Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
El bolashaǵy jastardyń qolynda desek, sol jastardyń jaqsy men jamandy aıyra biletin talǵamshyl, talapshyl bolǵany ıgi. Saǵat Áshimbaevtyń: «Meıli ol júz jerden myqty ınjener bolsyn, ataǵy jer jarǵan ıadershık-ǵalym bolsyn, kórkem ádebıet oqymaıtyn adam – rýhanı beıshara jan», degeni bar. Jalpy, búgingi aqparattyq bilim men shynaıy bilimniń arasy alshaq. Aqparattyq, smartfondyq izdenis kisige tereń bilim bere almaıtyny daýsyz, Abaı hakimshe maqamdasaq, jan-jaqty bilimi bar tolyq adam bolý úshin kitap oqý lázim, naǵyz kitapty saraptaı bilý kerek.
Máselen, Germanııada oqýǵa kóńil bólý máselesi erekshe qoldaýǵa ıe. Kitap oqýdy ilgeriletýge tutas memleket pen ártúrli uıymdar múddeli. Germanııada nemis oqý qory iske qosylǵan, qor jastardyń kitap oqýyna baǵyttalǵan saıasat júrgizip, balalar men jasóspirimder arqyly túrli jobalardy júzege asyrady. Al Japonııada balalardyń kitap oqý belsendiligin qoldaý týraly arnaıy zań qabyldanyp, aýqymdy ulttyq saıasat júrgiziledi. 23 sáýir Japonııadaǵy balalardyń kitap oqý kúni bolyp belgilengen.
Jas ǵalym Nurbol Qudaıbergenov oqý mádenıetin qalyptastyrý úrdisi jóninde jańa bastama usynady. – «Ata-ananyń óz balasymen birge kitap oqýy – balanyń tili anyq, qııaly ushqyr, emosııalyq zerdesi kúshti, sanasy sergek bolýyna aıryqsha áser etetin áreket. Ásirese mektep jasyna deıingi balasy bar ata-analarǵa arnalǵan baǵdarlamalar ázirlep, ony elimizdegi barlyq kitaphanada júzege asyrý mindeti – kezek kúttirmeıtin sharýalardyń biri. О́ıtkeni «PIRLS», «PISA» zertteýlerinen eń úzdik nátıje kórsetetin elderdiń eń basty qupııasy – balaǵa erte jastan ata-anasynyń kitap oqyp berýi. Iаǵnı otbasylyq oqylym balanyń mektepte ǵana emes, aldaǵy ómirinde de sheshýshi faktorlardyń biri bolyp sanalady», deıdi ol.
Rasynda, «Ákege qarap ul óser, sheshege qarap qyz óser» degendeı, tárbıeni ata-ana ózinen bastaý keregi daýsyz. «Balany tárbıelegiń kelse, aldymen ózińdi tárbıele» degen sóz tegin emes.
– Ulttyq akademııalyq kitaphana kitap oqý mádenıetin qalyptastyrý jáne oqyrmandardyń, kitaphanaǵa kelýshilerdiń ıntellektýaldyq deńgeıin jan-jaqty damytýǵa baǵyttalǵan birneshe ǵylymı-ádebı, mádenı is-sharalardy uıymdastyrady. Dástúrli basqosýlarda elge tanymal ǵalymdar, jazýshylar, mádenıet pen qoǵam qaıratkerlerimen kezdesýler men sheberlik saǵattary uıymdastyrylyp, Astana qalasyndaǵy JOO-dan, ǵylymı ortalyqtardan, qoǵamdyq uıymdar jáne basqa da birlestiktermen baılanys ornata otyryp, kitaphana erejesinde kórsetilgen maqsattar aıasynda jumystar atqarylady. Atap aıtar bolsaq: «ALQA» ádebı-mádenı klýby men jasóspirimderge, jas ata-analarǵa arnalǵan «Áke men bala» klýby, «Otbasymen birge oqımyz» klýb otyrysy, kishkentaı oqyrmandarǵa arnalǵan «Ájemniń ertegileri» jobasy aıyna bir ret ótkizilip turady. Sondaı-aq «Kitap Time» jobasy, «Jas kitaphanashylar» jobasy dástúrli túrde jyl saıyn uıymdastyrylyp, jas mamandar jańa jobalary men josparlaryn usynyp, ózara talqylap, bolashaq josparlaryna tańdaý jasaıdy, – deıdi Ulttyq akademııalyq kitaphananyń oqyrmandarǵa qyzmet kórsetý jáne tirkeý qyzmetiniń jetekshisi Nurbala Tekesbaeva.
