Depýtat óz sózinde Mańǵystaý óńirinde bolǵan oqıǵa barsha ata-analardyń ýaıymyn kúsheıtkenin atap ótti.
«О́zderińiz de estip-bilip otyrsyzdar, 16 jastaǵy bala ıtke talanyp, aýyr jaǵdaıda aýrýhanaǵa tústi. Bireýler «qazir eshteńege tań qalýǵa bolmaıdy, onda turǵan ne bar?» deýi múmkin, biraq mánisine tereń úńilsek, bul oqıǵa birneshe qoǵamdyq problemanyń betin ashyp berdi. Birinshiden, ıtke talanǵan balanyń jasy 16-da ekenin eskerý kerek. Onyń ornynda 3-4 jastaǵy búldirshin bolsa, jaǵdaıynyń qandaı bolatynyn elestetý qıyn. Ekinshiden, bul – aqparat quraldarynda jazylyp, rezonans týdyrǵan oqıǵa. Soǵan oraı, oblystyq aýrýhanada ıtke talanǵan balaǵa qajetti em-sharanyń bári jasalyndy. Biraq, aýyldarda ıt talaǵan balanyń bárine durys medısınalyq kómek der kezinde jasalyp jatyr ma, árıne joq! Úshinshiden, dene jaraqaty jazylar, al balanyń psıhıkasyna keltirilgen zaqym men onyń saldaryn kim oılaıdy?! Bul dert ómir boıy adamnyń taǵdyryna keri áser etpeı me?», dedi E.Jańbyrshın.
Sońǵy kezde balalardy qoıyp, buralqy ıtter eresekterge shabýyl jasaǵan oqıǵalar da kóbeıip ketti.
«Buralqy ıtter týraly sóz bolsa, janýarlar quqyǵyn qorǵaýshy keıbir uıymdar óre turady. Túsinemiz, olar USAID sııaqty batystyq uıymdardan alǵan granttarynyń aqshasyn aqtaýy kerek bolar. Biraq, janýarlar quqyǵy adam quqyǵynan joǵary bolǵany ma?!», dedi ol.
Depýtat atap ótkendeı Qazaqstan Respýblıkasynyń eń birinshi baılyǵy – adam, al Memlekettiń mindeti – áýeli ár azamattyń beıbit jáne qaýipsiz elde ómir súrýine jaǵdaı jasaý.
«Osydan 20 jyl buryn Almaty oblysy, Talǵar qalasynda bes jasynda ıt talaǵannan keıin tili saqaýlanyp, nevralgııa aýrýyna shaldyqqan kishkentaı balanyń taǵdyryn biletin bolarsyz. Onyń ata-anasy qyzyn emdetý úshin qansha ýaqyt, qansha qajyr, qansha qarajat jumsady – ony kim eseptedi, kim kompensasııa tóledi? Eshkim. Mundaı oqıǵalar el ishinde kóp. Osyndaı oqıǵalardy álgi shetelden grant alǵysh uıymdar nege kótermeıdi? Nege zerttemeıdi? Buralqy, qańǵybas, aýrý ıtterdiń «quqyǵyn» qorǵaýshylar eń aldymen ıtke talanyp, aýrýhanaǵa túsken basqa emes, óz balasy dep elestetip kórsin! Qoldanystaǵy zańnama aıasynda buralqy ıtterdi ustap, olarǵa sterılızasııa, ekpe jasap, qaıtadan bos jiberý qarastyrylǵan. Biraq mundaı praktıka bizdi alańdatyp otyrǵan problemanyń sheshimin tabýǵa kómektespedi», dedi depýtat.
Onyń aıtýynsha, resmı statıstıkaǵa súıensek elimizde jyl saıyn 38 myńnan astam adamdy ıt qabady. Sonda kúnine 104 adamdy ıtke talanady. Al onyń keminde jartysy – 14 jasqa deıingi balalar. Bul – resmı sıfrlar, qorqynyshty ári sumdyq statıstıka.
Atalǵan máseleni retteý úshin birneshe Májilis depýtatty zań jobasyn ázirlep, Parlamentte talqyǵa salyp jatyr. О́ıtkeni bosatyp jibergen buralqy ıt qoǵamǵa qaýipti jáne ekonomıkalyq jaǵynanda tıimsiz bolyp tur.
«Sondyqtan, «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» QR zańyna bizder usynǵan ıesiz, buralqy ıtterdi 15 kúnnen soń evtanazııa ádisimen uıyqtatý normasy – gýmanıstik sheshim dep bilemin. Bul AQSh, Japonııa, Izraıl, Fransııa, Ulybrıtanııa, Lıtva sııaqty álemniń kóptegen elderinde qoldanylatyn ádis. Tipti skandınavııa elderinde Reseıden buralqy ıtter shekaradan ótip ketse, birden atyp tastaıdy. Osyǵan oraı, qoǵamda qajetsiz daý kóterip júrgen keıbir «janýar quqyǵyn» qorǵaýshylar eń aldymen adam quqyǵy men adam qaýipsizdigi degen máseleni eske alsyn», deıdi depýtat.
Buralqy ıtterdiń máselesin qoǵamda júıeli túrde sheshý úshin, Úkimet kelesi máselelerdi qolǵa alýy kerek:
Birinshi, ózderin «zooqorǵaýshylarmyz» dep tirkelgen barlyq uıymdardyń qandaı kózderden jáne qandaı maqsatta qarjy alǵanyn tekserý qajet;
Ekinshi, Azamattardy, Parlament depýtattary men memlekettik qyzmetkerlerdi áleýmettik jeliler men BAQ-da balaǵattap, qaralaý, jala jabý faktilerin zerttep jáne zerdelep, olardy uıymdastyryp otyrǵan tulǵalardy anyqtap, olardyń is-qımylyna quqyqtyq baǵa berilýi tıis;
Úshinshi, qoldanystaǵy zańnyń aıasynda jappaı kóshedegi buralqy ıtterdi ustap, qamaý sharalaryn alsyn, agressııa kórsetkenderin jáne juqpaly aýrýmen aýratyndaryna evtanazııa jasaý múmkindikterin qarastyrsyn.
