Tikeleı sheteldik ınvestısııa aǵynynyń tómendeýine qaramastan, sheteldik bıznesmenderdiń bizge qyzyǵýshylyǵy burynǵysynsha joǵary deńgeıde. Sarapshy Iýrıı Masanovtyń aıtýynsha, kózge baıqalmaıtyn kóp ıgilik iske asyrylyp jatyr.
Iýrıı Masanov
«Sheteldik kompanııalarǵa bıznesti tirkeý jáne júrgizý úshin túrli jeńildik pen jaǵdaı jasalǵan. Arnaıy erkin ekonomıkalyq aımaqtar quryldy. Úkimet energetıka, aýyl sharýashylyǵy, jańartylatyn energııa kózderi jáne ónerkásip sııaqty salalarda sheteldik ınvestorlarmen belsendi yntymaqtastyq jasaıdy. Syrt kózge mundaı ózgerister birden baıqalmaýy múmkin, biraq jalpy ekonomıkalyq ósimge áser etedi. Sheteldik ınvestorlar birtindep munaı-gaz salasynan yǵysa bastady. Tabıǵı resýrstar baǵasynyń turaqsyzdyǵy ınvestorlardy saıasatyn ózgertýge májbúr etti. Kómirqyshqyl gazy shyǵarylymyn azaıtý jáne jańartylatyn energııa kózderine kóshýge basymdyq berý shıkizat sektoryna ınvestısııany azaıtýǵa sebepshi bolyp otyr. Bul baǵytta áli de ózgerister men reformalar kerek», deıdi sarapshy.
Batyrhan Qurmanseıit
Dıplomat, japontanýshy Batyrhan Qurmanseıittiń aıtýynsha, Qazaqstan Ortalyq Azııa elderi arasynda ınvestısııa tartý boıynsha aldyńǵy qatarda.
«Deı turǵanmen, damyǵan elderdiń naryǵymen de, ınvestısııalyq saıasatymen de salystyrý áli erte. Mysaly, Japonııada ınvestısııalyq qajettilik ishki resýrstar kómegimen tolyqtyrylady. Ol eldiń bul saladaǵy problemasy eldik deńgeıden shyǵyp, ǵalamdyq deńgeıge kóterilgen. Bizde Úkimet tarapynan jasalýy tıis áreketterdiń bári jasalyp jatyr. Investısııalyq jetistik – Úkimettiń uzaq jyl júrgizip kele jatqan eńbeginiń nátıjesi. Endigi áreketti kásipkerler jalǵastyrýy kerek. Úkimettiń bıik minberler arqyly ınvestısııa tartý týraly málimdemesi keıde túsiniksiz bolyp kórinedi. Biz eldi jarnamalaý kezeńinen áldeqashan ótip kettik. Álemdik deńgeıdegi agenttikter qazaqtyń qaı segmenti tartymdy ekenin, Qazaqstanda qarjy kóp ekenin, «Forbes» tizimine ilingen kásipkerler ózge elge ınvestısııa salyp júrgenin biz aıtpaı-aq biledi. «Naryq sonshalyqty tartymdy bolsa, kásipkerlerińiz nege qarjy salmaıdy» dep olar bizden suraıdy», deıdi B.Qurmanseıit.
Onyń sózinshe, eldiń ınvestısııalyq tartymdylyǵy kásipkerlerdiń ishki naryqqa degen kózqarasynan anyqtalady.
«Qazir álemdik ınvestısııalyq saıasatta úlken ózgerister bolyp jatyr. Kásipkerlerimiz zaýyt ashyp, onyń aksııasyn qor bırjasyna shyǵarsyn nemese álemdik deńgeıdegi alpaýyt kompanııalardyń aksııasyn satyp alyp, olardyń qazaq naryǵyna bet burýyna yqpal etsin. Biz osyndaı tetikter arqyly ǵana álemdik ınvestısııalyq saıasattyń baǵytymen ıntegrasııalana alamyz. Qazir qazaq naryǵynda shıkizat segmentinen ózge ıgerilmegen núkteler óte kóp. Kásipkerler osy baǵytty ıgerip, onyń tıimdiligin dáleldese ǵana ınvestorlar elge keledi», deıdi B.Qurmanseıit.
