Kollajdardy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
О́ńirlik AITV ınfeksııasynyń aldyn alý ortalyǵynyń dırektory Aıgúl Qudamanovanyń málimetinshe, sodan beri 617 adamnan AITV ınfeksııasy anyqtalypty. Qazir ortalyqtyń dıspanserlik esebinde 430 adam tur. О́tken jyly bul dertti juqtyrǵan 75 adam tirkeýge alynǵan. Onyń ishinde 15–19 jasqa deıingi 1 adam (1,3% ), 20–29 jastaǵy 12 adam (16,0%), 30–39 jastaǵy 39 (52,0%) bar. Sondaı-aq 17 adamnyń (22,7%) jasy 40–49-dyń aralyǵyn qurap otyr. Bul dertti 50–59 jastaǵy býynnan 6 adam (8,0%) juqtyryp alǵan. AITV juqtyrǵan 6 júkti áıel bolǵan. Onyń tórteýi bosanyp, eki áıel júktilikti úzipti. Perınataldyq baılanystaǵy 11 bala dárigerlerdiń baqylaýyna alynǵan.
«Bul ınfeksııa álemniń barlyq derlik elinde tirkelgen. Sol sebepten, atalǵan dert barsha adamzatty tolǵandyryp otyr. Osyǵan baılanysty ınfeksııamen kúrestiń búkilálemdik kúni belgilengen. Biraq bul – jetistikterdi ǵana atap ótetin emes, qoǵamdy osy dertpen kúresti jetildirýge shaqyratyn kún. Ortalyqtyń dárigerleri ataýly kúni ǵana emes, jyl boıy AITV ınfeksııasynyń zardabyn, ony juqtyrýdyń joldary, jalpy saqtyq sharalary týraly udaıy aıtyp keledi», deıdi A.Qudamanova.
О́tken jyly Atyraý qalasyndaǵy birneshe oqý ornynda kezdesýler, adam kóp baratyn oıyn-saýyq keshenderinde aksııalar ótkizildi. Saýda-oıyn-saýyq keshenindegi keń kólemdi aksııaǵa úkimettik emes uıym ókilderi, jastar, stýdentter, ózge de turǵyndar qatysty. Mundaı is-sharanyń maqsaty – turǵyndarǵa AITV ınfeksııasynyń aldyn alý, ár adamnyń quqy men qadir-qasıetin qurmetteýdiń mańyzdylyǵyn jetkizý, salamatty ómir saltyn ustanýdy nasıhattaý. Atyraýlyqtarǵa, onyń ishinde stýdentter men erikti turǵyndarǵa AITV ınfeksııasyna tekserilýge tegin ekspress-testiden ótý múmkindigi berildi.
«Osy kezge deıin atalǵan ınfeksııany juqtyrýdyń negizgi úsh joly anyqtalyp otyr. Birinshiden, AITV jynystyq jolmen taralady. Ekinshiden, qan arqyly juǵady. Úshinshisi – ınfeksııamen aýyrǵan anadan balaǵa berilýi. Sondyqtan áli oń-solyn tanyp úlgermegen jastardy alǵashqy eki joldan qorǵaý maqsatynda túsinik jumystaryn jıi júrgizemiz. Infeksııany juqtyrmaýdyń basty joly ár adam jeke gıgıenalyq quraldardy qoldaný kezinde muqııat bolǵan abzal. Máselen, tis shetkasyn, qyrynýǵa arnalǵan qurylǵylardy ózge adamdarǵa paıdalanýǵa bermegen jón. Ásirese sulýlyq salondaryna barǵanda, máselen, áıelder manıkıýr, pedıkıýr, tatý jasaıtyn quraldardyń tazalyǵyna kóz jetkizýi qajet. Memlekettiń basty baılyǵy – adam. Demek deni saý adamnyń ǵana el qazynasy, ult bolashaǵy, qazaqtyń genofondy ekenin este ustaý kerek», dep málimdedi A.Qudamanova.
Ortalyq dırektorynyń pikirinshe, qazir Atyraý oblysynda AITV-men ómir súretinderdi qoldaýǵa barlyq jaǵdaı jasalyp otyr. Bul qurylym 1990 jyly oblystyq qan ortalyǵynyń zerthanalyq bólimshesi retinde ǵana jumysyn bastaǵan. 2014 jyly salynǵan jańa ǵımaratta kelýshilerdiń qyzmettiń birneshe túrin alýyna tolyq múmkindik bar. Qazir ortalyqta psıhologııalyq-áleýmettik keńes berý, dostyq kabınetteri, qan alý bólmesi, senim beketi, dıgnostıkalyq zerthana, profılaktıkalyq, epıdemıologııalyq, emdeý-aldyn alý bólimderi jumys isteıdi.
