Qazaqstan táýelsizdik alǵan sátten bastap syrtqy saıasatta beıbitshilik, turaqtylyq jáne kópvektorly dıplomatııa qaǵıdalaryn ustanyp keledi. Elimizdiń geosaıası ornalasýy, Eýropa men Azııa arasyndaǵy strategııalyq aımaqta bolýy halyqaralyq arenada mańyzdy oıynshylardyń birine aınaldyryp otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomıkalyq ósim, qoǵamdyq optımızm» atty Joldaýynda elimiz Birikken Ulttar Uıymynyń Jarǵysyn qatań ustana otyryp, kóp jaqty yntymaqtastyq ornatýǵa múddeli ekenin málimdegen edi.
«Biz Birikken Ulttar Uıymy men basqa da halyqaralyq uıymdardyń terrorızmge, ekstremızmge, zańsyz kóshi-qonǵa, klımattyń ózgerýine jáne ózge de qaýip-qaterlerge qarsy kúresý jolyndaǵy talpynystaryn quptaımyz. Sondaı-aq Birikken Ulttar Uıymynyń bitimgerlik qyzmetin, qarýsyzdanýǵa qatysty bastamalaryn barynsha qoldaımyz, qarýly qaqtyǵystardy dıplomatııalyq jolmen sheshý qajet», deı kele Prezıdent halyqaralyq qaýipsizdik pen turaqtylyq máselelerin sheshýge belsendi atsalysatynyn jetkizdi.
Osylaısha byltyr elimiz óńirlik jáne jahandyq deńgeıde kún tártibinde turǵan birqatar ózekti máseleni sheshýge yqpaldasty. Buǵan Qazaqstannyń bedeldi halyqaralyq uıymdar men platformalarǵa tóraǵalyq etýi sep boldy. Dıplomatııalyq múmkindikterdi keńeıtýde Shanhaı yntymaqtastyq uıymy (ShYU), Túrki memleketteri uıymy (TMU), Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim saralary jónindegi keńes (AО́SShK), Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy (UQShU), Halyqaralyq Araldy qutqarý qory (HAQQ) negizgi ról atqardy. Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń konsýltatıvtik kezdesýinde jetekshilik etýi halyqaralyq bedeldiń odan ári nyǵaıýyna serpin berdi.
Ashyp aıtsaq, Qazaqstannyń ShYU-ǵa tóraǵalyq etý barysynda ekonomıkalyq yntymaqtastyq, qaýipsizdik, ekologııalyq bastamalar men sıfrlyq transformasııany qosa alǵanda, keń aýqymdy taqyryptardy qamtıtyn 160-tan asa is-shara ótti. Nátıjesinde, qatysýshy elder arasyndaǵy sharttyq baza 60 jańa qujatpen tolyqtyryldy. Buǵan qosa elimiz uıymnyń Eýrazııa ekonomıkasynyń, saýda, kólik jáne logıstıkalyq baılanysynyń kontınenttik beldeýin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan 2035 jylǵa deıingi damý strategııasyna bastamashy boldy.
Negizi ShYU qurylǵaly beri elimiz uıymǵa tórtinshi márte tóraǵalyq etti. Alaıda alǵash ret sammıt «ShYU plıýs» formatynda ótti. Astanadaǵy jıynnyń mańyzy sol, osy jolǵy sammıtke Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna eshqandaı qatysy joq memleketter de arnaıy kelip qatysty. Bul Qazaqstannyń jahandyq saıasattaǵy bedeliniń bar ekenin kórsetti.
Al AО́SShK tóraǵalyǵyndaǵy negizgi jetistik – ınstıtýsıonaldyq damýdyń jańa kezeńine kóshýi. Tizbektesek, Jarǵy men rásim erejeleri ázirlendi, senim sharalarynyń katalogi jańartyldy, Danalar keńesi, Taldaý ortalyqtarynyń forýmy jáne AО́SShK qory quryldy. Bastysy – Qazaqstan qatysýshy elderdiń ózara is-qımylyn sıfrlandyrý boıynsha bastama kóterip, derekter men taldamalyq materıaldarmen almasý platformasyn iske qosty.
Túrki memleketteri uıymyna tóraǵalyq etý «TURKTIME» aýqymdy baǵdarlamasynyń iske qosylýymen erekshelendi. Oǵan qosa mádenı jáne ekonomıkalyq ıntegrasııanyń nyǵaıýyna septesti. Memleket basshysynyń bastamasy negizinde bilim, ǵylymı zertteýler jáne kásipkerlik salada jańa jobalar iske asyryldy. Turaqty ókilder mehanızmi qurylyp, memlekettik rámizder birizdendirildi, strategııalyq jobalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan Investısııalyq qor quryldy. Qatysýshy elder arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń artyp kele jatqanyn ózara saýdanyń 45 mlrd dollardan asýynan baıqaýǵa bolady.
