Donor kezegindegi naýqastar

Almatydaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵy­lymı-zertteý ınstıtýty óz tarıhynda ekinshi ret júrek almastyrý operasııasyn sátti ótkizdi. Alty saǵatqa sozylǵan transplantasııa University Medical Center-men birge, ataqty kardıohırýrg Iýrıı Pıanyń jetekshiligimen júzege asty. Qazirde elimizde tek qana júrek donorlyǵyna 140 eresek adam, 5 bala zárý bolyp jatyr. Quzyrly sala qolynan kelgen áreketterdiń bárin atqaryp jatqanyna qaramastan, búginde basqa da donorlyq aǵzalardy almastyrýdyń Kútý paraǵynda 4117 adam, onyń ishinde 96 bala bar. О́kinishke qaraı bul sıfrlar kún­de ózgerip jatady, óıtkeni kópshi­ligi donorlyq aǵzaǵa jete almaı kóz jumady.

Kórer jaryǵy bar, Kardıolo­gııa jáne ishki aýrýlar ǴZI-da ekinshi bolyp júregi almastyrylǵan 43 jastaǵy pasıentke oralar bolsaq, dárigerler 45 jastaǵy er adamnyń mıy ólgenin anyqtaǵannan keıin, marqumnyń týystary qaıtys bol­ǵan Almaty oblysy azamatynyń aǵzalaryn alýǵa ruqsatyn bergen. Osy kelisiminiń arqasynda tórt azamattyń ómiri uzardy, tipti ajaldan aman qaldy desek te artyq emes.

«Dılatasııalyq kardıomıopa­tııa» deıtin ýytty, aýyr júrek dertine dýshar bolǵan 43 jastaǵy Dáýren 5 jyl boıy energetıkalyq sýsyndarǵa shekten tys áýes bolyp, dári-dármek te shıpa bolmaıtyn júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń sońǵy satysyna jetken. Naýqasty azdaǵan dene qımylynyń ózinde aýa jetispeýshiligi, 50 metr júrse entigip, qalypty jaǵdaıda, tipti jat­qan kezde entigýi órship, tez shar­­shaý men jalpy álsizdik maza­­laǵan. Densaýlyǵy nasharlap bara jatqanyn 2023 jylǵy jel­toqsan­nan bastap baıqaǵan. Donor másele­sin­de joly bolǵan Dáý­ren: «Ajaldan ­arashalap qalǵan dári­gerlerge alǵysym sheksiz. Kún­de­likti tirshiliktiń kúıbeńimen jú­rip, ómirimizdi baǵalamaımyz, den­saý­lyqty kútpeımiz. Qazir halim jaqsy. Taǵy bir aıtarym, ener­getıkalyq sýsyndardy ishpeý kerek, óıtkeni densaýlyqqa zııany orasan», – deıdi.

Otandyq medısınadaǵy osyndaı mańyzdy oqıǵadan keıin BAQ ókilderimen kezdesken Almaty­da­ǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI basqarma tóraǵasy Marat Pashımov: «Elimizde kardıohı­rýrgııa men kardıoreanımasııanyń damý deńgeıi júrekti transplan­tasııalaý operasııalarynda oń nátıjelerge qol jetkizýge múm­kindik beredi. Aǵzalardy transplan­tasııalaý operasııalary medısına qyzmetkerleriniń joǵary biliktiligin talap etedi. Osy oraıda Iýrıı Pıa bastaǵan UMC komandasyna kómek pen qoldaý kór­setkeni úshin alǵysymyz sheksiz», – dedi.

Marat Orynbasaruly donor­dyń týysqandaryna da razylyǵyn bil­dire otyryp, donorlyqqa óz er­kimen kelisim berý, adamdardyń ómirin saqtap qalýǵa daıyn bolý – adamgershilik pen meıirimdiliktiń úlgisi ekendigin, aǵzalaryn alý­ǵa kelisim bergen donordyń týys­tarynyń isi zor saýapqa ıe ekendigin atap ótti.

«Operasııanyń aýyrlyǵyna sáıkes, naýqastyń jaǵdaıy bir­qa­lypty. Keıbireýler donordy jyl­dar boıy kútedi, kúte-kúte kú­der úzetinderi qanshama. О́kinishke qaraı pasıentterdiń kópshiligi trans­plantasııaǵa jetpeı qaıtys bo­lady. Júrek transplantasııa­sy máselesi tipti kúrdeli. Aýyr jú­rek aýrýlary tez órshıdi, shuǵyl em­deýdi qajet etedi», – deıdi klınıka basshysy.

Instıtýttyń kardıohırýr­gııa bólimshesiniń meńgerýshisi Rústem Tóleýtaev ta júrek almastyrý – asa kúrdeli operasııalardyń biri ekendigin, alaıda mamandardyń jı­naqtaǵan tájirıbesi, mashyǵy, klınıkanyń tehnıkalyq jabdyq­talýy operasııany joǵary deńgeıde oryndaýǵa múmkindik beretinine toqtaldy.

