Aryq-atyzdar tazartylyp, sý júıesi retteldi

Túrkistan oblysynyń oń­tústigin boılaı jatqan Alataý Shymkentke alys emes. Taýda qazirde 50-52 sm qar jatyr, ol da norma. Kóktem kezinde megapolıske sý tasý qaýpin týdyratyn birneshe ózen-kól bar. Atap aıtqanda, bastaýyn taýdan alatyn Badam, Saıramsý ózenderi, Badam, Toǵys, Tekesý, Aqjar sý qoımalary. Odan bólek, eger qyrattarda sý jylǵa-jylǵa bop aqsa, etektegi Zaba­dam, Eltaı, Abdýllabad sekildi turǵyn alaptaryn sý basyp qalýy múmkin. Sondaı-aq táýliktep tolassyz jaýyn jaýsa, qala kóshelerinde sel júrý qaýpi joǵarylaıdy. Sáýirdiń aıaǵy men mamyr aıynyń basy shaharda sý tasýdyń eń qaýipti kezeńi bop esepteledi.

Qalalyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń málimetine súıen­sek, Badam ózeniniń ótkizý qabileti sekýndyna 400 m³ quraıdy. Sý tasqyny kezinde ózen arnasymen sekýndyna 49-77 m³ deıin sý aǵyp ótedi. Qandaı sel júrse de ózen erneýinen asa qoımaıdy. Alaıda «saqtyqta qor­lyq joq» degen qaǵıdany umyt­paý kerek. Joǵaryda atalǵan 4 sý qoımasy qazir 90%-ǵa tolǵan. Olardyń bári de kúndelikti kestemen jumys istep tur. Sý qoı­malarynan bólek, shaharda 3 sý toraby men 1 sý jınaqtaǵyshy bar. Sonymen, gıdrotehnıkalyq qurylymdardyń jalpy sany qalada – 8. Apatty nemese ıesiz jatqan bógetter joq. Degenmen Aqjar sý qoımasy qanaǵattanarlyq jaǵdaıda emes. Osyǵan baılanys­ty ol sý tasqynyna qarsy is-sha­ralar josparyna engizilgen. Sý qoımasy qalalyq jaıly ortany damytý basqarmasyna baǵynatyn kommýnaldyq menshikte. Ákimdikke Tekesý sý qoımasy da qaraıdy. Bórjar sý jınaqtaǵyshy «Sý resýrstary – Marketıng» JShS-nyń teńgeriminde, ıaǵnı jeke menshikte, qalǵan toǵandar – «Qazsýshar» RMK-nyń menshigi.

Kóktemgi sý tasqynynyń aldyn alýda jergilikti ákimdik tótenshe jaǵdaılar departamentimen bir­lesip 9 túrli is-sharalar josparyn, Jol kartasyn iske asyrdy. Atap aıtqanda, 5,1 mlrd teńgege Badam ózeniniń 9 shaqyrym jaǵalaýy nyǵaıtyldy. Sonyń nátıjesinde, 6 eldi mekenge tónetin qaýip seıildi. Bul jumystar bıyl da jalǵasyn tabady. Ákimdik qoldaýymen Badam, Saıramsý ózenderiniń birneshe sha­qyrym arnasy selge qarsy nyǵaı­tylady. Qys bastalǵaly 86,5 myń m³ qar syrtqa shyǵa­ryl­dy. 54 shaqyrymnan astam ırrı­gasııalyq júıe ornatyldy. Ol molynan jaýǵan jańbyr sýlaryn aryq boıy­men aǵyzyp áketýge laıyqtalǵan. 10 myń qap pen 24 myń tonnadan astam ınertti materıaldar daıyndaldy. Kózdelgen 27 ınjenerlik jobanyń 24 oryndaldy. Qalǵan úsheýi – Badam ózeniniń arnasyn mehanıkalyq tazartý, qalanyń Abaı, Turan ákimshilik aýdandarynda ırrıgasııalyq júıeler ornatý, Jańatalap selden qorǵaý bógetin jóndeý. Bul jumystar bıyl tolyq aıaqtalatyn bolady. Odan bólek, 161 shaqyrym kanal tazartylyp, megapolıstegi aryq-atyzdardyń ishi tazalandy. Respýblıkalyq, jergilikti bıýdjetten sý sorǵy, sý ótkizbeıtin kostıýmder men qaıyq satyp alyndy.

Sý tasqynynyń aldyn alý máse­lesi ákimdiktiń jıynynda, tótenshe jaǵdaılar komıssııasynyń otyrysynda turaqty qaralyp otyrady. Tótenshe jaǵdaı qyzmeti «Kóktem – 2025» respýblıkalyq komandalyq-shtabtyq jattyǵý kezinde tabıǵı apattyń aldyn alý jóninde birneshe ssenarıı qarastyryp, sonyń negizinde daıyndyǵyn pysyqtady.

Búginde qalalyq tótenshe jaǵ­daılar departamentinde sý tas­qynyna qarsy 160 jeke quram, 20 tehnıka, 8 qaıyq, 57 motopompa tastúıin daıyn. Departament basqa óńirlerde tabıǵı apattyń saldaryn joıýǵa qosymsha kúsh jiberýge de ázir.

ShYMKENT