Keıingi jyldary psıhologııalyq-áleýmettik keńes kabınetinde elektrondy kezek júıesi engizilgen. AITV ınfeksııasyn juqtyrǵandar ARV preparatymen tolyq qamtylǵan. Ortalyqta týberkýlezdiń, opportýnıstıkalyq aýrýlardyń aldyn alý emderi júrgiziledi. Infeksıonıst, ftızıatr, pedıatr, gınekolog, dermatovenerolog, narkolog, psıholog, provızor mamandary medısınalyq qyzmet kórsetedi.
Infeksııany anyqtaý, emdeý jumysyn júrgizetin ortalyq dárigerleriniń pikirinshe, AITV-nyń taralý qaýpin toqtatýdyń túrli joly bar. Sonyń biri – baılanysqa deıingi aldyn alý. Qazirde ortalyqta turǵyndardy AITV-ǵa tekserý, emdeý, dıspanserlik-dınamıkalyq baqylaý, ınfeksııa juqtyrǵandar men táýekel sanatyndaǵy toptarǵa qajetti zerthanalyq taldaýlar tolyǵymen tegin júrgiziledi. Máselen, ótken jyly ortalyqtyń zamanaýı zerthanasynda 116 513 adamnyń qanyna tegin saraptama jasalypty.
«Álem dárigerleriniń aldynda Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń 95-95-95 strategııasy boıynsha AITV indetiniń taralýyn 2030 jylǵa deıin toqtatý maqsaty tur. Bul – birinshiden, vırýs juqtyrǵandardyń 95 paıyzyn tabý. Ekinshiden, juqtyrýshylardyń 95 paıyzyna em júrgizý, úshinshiden, naýqastardyń 95 paıyzynda vırýs mólsherin azaıtý qajet. Atyraý oblysynda bul kórsetkishter sáıkesinshe 71%, 96%, 91% . О́ńir bul kórsetkishterdi oryndaý jóninen respýblıkalyq deńgeıde aldyńǵy qatarda», dedi ortalyq dırektory.
HH ǵasyrda AITV ınfeksııasy emdelmegen jaǵdaıda JITS satysyna ulasyp, dúnıe júzinde kóptegen janǵa qasiret ákelgeni belgili. Keıingi jyldary zamanaýı medısınalyq qurylǵylar dertti ýaqytynda anyqtaýǵa jol ashyp otyr. Úzdiksiz em alý naýqastyń ómirine tóngen qaýipti seıiltedi. Sol sebepten, bilikti dárigerler belgilegen emdi udaıy qabyldaý qajet. Bul – naýqastardyń sapaly ári uzaq ómir súrýiniń kepili.
«Eń bastysy – AITV ınfeksııasymen ómir súretin adamdarǵa tolerantty kózqaras qalyptastyrý. Infeksııany juqtyrmaý úshin salamatty ómir saltyn ustanýdy keńinen nasıhattaýdyń mańyzy zor. Jalpy, AITV ınfeksııasynyń taralýy adamdardyń minez-qulqyna tikeleı baılanysty órbıdi. Ár adam jeke qorǵanys quraldaryn paıdalanýy kerek. «Esirtkige jol joq» degen kózqarasty ustanýy qajet. Bolashaqta AITV ınfeksııasyn juqtyrǵan adamdarmen kezdesýimiz múmkin. Olar – týǵan baýyrlaryń, dos-jarandaryń bolýy ǵajap emes. Betin ári qylsyn, sondaı kezde olardy shettetpeı, qoldaýǵa tıispiz. Al stıgma men kemsitýshilik – AITV-men ómir súretin adamdardyń ómirine qaýip tóndirý, adam quqyǵyna qol suǵý», dedi A.Qudamanova.
AITV – aldyn alýdy, alǵashqy satysynda-aq qarqyndy emdelý jumystaryn júrgizýdi qajet etetin ınfeksııa. Onymen aýyratyn adamdardyń kúndelikti em alýdyń nátıjesinde tolyqqandy ómir súrip, dúnıege deni saý urpaq ákelýine múmkindigi bar. Sondyqtan ortalyq mamandarynyń maqsaty – AITV taralýynyń aldyn alý, naýqastardy ýaqtyly anyqtap, ári qaraı qoǵamnan shettetilmeı ómir súrýine jaǵdaı jasaý.
Atyraý oblysy
