Bahtııar bıznesin Almatynyń shetindegi qaraýsyz qalǵan ǵımaratty satyp alýdan bastaǵan. Paıyzdyq mólsherlemesi 18,5 paıyzdyq nesıeniń 12,5 paıyzyn «Damý qory» ótep berse, 6 paıyzyn kásipkerdiń ózi tóledi. Jalpy, kásipti aıaǵynan turǵyzýǵa 450 mln teńge jumsalypty. Jartysynan kóbi ǵımarat shyǵynyn japsa, 100 mln teńge shamasyndaǵy qarajat qural-jabdyq qajetine jiberilgen.
«Sońǵy tehnologııa kásiporynnyń tolyq qýatpen jumys isteýine múmkindik berdi. Qazir 80 tiginshi kvazısektordaǵy kompanııa jumysshylaryna jumys kıimin tigip jatyr. О́ndiris kólemi – 2023 jyly 2 mlrd teńge, 2024 jyly 16 mlrd tengege boldy. Onyń 7 paıyzy – taza tabys. Jumysshylardyń ortasha jalaqysy – orta eseppen alǵanda 250 myń teńge. Qazir baǵytymyzdy ártaraptandyryp, qosymsha jumys oryndaryn ashýdy josparlap otyrmyz. Búgin jumys kıimin daıyndasaq, erteń azamattarymyzǵa arnap sándi kostıým-shalbar tigýdi qatar alyp júrýimiz de ábden múmkin», deıdi keıipkerimiz.
Aıtýynsha, «árkimniń eńbegine qaraı», «árkimniń qabiletine qaraı» degen qaǵıdany naryq ta qup kóredi.
«Jaqsy jalaqy, áleýmettik tólem, medısınalyq saqtandyrý sııaqty standarttardy sátimen sheshtik. Qazir jumysshylarymyzdy tasymaldaıtyn kólik máselesin rettep jatyrmyz. 80 jumysshy qalanyń ár túkpirinen keledi. Baǵytymyzdy ártaraptandyrsaq, qosymsha jumys oryndary ashylady. Sol kezde bul másele túbegeıli sheshiledi dep úmittenemin», deıdi.
Bizdiń kásiporyndaǵy saparymyz kıimniń nobaıyn syzyp, ony kompıýtermen ıntegrasııalaıtyn sehtan bastaldy. Munda bir kúnde 200 jup kostıým tigiledi. Negizi nemis tehnologııasy boıynsha daıyndalǵan qurylǵynyń áleýeti bir mezgilde 450 dana kıim daıyndaýǵa jetedi. Biraq tapsyrysqa qaraı 200 danamen shektelip júr. Jumys kıim úlgileri bastapqyda sarapshylar keńesinde talqydan ótedi. Birinshi kezekte, tapsyrys berýshiniń qalaýyna basymdyq beriledi. Sarapshylardyń qoldaýyna ıe bolǵan jumys kıimi arnaıy baǵdarlamada keskindelip, tigin sehyna jiberiledi.
Kásipkerdiń sózinshe, Qytaıda jumys kıimderiniń basym kóbi tap osyndaı jelide daıyndalady. Bizden aıyrmashylyǵy – onda budan birneshe ese qýatty birneshe jeli bir mezgilde 5-6 mln kıim toptamasyn daıyndap tastaıdy. Árbir kıim qajetti taýar tańbasymen tańbalanady.
«О́nim baǵasyn taýar kólemi men suranys anyqtaıdy. Bizdiń ónimderge degen suranys bir jelimen shektelip tur. Eger suranys deńgeıi artsa, biz de bir mezgilde 2-3 mln dana shyǵarýǵa múmkindik beretin jelige tapsyrys berer edik. Al jumys kıimderine qoldanatyn mata Qytaıdan ákelinedi. Ol jaqta tapsyrys qabyldaý júıesi zańmen rettelgen. Jumys kıimderine qajetti matanyń mol qory bar. Dál qazir biz úshin Qytaımen jumys isteý tıimdi», deıdi.
Bahtııar Arshıdınov bastapqyda osy segmentte júrgen óz kásipkerlerimizben jumys istemekke talpynyp kóripti. Biraq olardyń birazy ónimderin az kólemde shyǵarǵandyqtan, tapsyrysty kerek kólemde qamtamasyz ete almaı qalǵan.
«Samuryq-Qazynaǵa» qarasty kompanııalarǵa qajet ónimderdiń 2 paıyzyn biz daıyndaımyz, sol sebepti, jumys barysynda irkilis bolmaýy kerek. Kezek kútip turǵan básekelester qalǵyp ketkenińdi keshirmeıdi. Jalpy, naryqtyń osy segmentinde osy baǵytta 450 kásiporyn bar. Bir-birimizben básekeles emes, bir-birimizdi tolyqtyryp turatyn áriptes retinde aralasamyz. Olardyń múmkindigin de bilemiz», deıdi bıznesmen.
