Ony atalǵan joǵary oqý ornyndaǵy Bıosenologııa jáne ekologııalyq zertteýler ǵylymı ortalyǵynyń dırektory, professor Bıbigúl Jumabekova bastaǵan ǵalymdar toby júrgizdi. Olar Baıanaýyl ulttyq parkiniń tabıǵı jaǵdaıynda ósetin jebirdiń eki túrine jatatyn 26 popýlıasııasyn zerttegen. Elimizde bul ósimdikti osyndaı aýqymda zertteý alǵash ret júrgizilip otyr.
B.Jumabekovanyń aıtýynsha, ǵalymdar zertteý kezinde keıbir jebir ósimdigi popýlıasııalarynyń genetıkalyq uqsastyǵyn, al basqalarynyń aıtarlyqtaı aıyrmashylyǵyn anyqtaǵan.
Bul ósimdik ár jerde ósedi. Ony jol boıynan da, egis alqabynan da kórýge bolady. Bir jaǵynan, jebirdiń emdik qasıeti de joǵary. Ǵalymdar DNQ taldaýynda molekýlalyq markerlerdi paıdalanyp, jebirdiń ekojúıedegi ózgeristerge qalaı jaýap beretinin zerttegen. Mundaı zertteýler ósimdiktiń álsiz popýlıasııalaryn anyqtap, olardy joıylyp ketýden saqtaıdy. Sonymen qatar jebirdiń genetıkasyn zertteý – ony qorǵaýǵa ǵana emes, klımattyq ózgeristerge tózimdi jańa sorttardy shyǵarýǵa múmkindik beredi.
«Zertteý nátıjesinde jebir ósimdiginiń antropogendik faktorlarǵa qalaı beıimdeletinin anyqtadyq. Biz osy jańalyqtyń arqasynda bıoalýantúrlilikti saqtap, ekojúıelerdi qorǵaýǵa arnalǵan mańyzdy quraldarǵa qol jetkizdik», dedi B.Jumabekova.
Endi ǵalymdar zertteý aıasyn keńeıtip, genetıkany spektraldy taldaýmen baılanystyrýdy, sondaı-aq ekologııalyq faktorlardyń áserin zertteýdi josparlap otyr.
Aıta keteıik, bul joba Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń qoldaýymen júrgizildi. Sondaı-aq jebir ósimdigin zertteý men ony shaı sańyraýqulaǵy negizindegi sýsyn quramyna qosý – kommersııalandyrýdyń negizgi baǵyty bolmaq. Bul ósimdiktiń biregeı emdik jáne dámdik qasıetteri tamaq ónerkásibinde joǵary fýnksıonaldy ónim jasaýǵa bolatynyn ańǵartady.
Qaısar QUSAIYN
