Medısınalyq qyzmettiń kúngeıi men kóleńkesi

Mınıstrlik pen qordyń maqsaty – ortaq

Memleket basshysy Q.Toqaev «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» Joldaýynda: «Densaýlyq saqtaý salasyna bıýdjetten 3,3 trln teńge qarjy bólindi. Biraq onyń nátıjesi áli kórinip jatqan joq. Medısınalyq saqtandyrý júıesine qatysýshylar ara­synda mindetterdiń durys bólin­beýi burmalanǵan aqparat­tyń kóbeıýine ákep soqtyr­­dy. Naýqastarǵa memleket kepil­dik bergen qyzmetterdi aqyly negizde alýdy nemese birneshe aı boıy kezek kútýdi usyný jaıttary az emes. Bıýdjettiń múmkindigi men mindetteme­sin eskere otyryp, memleket kepildik beretin medısına­lyq kómektiń biryńǵaı baza­lyq toptamasyn jasaý qajet. Bir-birine baılanysy joq onda­ǵan baǵdarlama men aqparattar bazasynyń ornyna biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparat júıesin jasaý kerek»,  dep atap ótti.

Prezıdent tapsyrmasynan keıin Densaýlyq saqtaý mınıstr­ligi Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorymen birlesip tıisti is-sharalar qabyldady. Qor men mınıstrliktiń jumy­sy medısınalyq kómek­tiń sapasyn arttyrýǵa baǵyt­taldy. Sıfrlandyrýǵa basym­dyq berildi. Áleýmettik medısı­na­lyq saqtandyrý qorynda ahýal­dyq-taldaý ortalyǵy ashyldy.

Tal­daý ortalyǵynyń kómegimen medı­sınalyq qyzmetterdi qar­jy­lan­dyrýǵa, óńirlerdegi medı­sınalyq jaǵdaıǵa, pasıentterge qatysty ózge de asa mańyzdy aqparattarǵa qol jetkizý qıyn emes. Júıe qor qyz­metiniń tıimdiligi men ashyqtyǵyn arttyrýǵa, qordyń qar­jylyq turaqtylyǵyn ny­ǵaı­­týǵa septesedi. Burynnan ju­mys istep kele jatqan senimdi medısınalyq uıymdarmen uzaqmerzimdi shart jasaý tájirıbesi engizilip jatyr. Bul qadam medısınalyq uıymdarǵa óz qyz­metin tıimdi josparlaýǵa múmkindik beredi.

TMKKK, MÁMS paketterin kezeń-kezeńimen qaıta qaraý josparlanyp otyr. Bul – medı­sınalyq qyzmetterdiń qaı­talanýyn boldyrmaýǵa, maman­dardyń jumysyn jeńil­detýge múmkindik beredi. Jaqyn arada medısınalyq qyzmetterdi tutynýdyń ǵylymı negizdelgen normalary, memlekettik kepil­dikter baǵdar­lamasy ázirlenip, engiziledi.

Sıfrlandyrý baǵytyndaǵy taǵy bir aýqymdy jumys Face ID júıesimen tyǵyz baılanysty. Byltyr eldegi medısınalyq mekemelerde 23 myńnan astam jalǵan jazba anyqtalyp, 208 mln teńge shyǵyn keltirgen. Astanadaǵy medısınalyq mekemeler «jalǵan jazbanyń» jolyn kesýge septesetin Face ID júıesine qosyldy, osy tájirıbe óńirlerde birte-birte engiziledi. Bıometrııalyq rastaý sozylmaly syrqaty bar pasıentterge dári-dármekti kezek kútpeı alýǵa da septesedi.

Qor jumysyna syn kóp

Qoǵam medısına salasyna respýblı­kalyq bıýdjetten bólek Áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý qorynan, ıaǵnı halyq­tyń qaltasynan qarjy qaralyp jatqan soń, medısınalyq kó­mek­tiń tıimdiligi birden kóri­nedi dep kútti. Sebebi mundaı júıeni tájirıbege sátti engizip, qyzyǵyn kórip jatqan elder kóp. MÁMS-ke jarna aýdaryp otyrǵan turǵyndar sol elderdiń júrgen jolymen asyqpaı, aıań­dap basqandyqtan, júıeniń kem­shin tusy bolmaıdy dep sendi. Jaýapty tulǵalar bolsa, damyǵan elderdiń ózi saqtandyrý júıesiniń sharapatyn birden kórgen joq dep aqtaldy. Osy ara­lyqta medısınaǵa qaralǵan qarajat eselep kóbeıdi. TMKKK sheńberinde kórsetiletin qyzmet­terge respýblıkalaq bıýdjetten byltyr
1 629,7 mlrd teńge, bıyl 1 623,5 mlrd teńge bólingen. MÁMS qarajatynan byltyr 1 228,7 mlrd teńge tússe, bıyl bul somma 1 329,8 mlrd teńgege jetken. Qarap otyrsaq, salaǵa MÁMS-ten túsetin qarjy men respýblıkalyq bıýdjet qarajaty shamalas. Qordyń jumysy toqtasa, densaýlyq saqtaý salasy túsip turǵan qarajattan qaǵylady. Sondyqtan memleket qordyń keıbir mindetterin basqa uıymdarǵa tapsyrýy múmkin bolǵanymen, turǵyndardyń jarnasyn túgel toqtatyp, táýekelge bara almaıtyny anyq.

Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna jarna tólep otyrǵan turǵyndar MÁMS-ten sapaly medısınalyq qyzmet alǵysy keledi. Alaıda Damumed medı­sı­nalyq aqparattyq júıesi arqy­ly dárigerge jazylý qıyn bolyp tur.  Kezek jetti degenniń ózinde medısınalyq kómektiń sapasyna keri áser etetin jekelegen máseleler bar. Olar adamı faktorlardan, kadrlyq áleýetten bastap, qajetti qural-jabdyqtardyń joqtyǵy, taldaý jasaıtyn, dıagnostıkalyq quryl­ǵy­lar­dyń bolmaýy, t.b. Aqyr sońynda medısınalyq uıymda buryn­nan kele jatqany, keıin paıda bol­ǵany bar, barlyq kemshilikter tegis MÁMS-ke qaratyp aıtylady.

Halyq densaýlyǵy mańyzdy

Májilis depýtaty Gúldara Nurymova qarajat únemdeı­miz dep, medısınanyń keıbir baǵytynda burynnan qalyp­­tas­qan, synnan ótken júıeni aqsatyp alýǵa bolmaıtynyn aıtady.              

– Keıingi jyldary MÁMS júıesin jetildirýge qatysty naqty qadamdar ja­sal­ǵanymen, qorǵa qatysty syn-pikir azaıa qoıǵan joq. Sarapshylardyń pikirin­­she, eldegi medısınalyq qyzmetke kóńili tolatyndardyń úlesi 20% ǵana. Osy derektiń ózi MÁMS júıesiniń qalaı jumys istep jatqanyn kórsetedi. Turǵyndar áli kúnge deıin emha­naǵa qaralý úshin aptalap kezek kútýge májbúr. Kezek kelgen kúnniń ózinde taldaý jasaýǵa, dárigerdiń keńesin alýǵa, medısınalyq tekserýden ótýge biraz ýaqyt ketedi. Qaladaǵy, aýdan, aýyldaǵy emhanalardyń jumysyn úılestirýge, olardy qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etýge, mamandardyń biliktiligin arttyrýǵa barynsha kóńil bólý kerek. Tapshy mamandardyń ornyn toltyrý qajet. MÁMS jumysyna ashyqtyq kerek. Jumys júıeli bolsyn desek, basshylyq qyzmet­terge menedjerlik qyry ǵana emes, medısınalyq bilimi bar mamandar kelgeni durys, – deıdi G.Nurymova.

DSM Mindetti áleýmettik medısı­na­lyq saqtandyrýdy jetil­dirý jáne taldaý departa­menti usynǵan aqparat­­qa súıensek, byltyr qordyń CRM-júıesinde 27 125 shaǵym tirkelgen. Túsken shaǵymnyń 46%-y (12 488 shaǵym) pasıentterdi qoldaý, ishki saraptama qyzmetteriniń aralasýy arqyly keri qaıtaryp alynǵan, másele der kezinde sheshilgen. Shaǵymdardyń kóbi medı­sı­nalyq kómektiń sapasyz kórsetilýine (28,7%), medısınalyq kómek kórsetýden bas tartýǵa (28,7%) qatysty. Sondaı-aq TMKKK, MÁMS sheńberinde dárilik zattardy berýden bas tartý (9,7%), medısınalyq qyzmetterdi uzaq kútý (6,9%), medısınalyq aqpa­rattyq júıe­ler­degi burys aqpa­ratqa (9,0%) qatysty shaǵym­dar bar.

Kómek sapasy sanmen ólshenbeıdi

Memleket basshysy Joldaýda memle­kettiń múmkindikteri men mindette­me­leri turǵysynan teń­destirilgen bazalyq mem­le­­kettik medısınalyq kómek­tiń biryńǵaı paketin qalyp­tas­tyrýdy tapsyrǵan edi. Osy­ǵan baılanysty DSM medı­sınalyq kómektiń biryńǵaı paketin qalyptastyrý, júıeniń qarjylyq turaqtylyǵyn qamta­masyz etý, halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń jekelegen sanat­taryn medısınalyq saqtan­dyrýǵa qatysty jergilikti atqarý­shy organdardyń jaýapker­shi­ligin arttyrý boıynsha ju­mys júrgizdi. Nátıjesinde, bir­qatar zańnamalyq aktilerge túzetýler ázirlendi. Túzetýler densaýlyq saqtaý shyǵyndaryn qarjy­landyrýdyń aralas modelinen saq­tandyrý modeline kezeń-ke­zeńimen kóshýge baǵyttal­ǵan.

MÁMS júıesi engizilgeli qarjylan­­dyrý úsh esege jýyq ósip, 1 trln-nan 2,9 trln teńgege deıin jetken. Ishki jalpy ónim kólemindegi densaýlyq saqtaý shyǵyndarynyń úlesi 2019 jylǵy 2,8%-dan 2023 jyly 3,8%-ǵa deıin ósken. Memleket basshysy bul úlesti 2027 jylǵa qaraı IJО́-niń 5%-yna deıin ulǵaıtý mindetin qoıyp otyr. DSM usynǵan aqparatqa júginsek, qazir halyqtyń medısınalyq qyzmetterge tóleıtin shyǵyndary qysqarǵan, medısınalyq kómek jetkizýshilerdiń sany 1 970-ke jetken, munyń 60%-dan astamy jeke klınıkalar. Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek qyzmetteri, dıagnos­tı­kalyq qyzmetter, PET zertteýlerden bólek, konsýltasııalyq-dıag­nostıkalyq qyz­metter, bári-bárinde kór­setkishter ósken. Medısınalyq kómektiń tıimdiligi, sapasy shyn máninde qanshalyqty artqanyn iske asyp jatqan joba-josparlar toly­ǵymen oryn­dal­ǵanda kórinetin bolady.