Balalyǵyn soǵystyń bodaýyna bergen jetimder taǵdyry da – taýsylmaıtyn áńgime taqyryby. Jazýshy Muhtar Maǵaýınniń «Bir atanyń balalary» povesindegi úmiti kesilgen úıdiń shyraǵyn qaıta jaqqan Zıfgrıd-Zekenge, Iаkov-Jaqypqa rıza edik bárimiz. Aǵaıyndy Nartaı men Ertaı aq boranda adasyp ketip, jazym bolatyn tusynda janymyz júdep qalatyn. Qalamger Moldahmet Qanazdyń «Chıka – Dabyldyń balasy» týyndysy kitaptan bólek radıodan oqylǵanda alqa-qotan otyra qalyp, keıipkerlerimen jarysa sóıleı jóneletin kezimiz de este.
Dál osyndaı taǵdyr keshken jan Qyzylorda qalasynyń irgesindegi aýylda turǵan. Uzaq jyl áýeli Kırov atyndaǵy ujymshar, keıinnen keńshar atanǵan mekende mehanızator bolyp eńbek etip, keshegi 90-jyldardyń basynda zeınetke shyǵyp edi. Syrtta týyp, Syrda ósken sol azamat Petr Tilepbaıuly bolatyn.
Osydan otyz jyldaı buryn aýylǵa kelip, Petr aqsaqalmen tildesken edik. Sonda kógildir kózin alysqa qadaǵan qarııa 6-7 jasynda Syr boıyna qalaı kelgeni týraly buldyr-buldyr estelikti tiriltip biraz áńgime aıtqanymen de, tuıyqtaý kisiniń kiltin taba almaǵanymyzdy sezgenbiz. Aýyldyń sol qadirli qarııasy 2000 jyldardyń basynda dúnıe salypty. Qazir ol kisiniń kózin kórgender de jyl sanap azaıyp barady. Ortamyzda júrgenderiniń esteligi «e-e, bizdiń Petıa aǵaı óte tamasha kisi edi» degennen bastalady.
Qazir Mahambetov aýyly atanyp otyrǵan mekenniń negizi – burynǵy «Kırov» keńshary. Osy kúni Naýryz saıajaıymen qosylyp, turǵyndary 12 myńnan asqan baıyrǵy jurtqa qatysty shejireni qattap júrgen jannyń biri – talaı shákirttiń talabyn ushtaǵan ustaz Qadyr Ámzeev. Aýyl mektebinde fızıka-matematıka páninen sabaq berip, zeınetke shyqqan ustaz búginde toqsanǵa taıap otyr. Eńbek jolyndaǵy ozat tájirıbesi oblystyq kadrlar biliktiligin arttyrý ınstıtýty tarapynan zerttelgen pedagog – oqytý ádisteri týraly jazylǵan birqatar zertteý maqalalardyń da avtory. Qart ustazdyń «Yqylaspen oı-qııal keń bolady», «Jurtshy atanyń juraǵattary», «Surapyl jyldar jańǵyryǵy», «Aýylym sulý Syrdyń jaǵasynda» atty týyndylary týǵan jer tarıhyn túgendeýge arnalypty. Aıadaı aýyldan myńdaǵan adam mekendegen qutty qonysqa aınalǵan baıyrǵy jurt týraly biraz derekti osy eńbekterden taptyq. Burynǵyny da, búgingini de kórgen osy Qadyr aǵa esteligi bylaısha órbidi:
«Petıa aǵaı baıaǵy bala kezin eske alǵanda Dondaǵy Rostovty kóp aıtatyn edi. Soǵystyń lebin Don ózeniniń jaǵalaýyndaǵy taldarǵa ózi quralyptas balalarmen órmelep júrgen sátinde sezinipti. Demniń arasynda beıqut eldiń berekesi ketip, balalardy bir jerge jınaqtaýǵa ǵana shamalary jetse kerek. Kóp uzamaı jaqyndarynyń bári opat bolǵandardy soǵys órti jete qoımaǵan aımaqtarǵa attandyrypty. Aǵaı Dondaǵy Rostovtan Syrǵa jetken sátin osylaı aıtatyn.