Onyń aıtýynsha, tender máselesiniń kóleńkeli tustary kóp-aq. Baıqaýda baǵy janǵan kásipkerdiń bir tigin mashınasy men bir tiginshisi bar ekeni keıin belgili bolyp jatady.
«Jalǵyz mashınasy men jalqy mashınasy bola tura «kún saıyn 200 toptama kıim daıyndaımyz» dep tenderge qatysatyndar da jetip artylady. Tipti jeńimpaz da osyndaılardyń arasynan shyǵady. Al arnaıy tehnologııa bolmasa, jalǵyz tiginshi bir kún otyryp 4-5 jumys kıimin ǵana daıyndaıtynyn biz jaqsy bilemiz ǵoı. Úkimet kóleńkeli fırmalarǵa qoldaý kórsetip otyr dep aıta almaımyn. Biraq tenderge qatysatyn kompanııalardyń ótken tarıhyna nazar aýdarsa eken deımin. Kadry jetkiliksiz, resýrsy joqqa tán fırmalar jeńip ketip, jeńil ónerkásiptiń damýyn tejep otyr. Osydan keıin qajettiliktiń 80 paıyzyn ótep otyrǵan kompanııalardyń kópshiligi jumys kúshi arzan elderden sapasyz taýar tasymaldaýmen aınalysýǵa bet burady. Biz biletin Qytaıda jumys kúshi – qymbat, taýary – sapaly. Olaı bolsa, Qytaı naryqtaǵy bedeline kóleńke túsiretin «arzan oıyndarǵa» qatyspaıdy degen sóz. Demek, bizge kelip jatqan taýarlar Azııa elderiniń bir qıyrynan jetedi», deıdi keıipkerimiz.
Kásipker aıryqsha ataǵan kelesi másele – baǵa.
«Kvazısektordaǵy keıbir kompanııalar arzan baǵaǵa tatymdy dúnıeler, mysaly, 12 myń teńgege jumys kıimderi jıyntyǵyn alǵysy keledi. Al otandyq ónim óndirýshilerdiń usynatyn baǵasy 20 myń teńgeden tómen emes. Odan tómengi baǵa – shyǵyn. Sapaly taýardyń quny da soǵan laıyqty bolady. Mata onsyz da – ımport. Mundaı jaǵdaıda 12 myń teńgelik jumys kıimderi jıyntyǵyn tek kóleńkeli jolmen jetken ımport qana bere alady. Naryqtaǵy bedelin oılaıtyn kompanııa qyzmetkerleri kıetin kıimniń sapasyna kóńil bólse kerek. Birinshi kezekte matanyń quramyna, boıaýyna mán berilýi kerek. 12 myń teńgelik kıimder jıyntyǵyn jeńil ındýstrııasyn jolǵa qoıǵan elder de daıyndaı almaıdy. Sodan keıin tenderge kúngeı emes, kóleńkeli ádispen jol salýǵa tyrysady», deıdi B.Arshıdınov.
Baqtııardyń aıtýynsha, Bishkekte 400, Tashkentte 450 jumys kıimin tigetin kásiporyn bar. Eki el de ishki qajettiliktiń 85-90 paıyzyn óz kúshimen ótep otyr. Bizdiń kórsetkish – 15-20 paıyzdyń aınalasy. Qorǵanys salasyndaǵy jumys kıiminiń 90 paıyzy ımporttalady. Bıýdjeti qomaqty sol sala otandyq jeńil ónerkásip ókilderine esik ashsa, salanyń tamyryna qan júgirip, es jıyp qalar edi.
Keıipkerimizdiń paıymdaýynsha, eńbek adamynyń qoǵamdaǵy ornynyń naqtylanbaýy da damýǵa kedergi keltirmek.
«Jumysshy mamandyqtary jyly bızneske kúsh beredi dep úmit etemiz. О́ndiris oryndarynda jumys kúshiniń jetispeıtini anyq sezilip júr. Qazir naryqqa kemi 1 mln jumys kúshi qajet. Aldaǵy tórt jylda onyń sany eselep ósýi múmkin. Al jumys kúshi biz tárizdi jumys kıimin daıyndaıtyn kásiporyndar arqyly tolyǵady. Sonymen birge qoǵamda kásip bastaýǵa júreksinetinder de kóp. Olardyń kóbi kásipti bastaýǵa salǵan qarjysyna ıelik ete almaı qalamyz ba dep qorqady. Sondyqtan ekonomıkanyń barlyq segmentinde ashyqtyq ornaýy qajet. Ondaı ashyqtyq bıznestiń ınvestısııalyq klımatyn aıqyndaýǵa kómektesedi», deıdi kásipker.
ALMATY
