Qosymsha qun salyǵynyń mólsherlemesi saralanyp belgilenýge tıis

Prezıdent aıqyndaǵan strategııalyq mindet – ekonomıkany nyǵaıtý arqyly Qazaqstannyń óńirdegi kóshbasshylyq rólin saqtaý jáne kúsheıtý. Memleket basshysynyń pikirinshe, bul mindet ulttyq ıdeıanyń mańyzdy elementine aınalýǵa tıis.

Qasym-Jomart Toqaev qazirgi zaman­nyń basty máselelerin sheshý jolynda Qazaqstan jańa kózqarastar men tásilder dáýirine qadam basqanyn, al eskirgen stereotıpter ótkenniń enshisinde qalǵanyn atap ótti. Sondyqtan elimiz túbegeıli ózgerip, jańa jaǵdaıǵa beıimdelýi kerek.

Prezıdent memlekettiń bolashaǵy, sonyń ishinde óskeleń urpaqtyń keleshegi osy máseleniń sheshimine tikeleı baılanysty dep sanaıdy. Onyń aıtýynsha, iri ınfraqurylymdyq jáne ónerkásiptik jobalar, sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt, kólik jáne logıstıka salalary ekonomıkany damytýdyń basym baǵyttaryna aınalýǵa tıis. Bul rette shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý máse­lesi udaıy Úkimet nazarynda bolady.

Qasym-Jomart Toqaev alǵa qoıylǵan mindetterdi sheshý jolynda memleket pen iri kásiporyn ıeleriniń arasyndaǵy nátıjeli seriktestiktiń mańyzdy ekenin atap ótti.

– Iri bıznes bolmasa, Qazaqstan ekonomıkasynyń áleýetin tolyq ashý múmkin emes. Bizge ekonomıkanyń da­mýyn jańa deńgeıge kóterý úshin ınfra­qurylym, ındýstrııa, sıfrlandyrý jáne basqa da salalarda serpindi ári aýqymdy jobalar qajet. Muny iske asyrýǵa iri bıznesmenderdiń shamasy jetedi. Sizderde oǵan qajetti qarjy da, mamandar da, eń bastysy, bilim men tá­jirıbe de bar. Bul rette ınves­tısııa salýǵa tartymdy dástúrli sala­larǵa mán berip qana qoımaı, tabys ákeletin jańa baǵyttardy qarastyrǵan jón. Qazirgi geosaıası jaǵdaı men álem­­dik saýda konıýnktýrasyn eskersek, kólik-logıstıka salasynyń orasan zor áleýeti eleýsiz qalyp jatyr. Te­mir­­jol, avtomobıl jáne áýe arqy­ly júk tasymalyna suranys artyp kele­di. Is júzinde atalǵan sektor ba­sym­­­dyq­qa ıe bola bastady. Keıbir sho­lý­­shy­lardyń aıtýynsha, paıdasy da mol. Bo­la­shaǵy zor taǵy bir sala – týrızm. Sheteldikter Qazaqstannyń tumsa tabıǵatyna, halqymyzdyń salt-dástúri men tarıhı murasyna erekshe qyzyǵýshylyqpen qaraıdy. Biraq otandyq týrızmniń áleýeti zor desek te, naqty iske kelgende bul salada olqylyqtar men kemshilikter kóp. Sondyqtan Úkimet týrızmdi damytýǵa meılinshe kóbirek ınvestısııa tartý úshin qosymsha sharalardy usynady, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, elimizdegi iskerlik ahýaldy jaqsartý – eń basty maqsattardyń biri.

– Kvazımemlekettik sektor sýbek­tilerin qurýǵa moratorıı engizildi. Retteletin satyp alýlarǵa bıznes ókil­deri ótinim bergen jaǵdaıda, oǵan mem­lekettik kásiporyndardyń qatysýyna zań júzinde shekteý qoıyldy. Bıznesti negizsiz qyspaqqa alýdan jáne salalyq organdardyń zańsyz tekserýinen qorǵaý úshin júıeli jumys qolǵa alyn­dy. Qylmystyq kodekstiń bes baby izgi­lendirildi. Eki bap boıynsha qylmys­tyq jaýapkershilikke tartý talaptary joǵarylady, ekonomıkalyq quqyq buzý­shy­lyqtyń 29 túri boıynsha tutqyn­daýǵa tyıym salyndy. 2022 jyl­dan beri kásipkerlik salasynda tirkel­gen qylmystyq isterdiń sany eki ese qys­qardy. Buǵan qosa kásipkerlik qyz­met­ke zańsyz aralasqany úshin ákimshi­lik jaýapkershilik kúsheıtildi. Investor­lardy negizsiz tekserýdiń, olarǵa aıyppul salýdyń aldyn alyp, ruqsattama berýge kedergi keltirmes úshin «prokýror súzgisi» engizildi. Búginde prokýrorlar ınvestor quqyǵyn buzatyn 700-den asa faktige tosqaýyl qoıdy. Munyń bári bıznestiń quqyǵy men zańdy múddesin qorǵaýǵa zor yqpal etti, – dedi Memleket basshysy.

