Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Dáýrenbek Qalapbergenuly 2008–2015 jyldar aralyǵynda Batys Qazaqstan oblysynyń Aqsaı qalasynda óndiristik, turmystyq qaldyqty zalalsyzdandyrýmen aınalysyp júrgen kásipker edi. 2010 jyly «Grın Aqsaı» JShS-ny qurdy. 2011–2015 jyldar aralyǵynda bul mekemede 90 adam qyzmet etip, qazynaǵa 70 mln teńgeden artyq salyq quıypty. Kásipker birte-birte boıyn tiktep, Oral qalasynda buǵan deıin bolmaǵan qoqysty iriktep óńdeý isine kirisken edi. Ásirese Qarashyǵanaq kenishindegi sheteldik kompanııalarmen arada tıimdi kelisimsharttar jasala bastaǵan.
Bári 2013 jyldyń mamyr aıynda bastaldy. Sol kezde kásipkerge «zııandy qaldyqtardy tógip, tabıǵatty lastady» degen jala jabylyp, qylmystyq is qozǵaldy. Abyroı bolǵanda, sol kezdegi tabıǵat qorǵaý prokýrory Erbol Kývashev pen tergeýshi Aıgúl Álekesheva isti teksere kelip, kásipkerdiń kinásizdigine kóz jetkizdi. Alǵashqy is «qylmystyq negizi joq» degen tujyrymmen qysqartyldy. Batys Qazaqstan oblystyq ekologııa departamenti shaǵymdy tekserip, «Grın Aqsaı» JShS tarapynan ekologııalyq zańdylyqtar buzylmaǵanyn anyqtady. Ol jóninde 2013 jylǵy 26 shildede №7-7-17-13/1 akt te jasaldy.
Alaıda qýanýǵa erte eken. 2014 jyly qazan aıynda, ıaǵnı arada bir jyl ótkende qylmystyq is qaıta kóterildi. «Grın Aqsaı» mekemesiniń keńsesine bir kúnde tótenshe tekseris kelip, búkil qujat tárkilendi. Kásipkerdiń ústinen birden 47 qylmystyq is kóterilgen.
«Sonyń aldynda ǵana bizdiń mekeme Aqsaı qalasynda qaldyqtardy óńdeý jáne zalalsyzdandyrý boıynsha tenderde jeńiske jetip, 47 sheteldik jáne otandyq beldi kompanııamen jalpy kólemi 3 mlrd teńgeniń kelisimshartyna qol qoıǵan edik. Jumysy jolǵa qoıylǵan, tabysty bızneske «Eski Qazaqstandaǵy» dókeılerdiń biriniń kózi tússe kerek», deıdi D.Sahym.
Sol kúnnen beri kásipkerdiń basyna bult úıirilip, on jyldan asa sergeldeń bastaldy. Arada jylǵa jýyq tergep-tekserýden keıin joǵarydaǵy qylmystyq ister biriktirilip, 4 is sotqa jetti. Kásipker ózine taǵylǵan aıyptardyń barlyǵy da negizsiz ekenin barynsha dáleldep kúreskenimen, nátıje bolmady.
О́ziniń aıtýynsha, kásipkerge taǵylǵan aıyptar jartykesh, qısynsyz. Mysaly, alǵashqy is boıynsha JShS dırektory Dáýrenbek Sahym men orynbasary Erjan Bahtııar «Qazbýrgaz» kompanııasynan alynǵan qaldyqty belgisiz jerge aparyp tastap ketti» dep aıyptalyp, Qylmystyq Kodekstiń 325-babynyń 1-tarmaǵymen sottalǵan. Azamattyq tártipte 159 mln teńge zalal moınyna qoıylypty. Eń qyzyǵy, «tógilgen qaldyq» tabylmaǵan deıdi.
Ekinshi qylmystyq is «Sıbý» jáne «Sekva Petroleým» kompanııalarynan alynǵan qaldyqqa» qatysty edi. Ol da tabylmady. Biraq kásipkerdiń moınyna 105 mln teńge zalal «mindi».
Úshinshi qylmystyq is «Hallıberton», «Beıker Hıýz» jáne «Shlıýmberje» kompanııalarynan alynǵan qaldyqty belgisiz jerge tastap, tabıǵatqa zalal keltirý», onyń shyǵyny 27 mln teńge boldy.
Tórtinshi qylmystyq is «Sandrılıng» kompanııasynan alynǵan qaldyqty belgisiz jerge tastaý» – bul qylmystyq is JShS-niń keıingi basshylary Nurtas Otarǵazıev pen Aısultan Qabıevtiń ústinen qozǵaldy. «Aıypkerler» sot sheshimimen 4 jyl shartty jaza alyp, tabıǵatqa keltirgen 88 mln teńge zardapty óteýge tıis boldy.
