Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Aqyn shyǵarmashylyǵynyń ushar bıiginiń biri osy «Abdolla» poemasyn oqyǵan Ǵabıt Músirepov kezinde «Maıdannan jetken jańa lep» degen maqalasynda: «Otan soǵysyna jazamyn deýshilerdiń bárine de «Abdolla» jańa bir qyrqany meńzeıdi. Jańa taqyrypty jaqsylap jazaıyq deıdi. Qasymnyń eń bir jete uǵynatyn jaqsy oıy da osynda. Qasym poemasyn jete uǵynǵyń kelse, munda kóp nárseniń durys beınesi kórsetilgen. Sonymen birge sol beınelerdi qalaı kórsetý kerektigin de kórsetip ketedi», dep jazypty. Pikir ǵana emes, bul – aqyn shyǵarmasyna berilgen baǵa. Mundaı soqtaly dúnıeniń týýyna túrtki bolǵan – sol kezdegi qazaq óleńiniń jarqyn ókili, Qasymnyń jan aıaspas dosy, aqyn Abdolla Jumaǵalıevtiń kózsiz erligi. О́zindeı alapaty bolmasa, Qasym ekiniń birimen dos bola ma? Abdolla aqyn onymen teńdes bolmasa, bul poema týar ma edi? Eger 27-aq jasynda erlikpen qaza tappaǵanda, Abdolla qazaq ádebıetin órge súıreri anyq edi ǵoı. Azǵantaı ǵumyrynyń basynda «Asan qaıǵy» atty poema jazyp bastaǵany sol 1939 jyldardyń aqylyna syıa bermeıtin qubylys edi. Ol osyndaı-aq jasynyń ózinde Baıronǵa ǵashyq bolyp, onyń óleńderin aýdaryp úlgergen sırek talant ekenin zamandastary jazady. Pýshkın pir tutqan uly Baırondy Abaı da, Qasym da súıip aýdarǵanyn bilemiz. Jap-jas Abdolla Baıron jyrlaryndaǵy asqaq mahabbatty, ádiletsúıgishtik pen názik sıqyryn óleń órnegine túnetkisi kelgen. Amal ne, onyń osynshama bıik armany men muqalmas muratyn soǵys alyp ketti. Ajal jalmaı almady biraq. Asqaq rýh pen bıik arman, alyp murattardyń aldynda ólim de dármensiz, ajal da qaýqarsyz. «Júregimen jaý jolyna bomba bolyp jarylǵanymen» aqyn ólmes ómir óleńin qaldyrypty. О́zi de, jan aıaspas dostary da onyń esimin áıgilep, tarıhqa altyn áriptermen jazdy. «Abdolla bizdiń aramyzdan ózgeshe túrmen shyqty. Oǵan ózimen qanattas jas aqyndardyń kórkemdigi az, jalań sóz óleńderiniń kóbisi unamady. Ol jańa ómirdi ózinshe jyrlady. О́leń degendi áýlıe, keremet óner dep bildi de, neni jyrlasa da tereń tolǵanýdy oılady. Sózben emes, júrekpen jyrlamaq boldy. Bizben syrlasqanda ol «poezııa mýzyka sııaqty názik úndi bolsa eken, poezııada shablon bolmaı, jańalyq bolsa eken, óleń júrektiń qylyn shertse eken, óleńde ómir sýreti romantıkalyq beınelermen jyrlansa eken deýshi edi» deıdi kitabynyń alǵysózin jazǵan qazaqtyń kórnekti aqyny Qalıjan Bekqojın. Shynymen-aq zamandasy dóp basyp aıtqan.
«Eı, adamzat dúnıesi,
Kótershi bir basyńdy.
Júrektegi saǵatyń
Soqty-aý talaı ǵasyrdy.
Jolyń alys jete almaı
Tóktiń talaı jasyńdy.
О́tkelekten óte almaı
Talaı qanyń shashyldy.
Búgin mine aldyńa
Máńgi tynbaı soǵatyn,
Alyp keldim, arnaıyn
Adamdyqtyń saǵatyn»
Aqynnyń «Altyn saǵat» atty osy óleńi Ekinshi dúnıejúzilik soǵys bastalmaı turǵan ýaqyt úshin aıtarlyqtaı jetistik der edik. Jalǵyz jınaǵyna engen óleńniń ýaqyty kórsetilmegenimen, 1937–1938 jyldary jazylsa kerek. Sebebi zamandasy Qalıjan Bekqojın «Abdollanyń aqyn esebinde kózge túsken kezeńi 1937-1938 jyldar boldy» deıdi. Jáne zamandastary qurastyrǵan kitabynyń alǵashqy betterine ornalasypty. О́zi jıyrma jeti jasynda 41-jylǵy maıdanda jaý jolyna bomba bolyp jarylyp ketken judyryqtaı júrek ıesi jıyrma besterge de tola qoımaǵan jasynda «adamzat júregindegi altyn saǵat» týraly tolǵaǵan. Sonaý myńjyldyqtardan beri birinen-birine kóship kele jatqan adamdyq saǵaty, uly rýhtyń máńgiliginen syr shertedi.
Jalǵyz bul ǵana emes, Abdolla Jumaǵalıevtiń ár óleńinen asyl rýhtyń dabyly estiledi. Keıde az ǵana ǵumyr keshirgen aqyn óleńderin paraqtap otyryp, Abdolladan Qasymǵa kóshken rýh pa dep qalasyz. Dos bolǵan eki aqyn jyrynda kóp uqsastyq bar. «Ýa, darıǵa», «adamzat dúnıesi» degendeı keń tynysty sózder Abdolla aqynda da molynan ushyrasady.
«Aıqas» dep soqtym ázirge,
Qaldyryp jastyq dýmanyn.
Jarylsań jaýǵa bomba bop,
Jaradyń, júrek – týǵanym!» dep jazypty ózi de. Al jazýdan ozǵan eshkim joq qoı, ázirge.
