarastyrylǵan nysandarda kemshiliktiń az bolmaǵanyn ashyp aıtty. Árıne, olqylyqty aıtqannyń aıyby joq...
Bólingen qarajattyń jyl jabylar tusqa deıin ıgerilmeýi qala men aýdan ákimderine úlken syn. Biraq Batyrhan Ákek keltirgen derekke kóz júgirtsek, ákimderge qaraǵanda orynbasar shıraq jumys isteıtindeı kórinedi. Jarty jyl boıy ákimsiz otyrǵan Baızaq aýdanynda jyldyq jospar 98,9 paıyzǵa oryndalǵan eken. Orynbasarlarynyń ońdy qadamy jańadan taǵaıyndalǵan Oljas Baqqaraevqa taıaq bolyp tıgen joq. О́ıtkeni Baızaq aýdany kósh basynda tur. Al ıgerilmegen qarajat somasy asa kóp emes. Áıtse de bul Oljas Baqqaraevtyń jumysy tastaı degendi bildirmeıdi. Kúni keshe ǵana oblys ortalyǵy mańyndaǵy aýdan tizginin ustaǵan jas ákimniń qanshalyqty isker ekenin jylan jylynda kóre jatarmyz.
О́ńir basshysy Erbol Qarashókeev attaı qalap aldyrǵan kadr Qaırat Kóshenov basqaratyn aýyl sharýashylyǵy basqarmasynda da jaǵdaı máz emes. Apparattyq jıynda keltirilgen derekke sensek, 13,2 mlrd teńge ıgerilmegen.
Jyl basynda ákimderdiń óńirge qomaqty qarjy tartýǵa kúsh salatyny ámbege aıan. Álbette, oblystyń ár qıyryndaǵy ótkir máselelerdi sheshýge aıtarlyqtaı kóp qarajat kerek. Alaıda qolǵa alǵan jobalardy sóreden márege sátimen jetizý, tap-tuınaqtaı etip oryndaý – aýdan ákimderi men basqarma basshylarynyń mindeti. Dese de Qarashókeev bireý ekenin bile tura, aınalasyndaǵy sheneýnikterdiń ákimge tireý bola almaǵany oılandyrmaı qoımaıdy.
Az kúnde ákimder men basqarma basshylary qandaı jumys istedi, ne tyndyrdy, qansha qarjyny ıgerdi? Ol jaǵy ázirge belgisiz. Qarjyny ıgerýge qatysty jıynnyń jyl sońynda ótkeni de tańdaı qaqtyrmaı qoımaıdy. Jany murnynyń ushyna tirelgen sheneýnikter jyldyń sońynda ne aıtsyn? Oǵan deıin de baqylaýdy kúsheıtý kerek pe edi?
Qalaı alyp qarasaq ta, óńir úshin bólingen qomaqty qarajat esebinen sapaly jobalardy júzege asyrý kerek. Alaıda bizde jaǵdaı basqasha bolyp turǵan sekildi. Qalaı desek te jergilikti sheneýnikterdiń óz jumysyna salǵyrt qaraıtynyn jyl sońynda anyq baıqap otyrmyz. Bıyl bul ahýal ózgerer me eken? Kim bilsin...
Jambyl oblysy