Memleket basshysy Úkimetke qosym­sha qun salyǵy máselesin taǵy da pysyq­taýdy tapsyrdy.

– Kez kelgen reformany jan-jaqty saraptap, baıyppen júrgizgen jón. Eko­nomıka salalarynyń erekshelikterin eskere otyryp, túrli nusqalardy ázirleý kerek. Qosymsha qun salyǵyna qatysty buǵan deıin kózqarasymdy bildirmegen edim. О́ıtkeni qyzmettik dárejeme sáı­kes, meniń árbir sózim, pikirim qa­tań tapsyrma sııaqty qabyldanady. So­ǵan qaramastan bul másele boıynsha oıymdy jetkizgim keledi. Qalaı desek te, qosymsha qun salyǵynyń mól­sher­lemesi saralanyp belgilenýge tıis. Úki­met túpkilikti sheshimdi bilikti sarap­shy­lardyń, qaıtalap aıtamyn, bilik­ti sarapshylar men kásipkerlerdiń, álbette depýtattardyń pikirine qulaq asa otyryp, naqty esepteýler negizinde qabyldaǵany durys. Bir anyǵy, Úkimettiń qazirgi usynyp otyrǵan mólsherlemesi tym joǵary. Sizder naqty sıfrdy aıttyńyzdar. Ony qoǵam qyzý talqylady. Tipti keı jaǵdaıda artyq sózder de aıtyldy. Degenmen bul qoǵam talqysyna aldyn ala salynǵan usynys bolatyn. Taǵy qaıtalap aıtamyn, Úkimettiń bul baǵyttaǵy jumysy bıznes, qoǵam, kásip­kerler, sarapshylardyń, ıaǵnı bar­lyq taraptyń pikiri eskerile otyryp jal­ǵa­sýy kerek. Bıyl naqty sheshim qabyl­danýǵa tıis. Men buǵan deıin de aıttym: Úkimet bul máseleni depýtattarmen jáne sarapshylarmen egjeı-tegjeıli talqylaýy kerek. Búgin aıtylǵan oı-pikirler de eskeriledi. Memleketke barynsha ońtaıly sheshim qajet. Iаǵnı bir jaǵynan bıznes júrgizýge kedergi keltirmeı, qolaıly jaǵdaı jasaıtyn, al ekinshi jaǵynan, salyqqa qatysty tártipti kúsheıtip, bıýdjet kirisin arttyratyn tıimdi joldy tabýymyz qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy elimizdiń qarjy­lyq turaqtylyǵyn jetekshi reıtıng agenttikteriniń boljamdary rastap otyrǵanyna nazar aýdardy.

– Keıbir «sarapshylar» aıtyp júr­gendeı, el ekonomı­ka­synyń jaǵ­daıy son­shalyqty múshkil degen pi­kirmen kelispeımin. Salymyz sýǵa ke­tetindeı kúıde emespiz. Biraq bo­sańsýǵa da bolmaıdy. Iá, ekonomıkada 4,8 paıyzdyq ósim bar. Úkimet otyrysynda munyń Qazaqstan úshin jetkiliksiz ekenin aıttym. Úkimet damýdyń jańa dańǵylyn izdeýi kerek. Bul rette bız­nes qoǵamdastyqtyń róli úl­ken. Halyq­aralyq qarjy uıymdary memlekettik qaryz deńgeıin «asa joǵary emes», ıaǵnı basqarýǵa ıkemdi dep baǵalap otyr. Qaryzdy basqarý saıasaty bekitilgen qarjylyq shekteýlerdi qatań saqtaý arqyly júrgiziledi. Kiris deńgeıin arttyrý esebinen bıýdjet tapshylyǵyn azaıtý kózdelgen. Bul memlekettiń boryshyn tómendetýge múmkindik beredi. Sondaı-aq uzaqmerzimdi ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etedi, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, tek bıýdjet qarjysymen ekonomıkany jańǵyrtý múmkin emes. Atalǵan úderiske bankterdiń bári atsalysqany mańyzdy.

