Foto: parlam.kz
Resmı derekter boıynsha Qazaqstan aýmaǵynyń 70% -ǵa jýyǵy tabıǵı apattar qaýpine ushyraǵan. Budan basqa, seısmıkalyq aýdandar el aýmaǵynyń 40%-yn alyp jatyr. Onda 7 mıllıonnan astam adam turady.
Depýtattyń sózinshe byltyrǵy tájirıbe – jyljymaıtyn múlikti saqtandyrý bolmaǵan jaǵdaıda eleýli qarjy shyǵyndary memlekettik bıýdjetke túsetinin kórsetti.
«Alaıda, sý tasqynynyń qaıtalanýyn eskereıik jáne bıýdjet qarajaty shekteýli, memleket turǵyn úıdi jyl saıyn qalpyna keltirýge kepildik bere almaıdy.
Kóptegen damyǵan elderde turǵyn úıdi saqtandyrý - bul norma. Biraq bizdiń elde bul erekshelik. Búginde saqtandyrýdyń osy túrine saqtandyrý naryǵynyń 2-3 paıyzy ǵana tıesili.
Al álemdik tájirıbe ásirese tabıǵı apattarǵa ushyraǵan óńirlerde saqtandyrý baǵdarlamalaryn usynady, al Qazaqstanda saqtandyrýdyń osy júıesi múldem damymaǵan», dedi depýtat.
E.Beısenbaevtyń aıtýynsha áli kúnge deıin turǵyn úıdi saqtandyrý mádenıeti qalyptaspaǵan, bul saqtandyrýdy damytýǵa jaýapty memlekettik organdardyń qyzyǵýshylyǵynyń joq ekenin, al, bálkim, kásipqoılyq deńgeıiniń jetkiliksizdigin kórsetedi.
Sondaı-aq, saqtandyrý kompanııalary úshin zańnamalyq bazadaǵy olqylyqtarǵa baılanysty «adal oıyn» erejeleri aıqyndalmaǵan.
«Qalyptasqan jaǵdaıdyń negizgi sebebi saqtandyrýdyń qazirgi jaǵdaılarynyń halyq úshin aýyrtpalyq túsiretindigi jáne tıimsizdigi bolyp tabylady. Adamdar zııandy óteýden naqty qorǵaýǵa kepildik bermeıtin saqtandyrýdy satyp alýdyń mánin kórmeıdi», dedi Májilismen.
Depýtattyq saýaly barysynda ekinshi deńgeıdegi bankterdiń qaryz alýshylar aldynda qoıǵan turǵyn úıdi saqtandyrý sharttary boıynsha birneshe mysal keltirdi.
«Birinshiden, kepildikti múlikti saqtandyrý ádette qaryz alýshynyń bastapqy jarnasy men aı saıynǵy tólemderin eskermeı, kredıt somasyn ǵana jabady. Osylaısha, bank qaryz alýshynyń qarjylyq shyǵyndaryn elemeı, óz múddelerin ǵana qorǵaıdy.
Ekinshiden, bankter qaryz alýshylarǵa olardyń zańdy tańdaýyn shekteı otyryp, naqty saqtandyrý kompanııalaryn tańdap jatyr. Budan basqa, saqtandyrý sharttarynda bankter paıda alýshylar jáne saqtandyrý agentteri retinde jıi áreket etedi. Iаǵnı olar saqtandyrý sharttaryna da, shyǵyndardy retteý prosesine de yqpal etý múmkindigine ıe bolady. Nátıjesinde, saqtandyrý jaǵdaıy bastalǵan kezde qaryz alýshy tóleýden bas tartýǵa tap bolýy múmkin.
Úshinshiden, azamattyq zańnamaǵa sáıkes (AK-niń 313, 359-baptary), qaryzger tipti dúleı zilzalalar kezinde de kepil múliktiń saqtalýyna jaýapty bolady. Bankter olardaǵy múliktiń saqtalýy úshin jaýapkershilikten bosatylady. Mundaı teńsizdik quqyqtyq qatynastarǵa qatysýshylardyń ádildigi men teńdigi qaǵıdatyna qaıshy keledi», dedi E.Beısenbaev.
Májilis depýtatynyń aıtýynsha, mysaly, jer silkinisi saldarynan kepil múlkinen aıyrylǵan qaryz alýshy bank aldyndaǵy nesıeni óteýge mindetti. Mindettemeni oryndaý múmkin bolmaǵan kezde bank boryshkerdiń basqa múlki arqyly boryshty óndirip alady.
«Aıtylǵandardy túıindeı kele, bankter qosymsha paıda tabý úshin ózderiniń ústem jaǵdaıyn paıdalana otyryp, tıimsiz saqtandyrý sharttaryn tańyp otyrǵanyn atap ótkim keledi», dedi depýtat.
Joǵaryda kórsetilgenderge baılanysty depýtat usynystaryn aıtyp ótti.
«1. saqtandyrý shartynda kepil múlkiniń naqty naryqtyq qunyn kórsetýge mindetteýge;
- qaryz alýshylarǵa ıpotekalyq kredıt berý kezinde saqtandyrý kompanııasyn tańdaý quqyǵyn iske asyrýǵa múmkindik berýge, sondaı-aq bankterge saqtandyrý agentteri bolýǵa tyıym salýǵa;
- bankterdi qaryz alýshylarǵa qarjylyq júkteme júktemeı, kepil múlkin óz esebinen saqtandyrýǵa mindetteýge mindetti.
Eń bastysy, qysqa merzim ishinde Úkimet Agenttikpen birlesip, dúleı zilzalalardan, sondaı-aq QR-nyń aýmaǵynda ornalasqan turǵyn úı alaptarynan jyljymaıtyn múlikti mindetti saqtandyrý týraly zań jobasyn ázirlep, Parlamentke engizsin», dedi E.Beısenbaev «Amanat» fraksııasynyń depýtattary atynan.
