Kezdesýdi asha otyryp, Erlan Qoshanov jınalǵandardy 8 naýryz – Halyqaralyq áıelder kúnimen quttyqtady. Ol Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń aýqymdy saıası reformalarynyń arqasynda elde genderlik teńdikti qamtamasyz etý jáne otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtý máseleleri sapaly jańa deńgeıde sheshilip jatqanyn atap ótti.
«Memleket basshysy II respýblıkalyq máslıhat depýtattarynyń forýmynda atap ótkendeı, ókildi bılik organdaryndaǵy áıelderdiń sany ósti, sondaı-aq áıelderdiń ártúrli salalardaǵy bastamalary jan-jaqty memlekettik qoldaýǵa ıe bolyp jatyr. Partııa músheleriniń shamamen 60%-yn áıelder quraıdy. Búgingi tańda jańa saıası jaǵdaılarǵa qaramastan, «Amanat» partııasy óz pozısııasyn nyǵaıtyp keledi. Bizdiń Áıelder qanaty partııa men áıelder qaýymdastyǵy arasyndaǵy shynaıy kópirge aınaldy. Bul árbir belsendi áıeldiń daýsy estilip, onyń ıdeıalary júzege asatynyna kepildik beredi. Sonymen qatar Áıelder qanaty qoǵamdyq-saıası pikirtalastarǵa ártúrli kózqaras pen tereńdik qosyp otyr», dedi ol.
E.Qoshanov sondaı-aq «Amanat» partııasynyń Áıelder qanaty músheleri zań shyǵarý jumysyna belsene qatysyp júrgenin atap ótti. Máselen, olardyń usynystary áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaý jáne balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri boıynsha zań jobasyn ázirleý kezinde eskerildi. Bul zań tolyq kúshine endi, búginde osy saladaǵy qylmystyq quqyq buzýshylyqtar edáýir azaıdy, turmystyq zorlyq-zombylyq týraly shaǵymdar sany úshten birge qysqardy, el boıynsha 69 daǵdarys ortalyǵy men baspana ashyldy. Buǵan qosa búginde depýtattar talqylap jatqan psıhologııalyq qyzmet týraly zań jobasyna da kóshbasshy áıelder tarapynan oryndy túzetýler engizildi.
Buǵan qosa partııa tóraǵasy áıelderdiń quqyqtaryn buzǵany úshin zańnamany qatańdatýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Keıingi ýaqytta «qalyńdyq urlaý» dástúrin jeleý etip, keıbir jastar jas qyzdardyń quqyqtaryn buzyp, olardy erkinen tys nekege turǵyzyp jatyr. Bul máselege Memleket basshysy Atyraýda ótken Ulttyq quryltaı otyrysynda erekshe nazar aýdardy. Sondyqtan depýtattar «nekege májbúrleý» úshin qylmystyq jaýapkershilikti engizý normalaryn usyndy. Bul rette Májilis depýtattary Áıelder qanatynan da usynystar kútedi.
Májilis spıkeri Áıelder qanaty aldynda turǵan birqatar jańa mindetti de belgiledi. Atap aıtqanda, «Tomiris» jobasynyń aýqymyn keńeıtip, bolashaq kóshbasshylardy stýdenttik kezden bastap daıyndaýǵa nazar aýdarý qajet. Ol úshin joǵary oqý oryndarymen yntymaqtastyq ornatý kerek, ásirese saıasattaný jáne áleýmettik mamandyqtardyń áleýetine kóńil bólý mańyzdy. Sonymen qatar jobaǵa qatysýshylardy taldamalyq jumysqa belsendi tartý jáne áıelder kásipkerligin qoldaýdy kúsheıtý kerek.
E.Qoshanov áıelderdiń jumysqa ornalasýy men ózin ózi damytý múmkindikterin keńeıtýdiń, sondaı-aq olardyń ekonomıkaǵa, saıasatqa jáne basqa da salalarǵa belsendi qatysý mádenıetin qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Is-sharada sondaı-aq Konstıtýsııalyq sot tóraǵasy Elvıra Azımova, Mádenıet jáne aqparat mınıstri, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi Ulttyq komıssııa tóraıymy Aıda Balaeva, Qazaqstandaǵy Konrad Adenaýer qory ókildiginiń dırektory Vıktor Frank sóz sóıledi.
A.Balaeva óz sózinde elimizde áıelderdiń ózin ózi damytýyna jáne eldiń damýyna úles qosýyna múmkindik beretin júıeli sharalar júzege asyrylyp jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, memlekettik qyzmetshilerdiń 56%-ǵa jýyǵy áıelder bolǵanymen, olardyń basshylyq laýazymdardaǵy úlesi 40%-dan tómen eken. Qazirgi tańda oblystar men respýblıkalyq mańyzy bar qalalar ákimderiniń orynbasary qyzmetin nebári toǵyz áıel atqaryp otyr. Mınıstrlikterdegi jaǵdaı da uqsas – 21 mınıstrliktiń ishinde vıse-mınıstr qyzmetin bar bolǵany segiz áıel atqarady, bul ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardaǵy negizgi laýazymdardyń nebári 7-10%-yn quraıdy. Bul rette Mádenıet jáne aqparat mınıstri tájirıbesi mol departament dırektorlary men komıtet tóraǵalaryn ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardaǵy negizgi laýazymdarǵa joǵarylatý mańyzdy ekenin alǵa tartty.