Petıa aǵaımen birge kelgen taǵy eki-úsh bala da osy aýyldan pana tapty. Biraq olar es bilgesin týǵan jerlerine qaıtyp ketti. Al aǵamyz ózin baýyryna basqan Tilepbaı aqsaqal men Teńgesh ananyń uly bolyp qaldy. Teteles aǵasy Maılytonmen birge oınap, osy aýyldyń belgili azamaty atandy. Mektepti osy aýyldan oqyp, keıin Qyzylordadaǵy mehanızatorlyq kýrsty támámdady. Áskerı boryshyn Reseıde ótep, elge oralǵan soń shańyraq quryp, Tilepbaı aqsaqaldyń úıine aýyldyń Raıhan atty qyzyn kelin etip túsirdi.
Osy aýylda sol tustaǵy eń joǵary marapat «Lenın» ordenin alǵan eki adamnyń biri osy Petr aǵamyz edi. Oǵan deıin «Eńbek Qyzyl tý» ordenin ıelengen onyń esimi oblystyń «Qurmet kitabyna» jazylǵan bolatyn. Sol tustaǵy marapattyń birazyn keýdesine taqqan aǵamyz biz úshin adamdyq pen adaldyqtyń úlgisi boldy».
Tilepbaı aqsaqaldyń asyqty jilik ustatqan ulynyń adaldyǵy týraly jıi aıtady el. Tipti «Bári de maıdan úshin, bári de jeńis úshin» dep janyqqan sátte qazaqtyń bul dástúrin kim túgendep jatty deısiz? Dese de eńbegimen el ardaqtysyna aınalyp, baqytyn ósken jerden tapqan keıipkerimiz demi úzilgenshe aýyldaǵy aǵaıynnan irge ajyratqan joq.
Inisi Raqymbek Bodyqov aıtady: «Biz Petr aǵaımen nemere týyspyz. Ákemiz Tilepbaı aqsaqal erterekte osy aýylda brıgadır, keıinnen ferma meńgerýshisi bolypty. Maılyton aǵama ini bolǵan Petrden keıin Serikbaı, Qaıyrbek baýyrlarym eripti. Qazir bári de o dúnıelik bolyp ketti. Meni mehanızatorlyqqa baýlyǵan – osy Petr aǵam. Bir traktormen kezektesip, kúni-túni jumys isteımiz. Aǵamnyń kezeginen keıin kúrishtikten bir kóldeneń jatqan qyltanaq tappaısyz. Tap bir ótkir ustara ustaǵan uqypty shashtarazdyń aldynan shyqqan bastaı bolyp turatyn. Jyrtqan jeri de tep-tegis bolyp jatatyn edi. Bireýdiń kóńilin qaldyrǵan sátin kórgen de, estigen de emespiz. Aýyldaǵy buzylǵan tehnıka ataýlyǵa jan bitiretin de Petıa aǵam boldy. Jeńistiń 40 jyldyǵyna Reseıge bir top delegat baryp qaıtty. Sol sapar sondaǵy telejýrnalıster aǵamnan suhbat alypty. Keıin sonyń mánin surasaq «Sózimdi qazaqsha aıtaıyn dep analardy kóndire almadym. Ár nárseni bir suraǵanda sasqanymnan aýylǵa jetkenshe asyqqanym-aı» dep kúletin edi jaryqtyq».
Aqsaqaldyń eki uly da bul dúnıeden erte kóshipti. Qyzdary Jumakul, Orazkúl men Janat baıyrǵy jurtta turyp jatyr. Keıingi jyldary aýyldaǵy bir kóshege Petr Tilepbaev esimi berildi.
Taǵdyrdyń aıdaýymen Syrǵa jetip, sol topyraqta báıterekteı tamyr jaıǵan jan jaıynda biz bilgen baıan osy edi.
Qyzylorda