Sarapshylardyń aıtýynsha, ınvestısııalyq tartymdylyq tek shıkizat, energetıka, IT sektorynda ǵana emes, oıyn-saýyq salasynda da aktıvterdi generasııalaıdy. Bir jyl buryn «Netflix» kompanııasy aldaǵy tórt jylda Ońtústik Koreıa kınoındýstrııasyna 2,5 mlrd dollar ınvestısııa salýǵa nıetti ekenin jarııalady. Jahandyq hıtke aınalǵan «Kalmar oıyny» serıalyn 130 mln-nan astam adam kórgennen keıin ınvestorlar koreıalyq kontent óndirýshilerdiń aksııalaryndaǵy áleýetti kórdi. Memlekettik syılyqtyń laýreaty Doshan Joljaqsynovtyń aıtýynsha, kınony ınvestısııalaý táýekelderdi ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi.
Doshan Joljaqsynov
«Kınoındýstrııa ınvestorlar úshin tartymsyz degen kózqarastan arylý kerek. Biz úshin bul sala memlekettiń aqshasyna alaqan jaıyp otyrǵan segment bolsa, damyǵan elder úshin – bıznes, álemge ózińdi tanytýǵa aparatyn kópir. Kınoındýstrııany damytý álemdik arenadaǵy mádenı bedelimizdi arttyryp qana qoımaı, aralas salalardyń da ósýin yntalandyrady. Memleket naryqtyń bul segmentine 51h49 paıyzdyq bolmashy basym úlespen kirip, naryqtaǵy óz ornyn tabýǵa múmkindik berý kerek. Bul formýla naryqtyń osy segmentiniń «qanyn qyzdyrady», aýdıtorııanyń ózine qajet baǵytty naryq jolymen tańdaýyna múmkindik beredi», deıdi D.Joljaqsynov.
Mysaly, Norvegııanyń kınoóndiristi qoldaýǵa baǵyttalǵan arnaıy baǵdarlamasy – «Norwegian Film Production Incentive» – qazir halyqaralyq kınoprodıýserler úshin tartymdy quralǵa aınalǵan. Baǵdarlama Norvegııada túsirilgen fılmder men serıaldardyń óndiristik shyǵynynyń 25%-yn qaıtaryp beredi. Joba tıimdiligin dáleldegen. Birinshiden, eldiń tańǵajaıyp tabıǵaty – taýlary, fordtary men soltústik shuǵylasy kartınada kórinis taýyp, Norvegııany erekshe týrıstik baǵyt retinde tanytyp jatyr. Mysaly, «No Time to Die» (Djeıms Bond) jáne «Mission: Impossible – Fallout» fılmderi osy elde túsirilgen. Nátıjesinde, Norvegııaǵa týrıster aǵyny artyp, jergilikti ekonomıkaǵa eleýli paıda tústi. Ekinshiden, baǵdarlama jergilikti mamandardy jumysqa tartyp, kınoóndiristiń ınfraqurylymyn damytady. Jergilikti kompanııalar tehnıkamen, qyzmet kórsetýmen aınalysady, bul ekonomıkanyń basqa salalaryna da mýltıplıkatıvtik áser beredi.
Investısııalardyń paıdalylyǵyn mýltıplıkatıvtik áseri boıynsha baǵalaý qajet degen pikirdi ekonomıst Marat Abdýrahmanov ta qoldaıdy.
«Damyǵan bir salanyń birneshe baǵytty qatar damytýy – naryq zańy. Mysaly, kınoındýstrııa damysa jeńil ónerkásiptiń tynysy ashylady. О́kinishke qaraı, shıkizattyq emes segmentke quıylǵan qarjy shıkizat segmentine salynǵan salymdardan birneshe ese tómen», deıdi sarapshy.
ALMATY