Iá, elimizdegi iri kitaphanalarda jastardy oqýǵa tartý úshin túrli is-sharalar júzege asyrylady. Munyń nátıjesi de joq emes. Qaıbir joly kitaphanashy tanysymyz bilim úıine keletinderdiń kóbi jastar ekenin súıinshileı aıtqan bolatyn.
Al Ortalyq balalar jáne jasóspirimder kitaphanasynyń qoǵammen baılanys bóliminiń qyzmetkeri Janna Sherızatqyzy kitaphanaǵa kelýshi jasóspirimder talaby kóńil qýantarlyq ekenin aıtady.
– «Jastar kitap oqymaıdy» degen sóz – keıbir adamdardyń jeke pikiri. Jalpy, búginde kitaphananyń josparyna sáıkes, túrli basqosýlar, ádebı-mádenı keshter, kezdesýler, baıqaýlar, jazýshylardyń shyǵarmalary boıynsha sózjumbaqtar men kvesterdi sheshý, ataýly datalar, qalamgerlerdiń mereıtoılaryna arnalǵan kóptegen is-shara ótip jatady. Osy is-sharalardyń barlyǵyna qalamyzdyń jastary, ásirese, jasóspirimder qatysyp, óz úlesterin qosady. Sonymen qatar óskeleń urpaqty kitap oqýǵa baýlý maqsatynda Abaı, Shákárim, Jumeken, Qadyr, Muqaǵalı oqýlary bolyp ótse, jaqynda respýblıkalyq «Aıgólek» jýrnalynyń bas redaktory Qymbat Ábildáqyzymen suhbat qurdyq. «Bala janynyń baǵbany», «Bir el – bir kitap» aksııasy aıasynda Amangeldi Keńshilikulynyń «Jumekenniń jumbaǵy» atty ashyq ádebı leksııasy da oqyrmanǵa jaqsy áser syılady. Sonymen birge kitaphanamyzda japon tili, portýgal tili, aǵylshyn tili, qazaq tili kýrstary tegin oqytylady, – deıdi kitaphanashy.
Aqyn Oljas Súleımenov: «Shekspıri joq elde Nıýton da týmaıdy», degen bolatyn. Sana qoregi – kitap. Ǵalymdar kitap oqý aqyl-oıdy ǵana emes, jan men tánniń saýlyǵyn da arttyrady deıdi. Baba naqyly: «Jasyńda oqyǵan oqýyń – tasqa jazǵanmen birdeı, egde tartqanda oqyǵan oqýyń – muzǵa jazǵanmen birdeı» deıdi. Ejelgi jazbalarda bilimdi besikten beıitke deıin izdeýdi ósıet etipti. Kıeli kitaptarda adamnyń ómirge kelgendegi negizgi maqsaty óz-ózin taný ekeni aıtylady. Amerıka ǵalymdary «túrli shyǵarmalardyń ishine oısha ený adamnyń elestetý, qııaldaý múmkindigin arttyrady, ıaǵnı adamnyń fızıkalyq jáne psıhıkalyq jaı-kúıi jaqsarady», deıdi.
Iá, tek qana paıda oılamaı, bir mezet rýhanı jetilý jolynda ózin damyta bilgen urpaqtyń qashan da bási joǵary, baǵasy bıik bolmaq. Buǵan órkenıetti elderdiń tájirıbesi kýá.
