Sondaı jandar kóbine-kóp Japonııany mysalǵa keltirip: «Ánekı, olar musylman emes, biraq ǵylym-bilimi men ekonomıkasy qandaı!» dep tańdaı qaǵady. Iá, japondar – biz úshin úlgi alatyn halyq. Biraq qaı jaǵynan? Japon halqynyń ózindik ulttyq-rýhanı qundylyqtaryn qyzǵyshtaı qorǵap, kózdiń qarashyǵyndaı saf qalpynda saqtap otyrǵanyn bilemiz. Tili men dinine, dástúri men mádenıetine japon sekildi kir jýytpaı aıalap otyrǵan el álemde joq shyǵar. Olar urpaǵyna jastaıynan ulttyq qundylyqtaryn boıyna sińirip, eń aldymen japon tilinde ǵana oqytady. Ultynyń tarıhyn bes saýsaǵyndaı bilýine jaǵdaı jasaıdy. О́zindik mádenıetin boıyna sińirtedi. Japonnyń myqtylyǵy da osynda bolsa kerek. О́ıtkeni sonyń arqasynda olarda ulttyq tutastyq bar. Al tutastyǵy buzylmaǵan eldiń yntymaǵy men birligi artyp, alǵa damıtyny talassyz shyndyq. Bálkim, biz Japonııa sııaqty bolý úshin, eń aldymen japon halqynyń osy qasıetin úırenýimiz kerek shyǵar?
Jalpy, biz aıtyp otyrǵan ulttyq-rýhanı qundylyqtarǵa degen qurmetti álemdegi basqa da damyǵan elder ómirinen kóremiz. Qytaı men Koreıa, Amerıka men Eýropa, dúnıedegi eń baqytty halyqtar sanalatyn Skandınavııa elderi de tili men dinine, dástúri men mádenıetine shań jýytpaı, berik ustanyp otyr. Bul qundylyqtar ultty uıystyratyn kúsh bolǵandyqtan, oǵan qurmetpen qaraıtyn elde beıbitshilik pen yntymaq saltanat qurary sózsiz.
Al bizdiń jaǵdaıymyz qandaı? Áńgimeniń basynda tilge tıek etkenimizdeı, búginde qazaqtyń ishinen óz qaǵynan jerigenderdiń paıda bolǵany ashy da bolsa shyndyq. Sonyń qatarynda ultymyzdyń rýhanı qundylyqtaryna qarsy shyǵyp júrgen úsh top jaıynda aıta ketýdi jón kórdik. Birinshisi – ana tilinen sanaly túrde bas tartyp, ony úırenýge yqylas tanytpaıtyndar. Eger olar urpaǵyn osy baǵytta tárbıelese, memlekettik bereke-birlikke, tipti adamzattyq úılesimge qaıshy.
Ekinshi top – dástúrimizge qarsy shyqqan teris aǵym ókilderi. Jas balanyń ulttyq dúnıetanymy qalyptaspaı turyp shetelge din oqýyna ketýi – qaýipti qubylys. Osyndaı jaǵdaı 90-jyldary kóp boldy. О́zindik dástúrin, ulttyq, dinı erekshelikterin boıyna sińirmegen jasóspirimder sheteldiń kúmándi dinı oqý oryndaryna túsip, keıbiri búldirgi aǵymdardyń tuzaǵyna iligip ketti. Solar elge kelgen soń, qazaqtyń salt-dástúrin «shırkke», «adasýshylyqqa», «haramǵa» shyǵarǵany belgili. О́kinishke qaraı, mundaı adasqan toptyń ókilderi aramyzda áli de barshylyq.
Úshinshi top – dástúrli dinimizge qarsy shyqqan jalǵan ultshyldar. Olardyń keıbiri «táńirshildik» degen jasandy ıdeologııany betperde qylyp júr. Bular ıslamǵa qatysty dúnıeniń bárin «arabquldyq», din týraly sóılegenniń bárin «arabqul» dep ataıtyn aıyqpas aýrýǵa shaldyqqan. Mundaı úrdistiń qalyptasýy tegin emes ekenin de ishimiz sezedi. Shetkeri turyp alyp shekisken taraptardyń ortasyndaǵy otty úrlep, shoǵyn kósep qoıyp otyrǵan arandatýshylardyń bary aqıqat. Al óz ishimizden shyqqan azamattar solardyń qolshoqparyna aınalyp ketkenin ózderi de bilmeı qalǵan sekildi.
Mine, ókinishke qaraı, bizdiń qoǵamda, qazaqtyń óz ishinen shyǵyp, óziniń ulttyq-rýhanı qundylyqtaryna tas atyp júrgen osyndaı úsh top paıda boldy. Biz bul mysal arqyly «artta qalǵan» musylman qazaq pen damyp ketken «musylman emesterdiń» aıyrmashylyǵyn kórsetkimiz keldi. «Nege Japonııa sııaqty damymaımyz?» deımiz de, birimiz tilge, birimiz dinge, endi birimiz dástúrge qarsy shyǵyp, el ishin ala taıdaı búldirip álekpiz. Krylovtyń mysalyndaǵy aqqý, shortan hám shaıannyń naǵyz ózi. Dál qazir bizge túsinistik pen tatýlyq mańyzdy.