– Úkimet kredıt mólsherlemesin sýbsıdııalaý arqyly bank qarjysyn tartý týraly bastama kóterdi. Qarjy sektory osy mindetti oryndaýǵa belsendi qatysýǵa tıis. Úkimet Kepildik qoryn qurý máselesin pysyqtap jatyr. Buǵan qosa Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan «uzaq merzimge beriletin» qarjy tartylady. Bul – jetkiliksiz. Naqty sektordy kredıtteý kólemin arttyrý úshin basqa da usynystar qajet. Men Úkimet otyrysynda Ulttyq qor el ekonomıkasynyń bir bólshegi ekenin aıttym. Keıbir sholýshylar, qoǵam qaıratkerleri Úkimettiń Ulttyq qordan jıi ári kóp qarjy alatynyn aıtady. Bul – qalyptasqan ahýalǵa baılanys­ty qabyldanǵan sheshim. Osyǵan bola «daǵdarysqa tap boldyq» dep baıbalam salatyndaı sebep kórip turǵan joqpyn. Qordy ne úshin qurdyq? Qor qarjysy memlekettik mańyzy bar mindetterden ózge maqsatqa jumsalyp jatsa bir jón. Sondyqtan taǵy da qaıtalap aıtamyn, bankter bızneske kómektesip, ekonomıkanyń damýyna qarjy salýǵa tıis. Degenmen retteýshilik sharalardyń qatańdaǵanyna qaramastan, tutynýshylyq nesıe kólemi burynǵydaı ósip keledi. Byltyr atal­ǵan kórsetkish 33 paıyzǵa ulǵaıdy. Al problemalyq boryshkerlerdiń sany 1,5 mıllıon adamnan asty. Qa­ryzǵa belshesinen batqan azamattarǵa kómektesý kerek. Bul – asa ózekti saıası másele. Sonymen qatar qarjylyq saýatty arttyrý, ásirese óskeleń urpaqtyń osy baǵyttaǵy bilimin jetildirý mańyzdy. Osy rette bankter problemalyq zaımdardy qaıta qarjylandyrý jumystaryn kúsheıtip, boryshkerlerdiń sanyn ósirýge jol bermegeni jón. Azamattarǵa alaıaqtyq jolmen rásimdelgen kredıtterge aıryqsha mán berý qajet, – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev memleket pen bıznes arasyndaǵy qarym-qatynasty sıfrlandyrý ózekti ekenine nazar aýdardy. Prezıdenttiń aıtýynsha, bul – bıznestiń naryqtaǵy básekege qabilettiligin arttyrýdyń eń tıimdi joly. Al memleket úshin basy artyq bıýrokratııany qysqartatyn, jemqorlyq táýekelderiniń aldyn alyp, jalpy tıimdilikti jaqsartatyn mańyzdy qadam.

Memleket basshysy sózin qorytyndy­laı kele, byltyr kóktemde bolǵan sý tasqyny kezinde qarjylaı qoldaý kórset­ken barsha kásipkerlerge, sondaı-aq «Qazaqstan halqyna» qoryna jarna salǵan bıznes ókilderine alǵys aıtty. Qor qarjysy densaýlyq jáne bilim berý salalaryndaǵy ózekti áleýmettik mindetterdi sheshýge jumsalyp jatyr.

– Búgin ashyq ári paıdaly áńgime boldy. Sóz sońynda qaıtalap aıtqym keledi: memleket elimizdiń óndirisine qarjy salatyn, turaqty jumys oryndaryn ashatyn adal kásipkerlerdi árdaıym qoldaıdy. Bárińizdi jaqsy tanımyn. Keıingi úsh jylda memleket pen bıznes arasyndaǵy yqpaldastyq pen ózara túsinistik aıtarlyqtaı nyǵaıǵanyn kórip otyrmyz. Memleketke paıdamdy tıgizsem degen otanshyldyq ustanymdaryńyzdy joǵary baǵalaımyn. Biz reformalar jolyna tústik. Elimizde júrgizilip jatqan saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq ózgerister bizdiń aımaqta buryn-sońdy bolmaǵan. Halyq qoldamasa, bul reformalar iske aspas edi. Qazaqstannyń ekonomıkalyq áleýetin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan strategııamdy bıznes qoǵam­das­tyqtyń qýattaǵanyn aıryqsha atap ótkim keledi. Úkimet nemese quqyq qorǵaý organdary arqyly memleket kásipkerlerdiń zańdy qyzmetine eshqandaı kedergi keltirmeýge tıis. Bul – meniń myzǵymas ustanymym, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Jıyn barysynda Premer-mınıstr­diń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın, «Resmi kompanııalar toby» JShS, «RG Brands» AQ prezıdenti Qaırat Májibaev, «Qa­zaqmys holdıng» dırektorlar keńe­siniń tóraǵasy Edýard Ogaı, «InDrive» kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Arsen Tomskıı, «AUDACIA Express» JShS bas dırektory Baqytbek Qadyrov, «Qazaqstan Halyq banki» AQ basqarma tóraǵasy Úmit Shaıahmetova, «BI-Group» holdıngi dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Aıdyn Rahymbaev, «Karazhal Operating» kompanııasynyń teń ıegeri, «Paryz» QR Jumys berýshiler ulttyq konfederasııasy tóralqa tóraǵasy Jumabek Janyqulov, «Evrazııa ınvest» JShS dırektory Ivan Georgıadı, «Qaraǵandy farmasevtıkalyq kesheni» JShS bas dırektory Sergeı Baron, «Atameken» UKP tóralqa tóraǵasy Raıymbek Batalov sóz sóıledi.

Sonymen qatar «Freedom Holding Corp» basqarma tóraǵasy Tımýr Týrlov, SARKA prezıdenti Oljas Sátıev, «ElteksAlataý» JShS dırektory Nur­lan Jánibekov, «Aq Niet Group» JShS Baqylaýshylar keńesiniń múshesi Nurjan Nııazálıev, Qazaqstannyń qorǵanys-ónerkásip kesheni kásiporyndary qaýym­dastyǵynyń tóraǵasy Aıbek Bary­sov pikir bildirdi.