Kásipkerdi ústi-ústine kináli qylǵan sot prosesi Batys Qazaqstan oblysynda 2018 jylǵa deıin sozyldy. Jergilikti deńgeıde ádildik taba almaǵan Dáýrenbek Sahym 2020 jyldan bastap elordanyń túrli joǵary mártebeli mekemeleriniń tabaldyryǵyn tozdyrdy.
«2020 jyly elimizde «Ádiletti Qazaqstan» degen uǵym paıda boldy. Osyǵan oraı úmitim oıanyp, aryz-shaǵym jazyp, túrli laýazym ıeleriniń aldyna baryp, arasha suraýmen boldym. Ásirese 2023 jyly ótken Májilis depýtattary saılaýynan keıin jańa lep sezildi. Májiliske Batys Qazaqstan oblysynan saılanǵan depýtat Abzal Quspan men Snejanna Imasheva hanymnyń aldyna 7 ret bardym. Osy depýtattardyń aralasýymen meni Bas prokýror Berik Asylov myrza qabyldady. Sóıtip, Bas prokýratýra maǵan qatysty 3 qylmystyq iske narazylyq keltirdi», deıdi kásipker.
Sodan soń bul ister Joǵarǵy sotta qaraldy. Nazgúl Rahmetýllına jáne 2 sýdıa atalǵan qylmystyq isterdi qarap, 1-shi jáne 3-qylmystyq isti buzyp, Batys Qazaqstan oblystyq sotyna qaıta qaraýǵa jiberdi. Qazirgi tańda 12 jyl degende buzylǵan 2 qylmystyq is BQO sottarynda qaıta qaralyp jatyr.
Bir qyzyǵy, kásipkerdiń aıtýynsha, ony kináli qylǵan alǵashqy sot sheshiminde «Syrym Tilegenov» degen adam qol qoıǵan erekshe «qujat» erekshe nazar aýdartady. «Ýtochnennyı raschet ýsherba s ýchetom prıgovora Býrlınskogo raıonnogo sýda ZKO» (BQO Bórli aýdandyq sotynyń úkimin esepke alǵanda naqtylanǵan zardap kólemi») degen «qujat» ekologııa departamentiniń fırmalyq paraǵyna basylmaǵan. Ne tirkeý nómiri, ne datasy, ne móri joq. Ánsheıin prınterden shyǵara salǵan qaǵaz deýge bolady. Ári túpnusqa emes, kserokóshirme eken. Biraq osy «esep» boıynsha kásipkerdiń moınyna «tabıǵatqa keltirgen 154 753 477 teńge» salynyp otyr» deıdi ol.
Odan bólek, QR aǵa memlekettik ekologııalyq ınspektory N.Sadyqovtyń biz sóz etip otyrǵan qylmystyq isterge baılanysty 2024 jyly 16 qazanda jasaǵan qorytyndysy bar. Aǵa ınspektor «qoldanystaǵy ekologııalyq zańdylyqtarǵa sáıkes, qazirgi tańda taǵylǵan aıyp boıynsha qaýipti hımııalyq zattardy tasymaldaý, kómý jáne basqa da áreketter negizinde qorshaǵan ortaǵa keltirilgen zardap mólsherin anyqtaý múmkin emes» dep tujyrym jasaǵan.
2024 jyly 24 mamyrda Bas prokýror Berik Asylov qol qoıǵan №2-011203-24-41188 nómirli Narazylyq (Protest) qaǵazynda da kásipker Dáýrenbek Sahymǵa shyǵarylǵan sot sheshimderi jan-jaqty, tolyq jáne ádiletti bolmaǵany aıtylǵan. Sonyń ishinde kásipker tarapynan tabıǵatqa keltirilgen zardap mólsheri anyqtalmaǵan, ıaǵnı aıyp dálelin tappaǵan, sot materıaldaryna qosa tigilgen BQO Ekologııa departamentiniń «hatynyń» zańdyq kúshi bolmaǵan. Qorshaǵan ortaǵa keltirildi dep otyrǵan zardap mólsheri anyqtalmaǵan.
Qazir Batys Qazaqstan oblystyq sotynda kásipker Dáýrenbek Sahymǵa qatysty eki sot sheshimi qaıta tergelip, qaralyp jatyr. On ekijyldan beri ádiletsiz sot sheshimderinen japa shekken, moınyna mıllıondaǵan teńge zardap ilip, tabysty kásibinen aıyrylǵan kásipker zań organdarynan ádilet kútedi.
Batys Qazaqstan oblysy