Erekshe atap óterlik jaıt, má­­ıit­tik donordan júreginen de bas­­qa eki búıregi, ókpesi, men kóz qabyǵy alynǵan. Bir búıregi Je­tisý oblysynyń turǵyny 17 jas­taǵy naýqasqa A.Syzǵanov atyn­da­ǵy Ulttyq hırýrgııa ǵylymı orta­lyǵynda endi biri astanalyq 18 jastaǵy pasıentke UMC-te transplantasııalandy, ókpesi – UMC-te qostanaılyq 43 jastaǵy pasıentke, kóz qabyǵy keratoplastıkasy eki resıpıentke salyndy.

Jaqynda Densaýlyq saqtaý mı­­nıstri Aqmaral Álnazarova Qazaq­stan musylmandary dinı bas­qarma­synyń tóraǵasy, Bas múftı Naýryz­baı qajy Taǵanulymen kez­desti. Kezdesýge vaksınasııalaý men aǵza donorlyǵy máseleleri ózek boldy. Vaksınasııadan bas tartýdyń bas­ty sebepteriniń biri ata-analardyń dinı nanym-senimderi­nen týyndap otyrsa, máıittiń do­norlyq máselesi de osyǵan baılanysty bolǵandyqtan, mınıstrlik Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasymen (QMDB) ynty­maq­tastyqty kúsheıtýdi kózdep otyr. Osy mámile aıasynda DDU qol­daýymen vaksınasııalaý­dan bas tartýǵa áser etetin dinı faktor­lardy anyqtaý, baılanys olqy­lyq­tary men vaksınasııalaýǵa kedergi keltiretin basqa da yqtı­mal faktorlardy zerdeleý maq­satynda zertteý júrgizilmek. QMDB máıit donorlyǵyna ruqsat be­rý máselesinde halyqaralyq tájirıbege súıenetin bolady.

Keıingi 10 jyldyń ishinde otan­dyq transplantologııa salasynda álemdik standarttar deńgeıindegi aıtarlyqtaı ilgerileý bar. Qazirgi tańda aǵza almastyrýdyń eń kúr­deli de qymbat operasııalary qol­jetimdi bola bastady, odan keıin pasıentter ómir boıy memleket esebinen tegin em-dom alady.

Mınıstr elimizdiń dinı basqar­masynyń jetekshilerine jergilikti halyq arasynda, meshitterde qaı­tys bolǵannan keıingi donorlyq máse­lelerin túsindirýde dinı kóshbas­shylardyń rólin meńzep, bul elge sanaly da saýapty sheshim qabyldaýǵa septesetinin jetkizdi.

Osy oraıda, álemde qaıtys bol­ǵannan keıingi donorlyqty damy­týda Ispanııa kóshbasshy eken­digin mysalǵa keltirýge bolady, 1 mıllıon adamǵa shaqqandaǵy má­ıit­tik donorlyq – 49,38 adam. Bul kór­setkish burynǵy TMD memle­ketteriniń ishinde Belarýs Respýb­lıkasynda – 25,26, Iranda (musylman memleketi) – 12,57, DDU-nyń Jahandyq qorynyń esep­teýleri boıynsha elimizde nebári 0,36 adamdy quraıdy.

Elimizde bir ózi birneshe adamnyń ómirin uzartyp ketken máıittik donorlardy dáripteý jóninde aıtsaq, qańtar aıynyń sońynda Astana qa­lasynda «Barys Arena» sport ke­she­ninde tórt pasıenttiń ómirin saqtap qalǵan Maksım Voınıýshti eske alýǵa arnalǵan hokkeı matchyn mysalǵa keltirýge bolady. Maksım Voınıýsh aýyr jol apatynan keıin 15 shildede Túrkistan oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynyń qabyldaý bólim­shesine shuǵyl jetkiziledi. Dáriger­ler Maksımdi qutqaryp qalý úshin baryn salǵanyna qaramastan, onyń jaǵdaıy óte nasharlap, birneshe kúnnen keıin, 23 shildede mıynyń ólgeni rastalady. Sodan soń Maksım­niń týystarymen áńgime júrip, olar donor bolýǵa sheshim qabyldaıdy.

Otandyq medısına aǵzalardy transplantattaý boıynsha joǵary tehnologııalyq operasııalardy júrgizýde barlyq zamanaýı ınfra­qurylymǵa ıe. Qazir elimizde 7 trans­plantattaý ortalyǵy jumys is­teıdi, 40 donorlyq stasıonar, 4 ım­mýnologııalyq tıpteý zertha­nasy uıymdastyrylǵan. Donor­lyq úderisti úılestirýdi, anyqtaý­dy, uıymdastyrýdy qamtama­syz etetin respýblıkalyq, óńirlik, stasıonarlyq úılestirýshiler je­lisi qurylǵan.

ALMATY