Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
JI-diń múmkindigi kóp bolǵanymen, odan qaýip-qater de joq emes. Jasandy ıntellekt salasynyń rettelmeýi jeke derekterdiń urlanýy, alaıaqtyqtyń kóbeıýi sekildi kúrdeli máselelerge alyp kelýi múmkin. Osy qaterlerdi seıiltýge, sonymen qatar jasandy ıntellektini durys baǵytta damytý maqsatynda JI týraly zań jobasy qajet. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda atap ótti.
Dúnıejúzinde jasandy ıntellektini retteý máselesi kún tártibine shyqty. Qazirgi tańda kóptegen el JI-diń qoǵamǵa tıgizer áserin jan-jaqty zerttep, ony damytý men retteý arasyndaǵy tepe-teńdikti tabýǵa tyrysyp jatyr. Osy baǵytta elimiz de qalys qalmaı, Jasandy ıntellekt týraly zań ázirleýdi qolǵa aldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellektini retteý máselesin elimizdiń básekege qabilettiligin arttyrýdaǵy basty mindetterdiń biri retinde qarastyratynyn aıtqan. Prezıdenttiń pikirinshe, JI-di shektep qana qoımaı, onyń damý múmkindigin keńinen paıdalaný qajet.
Qasym-Jomart Toqaev «Ana tili» gazetine bergen suhbatynda: «Neırojúıelerdiń paıdasy ushan-teńiz bolǵanymen, odan týyndaıtyn qaterler de bar. Mysaly, alaıaqtar fotobeınejazbalar jasap, adamnyń daýsyn keltirý úshin de sony paıdalanady. Sondyqtan kóptegen memleket jasandy ıntellekt tehnologııalarynyń qoldanylý aıasyn zańmen retteýge kiristi. Bizdiń depýtattarymyz da jasandy ıntellekt týraly zań ázirleý kerek dep bastama kóterdi. Osy mańyzdy jumyspen tııanaqty túrde, muqııat aınalysý qajet. Jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen qoldaný qaǵıdalaryn jasap, onyń etıkalyq máselelerin jan-jaqty oılastyrý kerek. Biraq osy salany rettegende jasandy ıntellektini shekteýge emes, kerisinshe, ony damytý jaǵyna mán berilýge tıis. Bul tehnologııalardy keńinen qoldanysqa engizý orasan zor múmkindikterge jol ashady. Ony qalt jibermeı, ıgilikke jaratý qajet», dedi.
Jasandy ıntellekt salasyn rettemese, ol qaýipti de bolýy múmkin. Sondyqtan JI týraly zań qabyldaý óte mańyzdy. Birinshiden, JI jeke derektermen jumys isteıdi. Eger derekter durys qorǵalmasa, adamdardyń jeke ómiri men qaýipsizdigine qater tónedi. Ekinshiden, JI-diń jumysynda qatelikter bolýy múmkin. Keıbir algorıtmder ádiletsiz sheshimder qabyldap, adamdarǵa zııanyn tıgizýi yqtımal. Zań arqyly algorıtmderdiń ádildigi men ashyqtyǵyn qamtamasyz etý kerek. Úshinshiden, zań tehnologııalardy tejeýge emes, damytýǵa kómektesýge tıis. JI tehnologııalary kún saıyn damyp jatyr, sondyqtan zań ıkemdi bolyp, jańa ózgeristerge beıimdelýi qajet.