UQShU-ǵa tóraǵalyq etýde elimiz transshekaralyq qylmys, terrorızm men esirtkiniń zańsyz aınalymy sııaqty ózekti qaterlerge qarsy is-qımyl jónindegi bastamalardy ilgeriletýge nazar aýdardy. Memleket basshylarynyń kezdesýlerin, taqyryptyq dóńgelek ústelder men áskerı jattyǵýlardy qosa alǵanda, barlyǵy 80-nen asa is-shara ótkizildi. Tájik-aýǵan shekarasyn nyǵaıtý baǵdarlamasy boıynsha 10 jyldyq jumysty aıaqtaýǵa erekshe nazar aýdaryldy.
Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryndaǵy Qazaqstan tóraǵalyǵynyń (2024–2026 jyldary) kúsh-jigeri HAQQ jetildirý úderisin aıaqtaýǵa, óńirdiń sý-energetıkalyq resýrstaryn basqarýdyń ózara tıimdi mehanızmin ázirleýge, ekologııalyq baǵdarlamalardyń ýaqtyly jáne sapaly iske asyrylýyn qamtamasyz etýge, sondaı-aq klımattyń ózgerýiniń saldaryn eńserý maqsatynda kelisilgen sharalar qabyldaýǵa shoǵyrlandy.
Qazaqstannyń Sý dıplomatııasy aıasynda byltyr Qytaı, Reseı jáne Ortalyq Azııa elderimen transshekaralyq ózender boıynsha 35-ke jýyq otyrys uıymdastyryldy. Qyrǵyzstan jáne О́zbekstanmen Shý, Talas jáne Syrdarııa transshekaralyq ózenderi arqyly sý alý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Qytaımen Ertis jáne Ile sııaqty 20-dan asa ózender boıynsha kelissózder júrgizilip jatyr. Elimizdiń BUU-dyń Halyqaralyq sý aǵyndaryn keme qatynasynan basqasha paıdalaný túrleriniń quqyǵy týraly konvensııasyna qosylýy mańyzdy qadam boldy.
Jalpy, Ortalyq Azııa memleketterimen kópjosparly yntymaqtastyq jyldan-jylǵa nyǵaıyp keledi. Memleket basshysynyń «Ortalyq Azııanyń renessansy: ornyqty damý men órkendeý jolynda» baǵdarlamalyq maqalasy aımaqtardaǵy baýyrlastyq qatynastardyń, strategııalyq seriktestiktiń formatyn belgiledi.
Ázerbaıjan Prezıdenti, BUU Bas hatshysynyń OA jónindegi arnaıy ókili jáne BUU Ortalyq Azııa úshin preventıvti dıplomatııasy jónindegi óńirlik ortalyǵynyń basshysynyń qatysýymen Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń konsýltatıvtik kezdesýiniń 6-otyrysyn ótkizýde elder arasyndaǵy qarym-qatynasty jańa sapaly deńgeıge kóterdi. О́ıtkeni sammıt qorytyndysynda «OA-2040» О́ńirlik kooperasııany damytý tujyrymdamasyna, 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan О́ńirlik yntymaqtastyqtyń jol kartasyna, 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan О́nerkásiptik kooperasııany damytý jónindegi is-qımyl josparyna qol qoıyldy.
Elimizdiń syrtqy saıasaty qazirgi geosaıası silkinister aıasynda da júıeliligimen, salmaqtylyǵymen jáne beıbitshilikti jaqtaýshylyǵymen erekshelenedi. Máselen, Astana prosesi aıasynda Sırııadaǵy daǵdarysty retteýge kelissózder alańyn usyndy. Buǵan qosa, Qazaqstan óńirlik qaqtyǵystardy sheshý úshin halyqaralyq medıasııa ortalyǵyn qurý týraly bastama kóterdi. Ári qaraı da beıbitshilikke baǵyttalǵan saıasatty ustaný kózdelgen. Aldymyzda BUU, DSU jáne basqa da halyqaralyq uıymdardyń jahandyq bastamalaryna qatysýdy keńeıtý, jetekshi derjavalarmen strategııalyq seriktestikti damytý men ekonomıkalyq dıplomatııany tereńdetý maqsaty tur.