«Kadrlardy irikteýge júıeli túrde qaraý qajet jáne kásibı ári mansaptyq ósýge laıyqty mamandardy maqsatty túrde anyqtaý kerek. Ulttyq komıssııa «Amanat» partııasynyń áıelder qanatymen birlesip, memlekettik qyzmettegi áıelderdiń sapalyq quramyna tereń taldaý júrgizip, olardy memlekettik qyzmette joǵarylatýǵa qatysty usynymdar ázirleýdi usynamyn. Men statıstıkalyq kórsetkish úshin jasandy túrde joǵarylatýǵa qarsymyn. Kerisinshe, bul mehanızm tájirıbesine, bedeline, kásibı quzyrettiligi men jeke qasıetterine saı eń úzdikterdi anyqtaýǵa múmkindik beredi», dedi A.Balaeva.
Sonymen qatar ol áıelderge arnalǵan keńes berý ortalyqtaryn qurýdy usyndy.
«Taǵy bir mańyzdy másele – áıelderge arnalǵan biryńǵaı konsýltasııalyq ortalyqtyń bolmaýy. Iá, búginde turmystyq zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan nemese qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan áıelderge kómek kórsetetin ortalyqtar bar. Alaıda memlekettik qyzmetke nemese kvazımemlekettik sektorǵa qalaı ornalasýǵa bolatynyn túsindiretin arnaıy ortalyqtar joq. Sondyqtan qoǵamdyq qabyldaý bólimderiniń áleýetin paıdalana otyryp, olardyń janynan jumysqa ornalasý tártibi men basqa da mańyzdy máseleler boıynsha keńes beretin arnaıy kabınetter ashýdy usynamyn. Memlekettik qyzmetshiniń basty mıssııasy – óz qyzmettik mindetterin jaýapkershilikpen ári adal oryndaý. Memlekettik qyzmettiń barlyq satysynan ótken adam retinde aıtarym, ómirińdi memleketke qyzmet etýge arnaý – bul temirdeı tártip, joǵary jaýapkershilik jáne bar kúsh-jigerińdi sarp etý degen sóz. Bul – úlken mártebe. Memlekettik múddeni joǵary qoıyp, óz ýaqytyń men otbasyńnyń múddesinen bas tartýǵa daıyn bolýdy talap etedi. О́z kásibińdi sheksiz súıý – bul joldyń basty sharty. Sondyqtan bul joldy sanaly túrde tańdaý qajet», dep mınıstr sózin qorytyndylady.
Budan keıin óńirlerden kelgen qatysýshylar óz jobalary týraly baıandap, áıelder kóshbasshylyǵyn damytý jóninde usynystaryn jetkizdi. «Amanat» partııasynyń Aqtóbe oblystyq máslıhatyndaǵy fraksııasynyń jetekshisi Kúlparshyn Aıdarhanova aýyl jastaryna óz áleýetin ashýǵa jáne jeke kásibin bastaýǵa kómektesetin «Dem» jobasy týraly aıtyp berdi. Jambyl oblysynyń Áıelder kúshteri alıansynyń tóraıymy Ámına Qaınazarova kásipkerlikti jańa bastaǵan áıelder úshin 3-5 jylǵa salyq jeńildikterin engizýdi usyndy. Atyraý oblysy Qamysqala aýyldyq okrýginiń ákimi Rafıǵat Tájıdenova kásipkerlik qyzmet úshin jer telimderin bólý tártibin jeńildetýdi jáne bos úılerdi kommersııalyq nysandarǵa aınaldyrýdy usyndy. «IteachMe» qorynyń dırektory Zahıra Begalıeva sıfrlandyrý múmkindikteri týraly aıtyp, onyń erekshe qajettilikteri bar adamdarǵa úıden jumys isteýge jol ashatynyn atap ótti. Petropavldyq «Sensitive» ansambliniń kórkemdik jetekshisi Olga Rostovshıkova estý qabileti tómen jáne múlde estimeıtin balalardy áleýmettendirý jobalary jaıynda bólisti. Al Shyǵys Qazaqstan oblysynan kelgen, 30 jyldyq memlekettik qyzmet tájirıbesi bar Galına Pahomova adamdarmen jumys isteýdegi kásibı tájirıbesi jáne kúrdeli jobalardy júzege asyrýdaǵy jetistikterimen bólisti.