Álem elderi – AQSh, Eýroodaq, Qytaı – JI salasyn zańmen rettep, onyń qaýipsizdigine erekshe mán berip otyr. Olar JI-di damytyp qana qoımaı, ony jaýapkershilikpen paıdalaný joldaryn da zerttep jatyr. Amerıka jasandy ıntellekt salasynda jahandyq kóshbasshyǵa aınaldy. Bul elde JI-di damytýǵa ári qoldanýǵa kóp múmkindik qarastyrylǵan. AQSh-ta jasandy ıntellektini retteý naqty salalarǵa baǵyttalǵan. Atap aıtsaq, derekterdi qorǵaý, etıkalyq standarttardy saqtaý, algorıtmderdiń ashyqtyǵy týraly zańdar qabyldanǵan. Federaldyq deńgeıde JI-diń qaýipti isterge qoldanylýyna tosqaýyl qoıýǵa jaýapkershilik sharalary qarastyrylyp, jeke sektordyń tehnologııany damytýdy jalǵastyrýyna jaǵdaı jasalyp jatyr. AQSh zańnamasy JI-di ınnovasııaǵa qol jetkizýdiń negizgi tetigi retinde qarastyryp, onyń damýyndaǵy jeke kompanııalardyń rólin arttyrýǵa den qoıyp otyr. Al Eýroodaq 2021 jyly «Jasandy ıntellekt aktisin» usyndy. Onda JI tehnologııalaryn qoldaný qaýipsizdik deńgeıine qaraı toptastyrylǵan. Qaýipsiz tehnologııalar erkin qoldanysqa engizilse, qaýipti dep esepteletin baǵdarlamalarǵa qatań shekteýler qoıylady. Zańda JI-diń adamnyń negizgi quqyqtaryn buzbaýyn, derekterdiń qupııalylyǵyn saqtaýdy, algorıtmderdiń ádildigin qamtamasyz etý mindettelgen. Bul tásil JI tehnologııalaryn retteýde adam quqyqtary men qaýipsizdigine basymdyq beredi. Qytaı bolsa, jasandy ıntellektini damytýda memlekettik baqylaýdy kúsheıtýge mán beredi. Bul elde JI qoldaný salasyn naqty retteıtin birneshe zańnamalyq akt qabyldanǵan. Qytaı úkimeti JI-di ulttyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, qoǵamdyq tártipti qorǵaý, ekonomıkany sıfrlandyrý quraly retinde qarastyrady. Sonymen qatar Qytaıda algorıtmderdiń adam quqyqtaryna zııan keltirmeýi, aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha qatań talaptar engizilgen. JI-diń memlekettik jáne áskerı salada qoldanylýy da erekshe nazarǵa alynǵan.
Shetel tájirıbesi kórsetkendeı, JI-di zańmen retteý kezinde ár el ózine tán basymdyqtarǵa súıenedi. AQSh ınnovasııaǵa múmkindik beretin ıkemdi zańdardy qoldasa, Eýroodaq JI-diń qaýipsizdigi men adam quqyqtaryn qorǵaýǵa erekshe nazar aýdarady. Al Qytaı tehnologııany ulttyq múddelerdi qorǵaýǵa paıdalanady.
Elimizde «Jasandy ıntellekt týraly» zań jobasy ázirlenip jatyr. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıevtiń aıtýynsha, zań jobasy úzdik álemdik tájirıbelerge negizdelgen. Onda JI tehnologııalarynyń etıkalyq qoldanylýy, memlekettik retteý, JI nysandarynyń jiktelýi, standarttaý jáne memlekettik qoldaý sharalary qarastyrylǵan. Qazirgi ýaqytta zań jobasy memlekettik organdarmen jáne «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen kelisilgen. Bul zań JI-di jaýapkershilikpen qoldanýdy qamtamasyz etip, onyń áleýetin damytýǵa baǵyttalǵan. Zań qabyldanǵan soń, JI salasyndaǵy startaptar men kompanııalarǵa qolaıly jaǵdaı jasalyp, otandyq tehnologııa múmkindigi artady. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul zańnyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti. Onyń aıtýynsha, JI-di shekteýdiń ornyna ony damytýǵa basymdyq berý kerek. Zańǵa 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda qol qoıylady dep josparlanyp otyr.
«Jasandy ıntellekt máseleleri boıynsha zań jobasy bir top depýtattardyń bastamasymen ázirlendi. Onyń basty maqsaty – osy salany retteý, qoldaý jáne damytý úshin zańnamalyq negizdeme berý. Bul salanyń kún saıyn ózgerýin eskere otyryp, zań jobasyndaǵy normalardy jumsaq ári ıkemdi bolyp ázirledik. Álemniń alpaýyt memleketteri jasandy ıntellektini damytýdy basty basymdyqtar retinde kórip, barlyq kúshin ony damytýǵa salyp otyr. Birneshe apta buryn Eýropalyq odaq ta osy salany retteý úshin arnaıy zańdy qabyldady. Basqa memleketter de tıisti jumys júrgizýde. Memleket basshysy jasandy ıntellektini damytýdy tikeleı óz baqylaýyna alǵany da, bul máseleniń elimizdiń básekege qabilettiligi úshin qanshalyqty mańyzdy ekenin kórsetedi. Jasandy ıntellekt álemdi ózgertedi», dedi Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov.
