Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Energetıkalyq táýelsizdik – strategııalyq basymdyq
Eldi óz energoresýrstarymen qamtamasyz etý jáne senimdi rezerv qurý – jaı ǵana mindet emes, bul – ulttyq qaýipsizdik máselesi. Tutynýdyń artýy, ónerkásip pen qalalardyń qarqyndy damýy turaqty ósimdi qamtamasyz etý úshin Qazaqstan óz energetıkalyq bolashaǵyn ózi basqarýy kerek. Osy maqsatta Energetıka mınıstrligi 2035 jylǵa deıingi salany damytý jóninde aýqymdy jospar ázirledi. Ol qosymsha 26 GVt generasııalaý qýatyn iske qosýdy kózdeıdi. Bul – jaı ǵana sandar emes, naqty jobalar: jańa elektr stansalaryn salý, qoldanystaǵy nysandardy jańǵyrtý jáne ozyq tehnologııalardy engizý. 2024 jyly 770 MVt-tan asa jańa qýat kózderi iske qosyldy. Aldaǵy eki jylda bul kórsetkish taǵy 3 GVt-qa, 2029 jylǵa qaraı 6,6 GVt-qa artady. Bul ósip kele jatqan suranysty qanaǵattandyryp qana qoımaı, qajetti turaqtylyq qoryn da qalyptastyrady.
Innovasııa – tıimdilik pen turaqtylyqtyń kilti
Elimiz turaqty damý jolynda berik tur. 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý – sanaly tańdaý, ol eldiń energetıka salasyndaǵy damytý strategııasyn aıqyndaıdy. Kómirdiń baı qory jańa qaǵıdalar boıynsha paıdalanylady. «Taza kómir» tehnologııalary, mysaly, kómirtekti ustap qalý jáne saqtaý, gazdandyrý ádisteri tıimdilikti ekologııalyq qaýipsizdikpen úılestirýge múmkindik beredi. Kýrchatovta eń ozyq súzgileý jáne kómirqyshqyl gazyn ustaý júıeleri qoldanylatyn biregeı kómir elektr stansasy salynady. Osyndaı joǵary tehnologııalyq jobalar eldiń basqa óńirlerinde de júzege asyrylmaq.
Sonymen qatar jańartylatyn energetıka qarqyndy damyp keledi. Kún, jel, sý – sarqylmaıtyn qýat kózderi, olardyń otandyq energetıkalyq balanstaǵy úlesi arta bermek. Qazirdiń ózinde kún jáne jel elektr stansalary salynyp jatyr, ozyq tehnologııalar engizilýde. 2025 jyly jańartylatyn energııa kózderiniń (JEK) jalpy qýaty 450 MVt-tan asatyn jańa nysandar iske qosylady.
Atom energetıkasy – strategııalyq tańdaý
Atom energetıkasyn damytý – tehnologııalyq kóshbasshylyqqa, energetıkalyq táýelsizdikti nyǵaıtýǵa jáne jahandyq klımattyq mindetterdi sheshýge jol ashatyn batyl qadam. Alǵashqy atom elektr stansasyn salý orny retinde Almaty oblysy tańdaldy. Jobalyq jumystar qolǵa alyndy, eń senimdi jáne qaýipsiz tehnologııalar qarastyrylyp jatyr. Biraq alǵashqy stansa – tek bastama. Maqsat – ýran óndirýden bastap, otyn óndirisi, ozyq ǵylymı zertteýler, ıadrolyq medısına jáne joǵary bilikti mamandar daıarlaýǵa deıingi aralyqtaǵy barlyq kezeńdi qamtıtyn ıadrolyq klaster qurý.
«Qazatomónerkásip» – álemdegi ýran óndirisiniń moıyndalǵan kóshbasshysy, al bizdiń ǵylymı áleýet halyqaralyq arenada joǵary baǵalanady. Elimizde ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy barlyq halyqaralyq standart qatań saqtalady jáne bul baǵyttaǵy jumystar AEHA-men tyǵyz yntymaqtastyqta júrgiziledi.
Qýat kózderi – halyq ıgiligi úshin
Gaz salasyn damytý – ishki qajettilikterdi qamtamasyz etý ǵana emes, eksporttyq múmkindikter men áleýmettik ál-aýqattyń mańyzdy faktory. Gazben qamtý deńgeıin arttyrý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizilip jatyr, ásirese Jambyl, Almaty jáne Jetisý oblystarynda. Gaz tasymaldaý júıesin jańǵyrtý jáne jańa gaz qubyrlaryn salý arqyly ótken jyly 300 myńnan astam adam tabıǵı gazǵa qol jetkizdi. Turaqty gazben jabdyqtaý óńirlerdiń ónerkásiptik damýyn da yntalandyrady. Ońtústik aımaqqa erekshe nazar aýdarylyp, onda «jasyl» energetıka men bý-gaz qondyrǵylary salasynda aýqymdy jobalar júzege asyrylyp jatyr. Solardyń biri – Túrkistan oblysynda zamanaýı elektr stansasyn salý. Jobany 2026 jyly aıaqtaý josparlanǵan.
Ońtústik Qazaqstandy jáne ónerkásiptik tutynýshylardy turaqty gazben qamtamasyz etý úshin Beıneý – Bozoı – Shymkent (BBSh-2) magıstraldy gaz qubyrynyń ekinshi jelisin salý jumystary taıaý arada bastalyp, 2026 jyldyń sońyna deıin aıaqtalýǵa tıis.
Sıfrlandyrý – bolashaq energetıkasy
Qazirgi zamanǵy energetıkany sıfrlyq tehnologııalarsyz elestetý múmkin emes. Bizde ıntellektýaldy jeliler (Smart Grids), energııa tutynýdy basqarý júıeleri jáne basqa da «aqyldy» sheshimder belsendi túrde engizilip jatyr. Energetıka mınıstrliginiń Ahýaldyq-taldamalyq ortalyǵy iske qosyldy, ol naqty ýaqyt rejiminde salanyń barlyq nysanyndaǵy jaǵdaıdy qadaǵalaýǵa, jedel áreket etýge jáne tıimdi sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Energetıkalyq keshenniń aldynda aýqymdy ári jaýapty mindetter tur. Energetıka salasy mamandarynyń kásibı sheberliginiń, Memleket basshysy men árbir azamattyń qoldaýynyń arqasynda bul mindetterdi oryndaýǵa tolyq senim bar. Qazaqstanda zamanaýı, senimdi, turaqty jáne tıimdi energetıkalyq júıe qurylady. Bul júıe eldiń órkendeýiniń berik negizine aınalyp, jahandyq energetıkalyq qaýipsizdikke óz úlesin qosady.
Almasadam Sátqalıev,
Energetıka mınıstri
