Memleket basshysy óz suhbatynda kóptegen mańyzdy máseleni eksheı otyryp, kóptiń kóńilinde, tildiń ushynda, kúndelikti turmysymyzda, kóz aldymyzda ótip jatqan birtalaı qubylysqa toqtaldy. Taıaý, bolashaq strategııalyq mindetter aıshyqtaldy. Osyǵan baılanysty suhbattyń birneshe ereksheligin atap ótsem dep edim.
Birinshiden, bul suhbat Prezıdenttiń dástúrli jańa jyldyq quttyqtaýynyń aıqara ashylǵan aýqymdy jalǵasy bolyp tur. Ekinshiden, keıingi jyldardyń jasampazdyǵy qorytylyp, qandaı tabıǵı apat, álemdik daǵdarys surapylyna tótep berýge qabiletti memleket bolǵanymyzǵa halyqtyń kózi jetip, senimi artyp kele jatqany kóńil kónshitedi. Úshinshiden, jetkenimizge toqmeıilsý joq. Prezıdent sózimen aıtsaq, «reforma – udaıy júretin úderis. Qoǵamda naqty suranys bolsa – jańa reformalar ázirlenedi. Reformalar eldi órkendetý isiniń ajyramas bóligi bolǵan, bola da beredi».
Memleket basshysy meńzegen bastamanyń bir «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasy der edim. Ol bul ıdeıa ulttyq ıdeologııamyzdyń asa mańyzdy bóligine aınalýǵa tıis ekenin taǵy da qaıtalap aıtty. Bul ár adamnyń sanasyna sáýle túsiretin sózder. Tazalyq pendeniń jaryq dúnıe esigin ashqanynan bastalady. Adam asqa qolyn jýmaı otyrmaıdy. Sol sııaqty as daıyndyǵynyń tazalyǵy saqtalmasa, densaýlyqqa qaýip. Tósek oryn tazalyǵy tipti kirpııaz. Kıim kııý tazalyǵy. Úı ishiniń, jumys ornynyń tazalyǵy. Qysqasy, tazalyqsyz ómir joq. Qazir osy aksııa barysynda myńdaǵan jas, erikti qorshaǵan ortany qoqystan tazartyp, ıgi bastamaǵa qoldaý kórsetip júrgeni qýantady.
Durys-aq. Biraq sol qoqys, lastaný qaıdan shyqty? Adamdardyń jaýapsyzdyǵynan, nadandyǵynan, lastyǵynan emes pe? Olar nege qolyndaǵy qoqysty, temeki tuqylyn qalaı bolsa solaı kóshege tastaı salady? Lastyq – nadandyqtyń kórinisi. Qattylaý aıtylsa da shyndyǵy – sol. Iаǵnı tárbıe máselesin jolǵa qoıyp, turmysymyzdyń ómir saltyna, ádet-ǵurpymyzǵa aınaldyrýymyz kerek.
Tazalyqty saqtaý – eshkimnen eshqandaı shyǵyn, qarjy talap etpeıdi. Ár adamnyń sanasyn, qorshaǵan ortaǵa, aýlaǵa, kóshege, jolǵa, jumys ornyna, dalaǵa, ormanǵa, taýǵa, sýǵa jaýapkershiligin oıatýǵa mindettimiz. Osyǵan búkil halyq bolyp jumylýymyz – ózimizdiń el ekenimizdi, taza qoǵam, taza memleket ekenimizdi kórsetedi. Árıne, osy rýhanı jumystardy uıymdastyryp, ony ómir saltymyzǵa aınaldyrýǵa resmı bılik qurylymdary, qoǵamdyq uıymdar, partııalar, buqaralyq aqparat quraldary ult bolyp jumylýymyz – paryz.
Ekologııalyq, qorshaǵan orta tazalyǵyna baılanysty zań talaptaryn, ákimshilik, quqyq sharalaryn kúsheıtýimiz kerek. Osy oraıda salyq máselelerin de qaıta qaraý suranyp tur. Salyq demekshi, bizdiń quzyrly memlekettik oryndarymyz naǵyz salyq tóleıtin tabysy óte joǵary keıbir jeke tulǵalardyń úıine, úlken saraılaryna, basqa da qymbat jerlerine, kólikterine ýaqytynda salyq tóleýin qamtamasyz ete almaıdy. Árıne, olar ózderi oılaý kerek. Biraq asa baılyq keıde oılatpaıdy-aý deımin. Esesine, tabysy tómen, úı-jaıy, kóligi ortasha adamdarǵa kúsh kórsetýge sheber. Sol sııaqty ózderi kúnderin áreń kórip júrgen taksıster, taǵy basqa jumys istep júrgenderge qysym jasaýǵa qulyqty. Máselen, qazir kóptegen jas «jetkizý» jumysymen aınalysady. Negizinen bul jumysty jastar, kóbine stýdentter sabaǵynan tys ýaqytta azyn-aýlaq tabys úshin júrgizedi. Iаǵnı bul turaqty jumys emes. Al endi bizdiń salyq qyzmetkerleri, tipti keıbir depýtattar «osylardan salyq alamyz» deıdi. Olardyń áleýmettik jaǵdaıynan habary joq.
Prezıdent «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jarııalaǵan osy jyly aǵa býyn jastardy eńbekke beıimdeýge baǵyttaýy durys bolar. Temir, aǵash, teri, taǵy basqa zattardan buıym jasaıtyn ustalyq dástúrdi jańǵyrtýǵa da mán berý kerek. Qazir barlyq óńirde mundaı sheberlik mektepteri qalyptasqan, olarǵa yntaly jastar da barshylyq. Bul oraıda tálimgerlikti jolǵa qoıyp, zeınetkerler men jas talapkerlerdi yntymaqtastyrǵan jón. Adal eńbek etken jastan ádil azamat shyǵatynyna senemin. Prezıdent osyndaı otanshyl jastardy qoldaıdy, qorǵaıdy.
Qýanysh SULTANOV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
